Category: اجتماعی

ن یقرأ فی الأطالس الخلیج الفارسی وفی وقت من الأوقات أطلقنا علیه الخلیج العربی هذه رزالة لأن اسمه الخلیج الفارسی‏,‏ وکون أن دولا عربیة تطل علیه فلیس معنی ذلک أن أغیر اسمه‏,‏ وحتی نخرج من هذا المطب نسمیه الآن الخلیج أی خلیج؟ ومع

مجدى عمر یواصل شهادته للاهرام العربى:
إیران لن تتحالف مع العرب ضد إسرائیل

أجری الحدیث ـ مهدی مصطفی‏:‏

واصل السید مجدی عمر وکیل أول مجلس الدفاع الوطنی السابق شهادته فی الأحداث التی یشهدها الشرق الأوسط‏,‏ وقدم حقیقة الاتصالات بین الرئیس عبدالناصر وإسرائیل‏,‏ کاشفا عن وجود قناة هندیة رتبت لهذه الاتصالات بین ناصر ورئیس وزارء إسرائیل الأسبق موسی شاریت عام‏.1954‏
کما کشف لـ الأهرام العربی فی الجزء الثانی من شهادته عن إجهاض محور کاد یتشکل بعد حرب أکتوبر‏1973,‏ یضم مصر والسعودیة وإیران عبر سیناریوهات للإطاحة بطموح زعماء البلدان الثلاثة ـ وقتها ـ نحو إنشاء هذا المحور الذی کان یستهدف تقلیص دور إسرائیل فی المنطقة‏.‏
ومن واقع خبراته یؤکد السید مجدی عمر أن إیران الثورة الإسلامیة لن تکون أبدا حلیفة للعرب‏,‏ منبها إلی أنه لا عداء بین إیران الثورة وإسرائیل کما أکد أن مأساة الجزائر الحالیة سببها صراع النفوذ بین الولایات المتحدة وفرنسا‏.‏
‏*‏ أثیر أخیرا جدل حول استعداد عبدالناصر عام‏1954‏ قبول سلام مع إسرائیل‏,‏ هل هذا صحیح؟
أعتقد هذا‏,‏ فقد کان هناک شخص هندی‏,‏ عمل ضمن أفراد الأمم المتحدة‏,‏ الذین أشرفوا علی سحب الجیش المصری بعد حصار الفالوجا وتعرف علی عبدالناصر آنذاک‏,‏ وبعد الثورة جاء إلی عبدالناصر‏,‏ وأقنعه بذلک‏,‏ بالإضافة إلی أطراف أخری فتحت الحوار مع موسی شاریت‏,‏ لکن بن جوریون‏,‏ الذی کان فی سیدی بوکر رفض تماما‏,‏ وبطریقة أو أخری قام بعملیة لافون فی‏1954‏ قضیة التجسس الإسرائیلیة‏,‏ برغم أنه بعد أن أصبح رئیسا للوزار هاج وماج وقال إنه سیحاکم من فعل ذلک‏.‏
وفی الوقت نفسه قام بعملیة غزة لیلا‏,‏ عن طریق ذبح وقتل الآمنین‏,‏ دون معنی‏,‏ حتی یوقف بوادر محادثات السلام القائمة آنذاک‏,‏ وکان من وجهة نظر بن جوریون لسه بدری ومن رأیه أن السلام سیتم مع ا لعرب لکن لیس الآن‏,‏ إلا إذا عرفوا قوة إسرائیل إضافة إلی محاولته انصهار الإسرائیلیین فی المجتمع أکثر من ذلک وکان یری أن حرب‏48‏ لیست کافیة‏,‏ ثم استغل تأمیم القناة وقام بحرب‏1956,‏ مع بریطانیا وفرنسا‏.‏
والسلام بین مصر وإسرائیل فی ذلک الوقت طرحه نهرو علی عبدالناصر‏,‏ باعتبار مصر دولة نامیة ولا یجب أن تدخل فی صراعات جانبیة مع إسرائیل‏,‏ وقال نهرو لناصر‏:‏ لن یسمح لک أحد بإزالة إسرائیل‏!‏
‏*‏ هل یمکن أن نتخیل المنطقة بدون دولة إسرائیل العنصریة؟
لسة شویة لکن هناک أمورا تغیرت فی إسرائیل‏,‏ خاصة فی الأسس التی بنیت علیها‏,‏ فبن جوریون کان من أهدافه الرئیسیة أن یجعل الشعب الإسرائیلی شعب فلاحین‏,‏ فقام بعمل الکیبوتز علی أن یقوم من خلال العرق والتعب‏,‏ مع أنه حذر من التراخی وعدم حمل السلاح‏,‏ والکیبوتز أصبح الآن مزارا سیاحیا‏,‏ وتحول إلی سوبرمارکت‏,‏ وفشلت الحکومة فی تسویة دیونه‏,‏ وأخیرا أجروا عمالا فلسطینیین ورومانیین‏,‏ والجیل الیهودی الجدید یرید أن یکون من أصحاب الیاقات صحیح أنهم استبدلوا الکیبوتز بالبرمجیات وصناعة الکومبیوتر إلا أن لهم منافسا شرسا هو الهند‏,‏ فصناعة الکومبیوتر فیها أرخص وأجود من الصناعة الإسرائیلیة‏.‏
أما أن یعیشوا کدولة فی المنطقة بمفهومها القدیم فلن یبقوا‏,‏ وحزب العمل تنبه مبکرا إلی ذلک‏,‏ وأدرک أنه لا تستطیع إسرائیل أن تعیش فی المنطقة کقطعة من أوروبا وکفی‏,‏ ولذا یحاولون فی حزب العمل أن یخترقوا المنطقة عن طریق الشرق أوسطیة واعتبار إسرائیل مرکزا مالیا یقود المنطقة‏,‏ وهو عکس فکرة الیمین وبن جوریون الذی کان یرید أن یجعل جیش الدفاع البوتقة التی تنصهر فیها کل الجنسیات‏,‏ البولندی مع الروسی‏,‏ مع العراقی‏,‏ مع الإثیوبی‏,‏ وهو ما کشفت زیفه الانتخابات الأخیرة‏,‏ فالأحزاب تکونت علی أساس القومیات التی جاءوا منها‏,‏ إضافة إلی وجود ملیون عربی سوف یهیمنون علی إسرائیل فی المستقبل من خلال التناسل‏,‏ وهو قنبلة موقوتة تعرفها إسرائیل جیدا‏,‏ ولذا نری الیمین لا یرید أن یسکت الصراع العربی ـ الإسرائیلی‏,‏ فهو یعرف مصیر إسرائیل من هذه الناحیة‏,‏ کما أن محاولة تذویب الیهود خاصة من مناطق‏48,‏ وترکهم فی الأراضی المحتلة حتی یعلموا المهاجرین الیهودیة لم تفلح فقد اکتشفوا الصراع بینهم وبین الفلسطینیین وأن وهم خلاحیهم غیر صحیح‏,‏ ولذا لا حل إلا فی دولة متعددة القومیات فی فلسطین کما طرح عرفات وآخرون‏.‏
إیران

‏*‏ ولماذا نحن ننجر إلی معاداة إیران‏,‏ وقد تکون معنا فی مواجهة إسرائیل؟
أولا فی ظل الصراع الداخلی فی إیران‏,‏ لا یمکن أن تنسی أمریکا إیران‏,‏ خاصة أن إیران لدیها قوة نوویة‏,‏ لا تستطیع أن تقول إنها امتلکت‏,‏ بل علی أعتاب التفجیر النووی‏,‏ خاصة مع تفکک الاتحاد السوفیتی والحدود الکبیرة بین إیران وبین روسیا‏,‏ وهروب بعض التقنیات النوویة إلی إیران‏,‏ ومع ذلک إیران لیست لدیها مشکلات مع إسرائیل‏,‏ غیر أنها کثورة إسلامیة لا تستطیع أن تصمت علی إسرائیل‏,‏ خاصة فی ظل الاعتداءات الإسرائیلیة علی الفلسطینیین‏,‏ وانتهاک الأقصی‏,‏ ولکن کل ما یقال عن تهدید إیرانی لإسرائیل لا نأخذه بجدیة شدیدة‏.‏
لکن لا ننسی أن الثورة الإیرانیة فی‏1979,‏ عندما قامت کان الذین هم فی العاشرة وقتها أصبحوا فی الثلاثین‏,‏ والذین کانوا أطفالا أصبحوا فی العشرین‏,‏ وبالتالی تشربوا أفکار الثورة الإسلامیة‏,‏ التی تتکلم عن حقوق المسلمین فی کل مکان ومن ضمنها إسرائیل‏.‏
ولا یعنی عدم وجود التهودید الإیرانی لإسرائیل أنها تهمل إیران‏,‏ ومعها أمریکا‏,‏ لأنها تمتلک قوة عسکریة ضخمة‏,‏ ولدیها صاروخ أرض ـ أرض یصل إلی قلب إسرائیل‏,‏ ولدیها بحوث نوویة متقدمة‏,‏ إن هناک خطرا علی إسرائیل‏,‏ من هنا یترک العراق علی حاله‏,‏ حتی یأتی وقت یصبح فیه قاعدة‏,‏ ولیس هذا فقط بل یشجع علی أن یؤوی المعارضة الإیرانیة فیه‏,‏ رغم الحصار‏,‏ لأن هذا شأن آخر‏.‏
ثم إنهم غیر مدرکین لأبعاد إیران الداخلیة‏,‏ فهم لا یعرفون إلی أین تمضی إیران فی ظل وجود جناحین‏,‏ متشدد بقیادة‏(‏ خامنئی‏)‏ ومعتدل بقیادة‏(‏ خاتمی‏)‏ ولیس واضحا إلی أی فریق سوف تنتهی الغلبة‏,‏ هل للفریق الذی ضد الغرب أم الفریق المعتدل الذی یفکر سیاسیا ویحاول إرجاع إیران إلی الأسرة الدولیة دون التخلی عن الثورة الإسلامیة فی ظل هذا الصراع یکاد یکون فی إیران جیشان‏,‏ الحرس الثوری‏,‏ وجیش الدولة نفسها‏,‏ والحرس الثوری یمتلک معدات ثقیلة ومدفعیة ودبابات‏,‏ ولیس مجرد حرس‏,‏ وآخر وزیر دفاع خرج من الحرس الثوری‏.‏
‏*‏ لکن إیران‏(‏ الثورة‏)‏ کان یمکن أن تکون ظهیرة لنا فی مواجهة إسرائیل؟
صحیح‏,‏ الإیرانیون أولا ینظرون إلی أنفسهم کجنس آری ویعتقدون أنهم أفضل من هؤلاء البدو ساکنی الجنوب‏,‏ وإیران لدیها ساحة شاسعة وموارد کبیرة‏,‏ ولها أفکار وأطروحات‏,‏ وهذه الأمور غیر خافیة علی إسرائیل‏,‏ ومن أسس الاستراتیجیة للأمن القومی الإسرائیلی أن الدول الإسلامیة غیر العربیة‏,‏ ترکیا وإیران تحدیدا لا یجب أن تصبح قریبة من العالم العربی‏,‏ وکلما استطاع الإسرائیلیون أن یثیروا السلبیات والخلافات بینهما وبین العرب سیکون ذلک أفضل لهم‏,‏ لأن أی دولة من تلک الدول تنحاز بشکل جاد إلی العرب سیکون ذلک بدایة تغییر نظریة الأمن الإسرائیلیة علی الفور‏.‏
فقبل الثورة الإیرانیة کانت إیران من أصدق أصدقاء إسرائیل‏,‏ وکانت تمدها بالبترول‏,‏ أما ترکیا فعلاقاتها معها قویة وکما نری الآن والمحاولات الإسرائیلیة لا تنتهی لإبعاد إیران عن العالم العربی‏,‏ وحتی لو کانت إیران تقیم علاقات طیبة مع العرب‏,‏ فهذا لا یعنی أنها معنا‏,‏ قد لا تکون ضدنا‏,‏ لکن بالتأکید لیست معنا وهذا أحد اعتبارات نظریة الأمن الإسرائیلی‏.‏
‏*‏ حتی بعد الثورة الإسلامیة؟‏!‏
ما خدمهم بعد تلک الثورة أن هناک نزیفا یسمی الجزر الإماراتیة الثلاث‏,‏ والتنازع مع الإمارات بشأنها‏,‏ ثم کیف ننسی أن الرئیس العراقی صدام حسین‏(‏ الله یسامحه‏)‏ حارب إیران‏,‏ واضطر العالم العربی أن یدعم العراق‏,‏ کل دولة حسب مقدرتها‏,‏ والإیرانیون لا یستطیعون نسیان هذا أبدا‏,‏ فصدام حسین نقض الاتفاق الذی وقعه بنفسه‏,‏ ولیس أحدا غیره‏,‏ وهو اتفاق الجزائر الذی ینظم المرور فی مجری شط العرب‏1975,‏ عندما کان نائبا للرئیس البکر‏,‏ وهذه الحرب التی شنها صدام خلفت خسائر ضخمة لدی إیران‏,‏ والتاریخ سیقول ما الذی دفع صدام إلی هذه الخطوة؟
لأنه لا توجد أیة مناسبة لیقوم بالحرب‏,‏ ثم إنه له مطالب عجیبة فی عربستان‏,‏ التی أصبحت إیرانیة وأهلها إیرانیین‏,‏ حتی إن المرشح للرئاسة علی شمخانی من أصول عربیة‏,‏ وأنت أثرت نقطة تجعلنی أشک فی دوافع صدام حسین فی حربه ضد إیران؟ ولکننی أعود لأقول إن أمریکا وإسرائیل لم تحسما بعد موقف إیران وإلی أین تسیر بین الجناحین فهما یتحسبان لإیران علی مصالحهما الاستراتیجیة‏,‏ ولکن لیس لأن إیران سوف تنحاز للقضایا العربیة‏,‏ لأنهما لن تسمحا لها بذلک‏,‏ لأنهما تنظران إلی دعم حزب الله فی لبنان مع إیران‏,‏ المرتبط تاریخیا بها‏,‏ وفی الحقیقة أن أی ثورة تغلق الباب علی نفسها تموت‏,‏ وبالتالی إیران تدعم حزب الله من هذا المنطلق حتی یقول الناس إن إیران تحارب إسرائیل وغیر ساکتة علی احتلال أرض إسلامیة‏,‏ ولا یمکن لإیران کثورة إسلامیة أن تغض الطرف عن القدس والمسجد الأقصی ولابد أن یکون لها موقف من هذا حتی تقنع الجماهیر الإیرانیة‏,‏ وإذا کانت إیران العربیة غیر معادیة‏,‏ فهی لیست بصدیقة‏.‏

أما العالم العربی کونه یضم إیران‏,‏ فهذه أمنیة غالیة لکنها صعبة التحقیق‏,‏ فی جیلی علی الأقل‏,‏ لأن هناک فی العالم العربی أثقالا من الماضی‏,‏ مضافا إلیها أخطاء التاریخ الحدیث‏,‏ مثلا هناک فی العالم العربی یقال الخلیج بینما جیلی فی أیام الدراسة فی خرائط وزارة التعلیم الحکومیة‏,‏ کان یقرأ فی الأطالس الخلیج الفارسی وفی وقت من الأوقات أطلقنا علیه الخلیج العربی هذه رزالة لأن اسمه الخلیج الفارسی‏,‏ وکون أن دولا عربیة تطل علیه فلیس معنی ذلک أن أغیر اسمه‏,‏ وحتی نخرج من هذا المطب نسمیه الآن الخلیج أی خلیج؟ ومع أنها أخطاء تافهة إلا أنها مؤثرة‏,‏ مثل أیام الوحدة فی‏1961-58,‏ مع سوریا طبعنا خرائط وفی داخلها لواء الإسکندرونة فأخفنا إیران وشککنا ترکیا‏,‏ وکل هذا یصب فی صالح نظریة الأمن الإسرائیلیة‏.‏
حلف استراتیجی
‏*‏ کنت أشرت أنه فی حرب‏1973,‏ کان هناک حلف سیقام بین مصر وإیران والسعودیة؟

صحیح‏,‏ فبعد حرب أکتوبر‏1973,‏ بدت ملامح حلف استراتیجی بین ثلاثة زعماء‏,‏ أنور السادات‏,‏ وشاه إیران محمد رضا بهلوی والملک فیصل‏,‏ وکان الثلاثة علاقاتهم طیبة جدا‏,‏ ومن ینظر إلی الخریطة یری الدول الثلاث بأحجامها الکبیرة‏,‏ یتخیل الموارد التی تملکها‏,‏ ولو کان شکل هذا الحلف فعلا‏,‏ ما کان أحد یستطیع أن یضع قدمه فی هذه المنطقة‏,‏ وکانت إسرائیل ستظل بحجمها علی الخریطة‏,‏ مجرد دولة صغیرة‏,‏ لیس أکثر‏.‏ اللافت أن کل زعیم من الثلاثة رسم له السیناریو الذی أودی به‏,‏ لدرجة أن أمریکا سمحت‏,‏ کما قال الشاة فی مذکراته‏,‏ بقیام ثورة إسلامیة لا تعرف نتائجها‏,‏ ومنذ البدایة کانت ضد أمریکا‏,‏ فقد استولی الطلبة علی السفارة الأمریکیة فی طهران‏,‏ لکن رغبتها کانت کیف تتخلص من هذا الحلف أولا‏,‏ وتمزیقه قبل أن یبدأ‏,‏ ثم تری ـ من وجهة نظرها ـ ماذا سیحدث بعد ذلک‏,‏ لأن تشکیل هذا الحلف کان سیشکل خطرا علی مصالحها ومصالح إسرائیل‏.‏
‏*‏ هل یعنی هذا رد غیبة السادات والشاه؟
بغض النظر عن الأشخاص‏,‏ أعنی أن لدی فکرا إستراتیجیا‏,‏ ولا أتکلم فی السیاسة‏,‏ فإیران کانت ستصبح إضافة هائلة للعالم العربی فی حالة حدث هذا الحلف‏.‏
‏*‏ لکن هیکل کشف عن دور الشاه فی نادی السفاری والتحالف مع فرنسا فی إفریقیا‏,‏ والثورة الإسلامیة قامت من الشارع؟
بالتأکید الشاه کانت له أطماع إقلیمیة وسیاسیة‏,‏ کان یرید أن تکون إیران الدولة القاعدة فی المنطقة بعد عدوان‏1967‏ علی مصر‏,‏ وکان یری‏67‏ من وجهة نظره ضربة قاصمة‏,‏ وکان یری أن العراق دولة صغیرة بالنسبة له‏,‏ حتی الإیرانیون یعتبرون العراق جزءا من إیران‏,‏ ومن هنا اعتبر نفسه رائدا‏,‏ فی المنطقة‏,‏ حتی لو عمل لحساب أمریکا‏,‏ وفی الوقت نفسه حاول أن یدخل نادی السفاری الفرانکوفونی‏,‏ من أجل طموحه الشخصی‏,‏ برغم علاقاته بأمریکا‏,‏ حتی إنه مول صفقة الکونکورد الفرنسیة عن طریق قرض إیرانی‏.‏
ولست مع الذین یرون أن ثورة إیران مؤامرة‏,‏ فقد خرجت من الشارع وعطلت الجیش وجعلته لا یتحرک‏,‏ وضربت جهاز‏(‏ السافاک‏)‏ جهاز مخابرات الشاه الرهیب‏,‏ لأنها کانت ناتجة عن عوامل داخلیة‏,‏ بدأت بإرهاصات أیام الشاه من حرق سینما أصفهان التی مات فیها حوالی‏500‏ شخص‏,‏ ولا تنس أن الشیعة غیر السنة فلدیهم تنظیم محکم وتقدیس للآیات‏,‏ وهو ما حاول ضربه الشاه وأبوه ولم یفلحا‏,‏ وما أرید أن أقوله إن ثورة إیران حقیقة شعبیة‏,‏ لکن فرنسا سمحت بطائرة للخومینی یعود بها إلی طهران‏,‏ مع أنها صدیقة الشاه‏,‏ وأمریکا غضت الطرف‏,‏ هی ثورة شعبیة کانت تحتاج إلی الکبریت الخارجی‏.‏
الجزائر ـ العراق
‏*‏ من واقع خبراتک کیف تری ما یحدث فی الجزائر؟
الجزائر فی موقف خطیر‏,‏ لأن هناک صراعا خفیا وقدیما بین أمریکا وفرنسا‏,‏ من الذی سوف یسیطر علی الجزائر؟ وفی وقت ما‏,‏ قیل إن بعض شرکات البترول الأمریکیة کانت علی صلة بشخصیات فی الثورة الجزائریة‏,‏ ولا أستطیع أن أقول إن تلک معلومات‏,‏ ولکن هذا یصدق من حیث المنطق‏,‏ فالجزائر دولة ضخمة فی مواردها‏,‏ وقربها من أوروبا‏,‏ وبالتالی نتساءل من وراء هذا المذابح الرهیبة هناک؟
بعد انهیار الاتحاد السوفیتی‏,‏ اشتد الصراع بین فرنسا وأمریکا علی الجزائر‏,‏ واکب ذلک رحیل هواری بومدین الاشتراکی والمسلح تسلیحا سوفیتیا‏,‏ والاتجاه نحو اقتصاد السوق‏,‏ والجزائر بذرة مناسبة جدا لذلک‏,‏ فاقتصادها یعتمد علی تصدیر البترول‏,‏ والغرب هو الذی یشتریه‏,‏ أما الروس فلدیهم بترولهم‏,‏ وبرغم أن فرنسا وأمریکا فی منظومة غربیة واحدة إلا أن هذا لم یمنع من التنافس الشرس علی الجزائر‏,‏ ففرنسا بحکم الارتباط الثقافی بینها وبین الجزائر‏,‏ خاصة أن المؤسسات الاجتماعیة مبنیة علی النمط الفرنسی‏,‏ أما أمریکا‏,‏ بحکم أنها الدولة العظمی‏,‏ کان لا یمکن أن تترک موقعا کهذا‏,‏ وانظر ما یحدث فی منطقة القبائل‏,‏ ویقال إن المذابح تحدث بالقرب من معسکرات القوات المسلحة‏,‏ دون أن تحرک ساکنا لکن لیست هذه معلومات‏.‏
‏*‏ وماذا عن العراق؟
هناک مخطط للاحتفاظ بالعراق خارج الأمة العربیة‏,‏ علی أن یترک علی ما هو علیه‏,‏ وإذا کان هناک حظر علی البترول‏,‏ سندعه فی باطن الأرض‏,‏ لأنه فی النهایة سیکون لهم‏,‏ وإذا کانت حکومة العراق تهرب بعض البترول‏,‏ لیس هناک مانع‏.‏
لکن یظل العراق أحد البعبعین اللذین یخیفان منطقة الخلیج‏,‏ ومن هنا یکون الوجود الأمریکی مشروعا‏,‏ بالإضافة إلی وضع العراق فی مواجهة إیران التی لا یعرفون إلی أین تتجه فی ظل الصراع بین المتشددین والمعتدلین‏.‏
ترکیا
‏*‏ عودة إلی صراعنا مع إسرائیل‏,‏ بعد ضرب حزب الله لـ مرکفا فی جنوب لبنان تراجعت ترکیا عن التسلیح بها خاصة بعد إسقاط الفانتوم الترکیة التی تم إصلاحها فی إسرائیل‏,‏ کیف تری التسلح الإسرائیلی؟
مرکفا دبابة جمع الإسرائیلیون فیها کل ممیزات الدبابات‏,‏ الروسیة‏,‏ والأمریکیة والفرنسیة‏,‏ وهی دبابة خطیرة‏,‏ لکن ترکیا لم تتراجع فی الصفقة الإسرائیلیة لهذا السبب‏,‏ إنما لأن الأمریکیین عرضوا علی ترکیا ـ کونها عضوا فی حلف الناتو ـ أن یؤجروا لها‏200‏ دبابة بدلا من شرائها‏.‏
ولکن ما أرید أن أوضحه هنا أنه بدأ التناقض الأمریکی ـ الإسرائیلی فی مجال التسلیح‏,‏ خاصة أنه مجال مصالح حیویة لأمریکا وشرکاتها التسلیحیة‏,‏ ففی واقعة لافتة بعد أن أصبحت بولندا عضوا فی الناتو عام‏1999,‏ کان لابد أن تؤهل تسلیحیا من خلال أسلحة الناتو‏,‏ وبالتالی تشتری السلاح من أمریکا‏,‏ زعیمة الناتو‏,‏ فدخلت شرکة إسرائیلیة وأبرمت مع بولندا عقدا لتورید السلاح الإسرائیلی‏,‏ لکن الشرکات الأمریکیة تدخلت واستطاعت أن تلغی العقد عن طریق رئیس وزراء بولندا السابق‏.‏
وبعد أن انتهی العقد مع بولندا‏,‏ تصاعدت الاتهامات الأمریکیة لإسرائیل ثم سکتت فجأة‏,‏ فعندما یتم تبادل الاتهامات بین الطرفین تعرف أن السلاح وراء الخلافات‏,‏ وفی واقعة أخری باعت إسرائیل السلاح للصین وحتما داخل هذا السلاح تکنولوجیا أمریکیة‏,‏ وهو ما أغضب أمریکا‏,‏ لکن الموضوع تم احتواؤه‏.‏
لاحظ أن مجال التسلیح لإسرائیل مهم جدا‏,‏ لأنه من الصناعات ذات العائد العالی‏,‏ ویعمل فیه عشرات الآلاف من الإسرائیلیین‏,‏ وبالتالی هی تحتاج إلی أسواق‏,‏ ومن هنا یبدأ التناقض الأمریکی ـ الإسرائیلی‏,‏ لکن علینا کعرب ألا نرکن إلی هذا التناقض‏.‏
الاستراتیجیة الأمریکیة والشرق الأوسط
‏*‏ الدول العربیة‏,‏ أصبحت محاصرة‏,‏ مرة بالحروب الخارجیة کالعراق‏,‏ مرة بالحروب الأهلیة کالجزائر‏,‏ أو بالتفکک کالصومال‏,‏ هل هذه استراتیجیة موجهة للعالم العربی؟
لاشک أن الأطراف الخارجیة تدرک أن توقد العرب عامل مؤثر فی السیاسة العالمیة‏,‏ والأمریکیون یرفضون هذا تماما‏,‏ حتی الأوروبیون أصدقاؤنا فقط فی حالتنا الراهنة‏,‏ وسیرفضون أی نوع من الوحدة العربیة‏,‏ لأن قوة اللوبی الصهیونی تعمل داخل هذه البلدان لجعلنا منقسمین علی أنفسنا‏.‏
وقد روج الأمریکیون مبکرا حتی قبل أن ینتهی التهودید الشیوعی لهم‏,‏ بأن التهدید الذی سیواجهونه هو التهدید الإسلامی‏,‏ لأن العرب وحولهم دول إسلامیة‏,‏ فی حالة توحدهم فی أیة صیغة‏,‏ یصبح هذا شیئا خطیرا علی مصالح أوروبا وأمریکا‏,‏ ولإثبات هذه المزاعم بالتهدید الإسلامی‏,‏ بدأت عملیات إذکاء التطرف الإسلامی‏,‏ وساعدت فی ذلک حرب أفغانستان‏,‏ لأنه بعد تلک الحرب بقیت کوادر مدربة ومسلحة کانت قد شارکت فی القتال‏,‏ ثم مارسته فیما بعد‏,‏ وإذکاء التطرف الدینی یعنی أنه یحقق هدفین‏,‏ أولا‏:‏ حتی یفهم ما یسمی بالعالم الحر‏,‏ أمریکا وأوروبا‏,‏ أن ینظر إلی التهدید الإسلامی جدیا‏,‏ وأنه یقوض أسس الحضارة الغربیة‏,‏ وثانیا‏:‏ أن إذکاء التطرف یفت فی عضد الدول الإسلامیة نفسها‏,‏ ویهدد التنمیة الاجتماعیة‏,‏ خاصة أنه لا توجد دولة إسلامیة واحدة‏,‏ لیس فیها أقلیات غیر إسلامیة‏,‏ وبالتالی یصبح من السهل تألیب المواجع بین الإسلام والأقلیات غیر الإسلامیة‏.‏
ونحن نعرف أن للحرکة الصهیونیة العالمیة‏,‏ مصلحة أکیدة فیما یحدث‏,‏ فهی تشیع أن الإسلام یهدد الحضارة الأوروبیة جمیعا‏,‏ ومن آخر العملیات فی هذا الجانب عملیة المدمرة الأمریکیة کول فی الیمن‏,‏ وقبلها انفجار السفارتین الأمریکیتین فی کینیا وتنزانیا‏,‏ أولا سأبدأ من المنفذ سأجد أن هناک منفذ عملیة ومعه أفراد‏,‏ وأن هناک شخصا ما أعطاه التعلیمات للتنفیذ‏,‏ وآخر خطط للعملیة‏,‏ وهناک جانبان‏,‏ أولا فنی وحرفی‏,‏ بمعنی إلی أین یذهب فی جسم المدمرة‏,‏ وأی جزء بالتحدید‏,‏ ثانیا جانب إداری هو تدبیر التمویل المعدات نقل الأفراد‏,‏ ومن ثم نأتی إلی المخ الکبیر الذی أعطی التعلیمات‏,‏ أما الشباب الذی نفذ قد لا أشک فیه‏,‏ ولا فی دوافعه لکن عندما نصعد إلی أعلی تبدأ الحکایة‏,‏ فالقائد الأعلی هو الذی له مصلحة مباشرة‏,‏ وهناک شکوک فی تدمیر المدمرة کول فالناس یتساءلون کیف تتم عملیة معقدة کهذه؟ ولیس کما یقول البعض إن المنظمات الإسلامیة عملیة‏,‏ لیس المسألة بهذه البساطة‏.‏
وما أعنیه أن هناک قوی خارجیة علی الخط لها مصلحة فی عملیة المدمرة کول وفی عملیة السفارتین‏.‏
‏*‏ لکن العالم الحر هذا ینساق وراء تلک القوی الصهیونیة؟
لا تنس أن المنظمات الصهیونیة داخل أمریکا تسیطر علی السلطتین التشریعیة والتنفیذیة‏,‏ وعلی القاعدة الشعبیة‏,‏ خصوصا فی مجتمع حر مثل أمریکا‏,‏ وبالتالی أشاعوا بأن المسلمین إرهابیون ومتخلفون‏,‏ ولا تنس أن المنظمات الصهیونیة تستغل الاضطهاد الذی حدث لهم فی روسیا القیصریة بعد اغتیال القیصر‏1882,‏ ثم فی ألمانیا النازیة وفی أوروبا الشرقیة کلها‏,‏ وتنبهوا إلی ضروة السیطرة علی القاعدة الشعبیة‏,‏ فقد ترکوا صورة الیهودی المرابی القدیم‏,‏ الذی یظل ملتصقا بکرسی الحاکم ویموله فی حروبه ثم یستنفد طاقاته‏,‏ لا الآن فی المجتمعات الحدیثة‏,‏ لابد من إقناع الجماهیر‏,‏ التی ستصل بالحاکم إلی کرسی القیادة من خلال الانتخابات واللوبی الصهیونی بأمواله یتحکم فی القاعدة الشعبیة‏.‏

خطاب الرئیس جمال عبد الناصر فى عید الثورة الرابع من الإسکندریة ” خطاب تأمیم قناة السویس”

 

 

 

 

خطاب الرئیس جمال عبد الناصر فى عید الثورة الرابع من الإسکندریة ” خطاب تأمیم قناة السویس”

کلنا سنعمل؛ حتى یمتد الوطن العربى من المحیط الأطلسى إلى الخلیج الفارسى.ند که خلیج فارس را «خلیج العربی» .[۱]

در چند مقاله از جمله در مقاله معروفی که در کتاب درسی ادبیات مصر چاپ شده(المغنی ص 61 ) نام خلیج فارس را بکار برده[۱] همچنین در تلگرافی حاوی شادباش‌های آغاز سال نو هجری است، از واژهٔ خلیج فارس نام برده‌است. این تلگراف به ابراهیم العریض از مقامات ارشد نظامی بحرین ارسال شده بود.[۲] [۳]

وی همچنین در سخنرانی‌هایش، به دفعات زیاد از خلیج فارس نام برده است.[۴]

یها المواطنون:

نحتفل الیوم باستقبال العید الخامس للثورة.. باستقبال السنة الخامسة للثورة، بعد أن قضینا أربع سنوات نکافح ونجاهد ونقاتل؛ للتخلص من آثار الماضى البغیض.. للتخلص من آثار الماضى الطویل.. للتخلص من آثار الاستعمار الذى استبد بنا قروناً طویلة، وللتخلص من آثار الاستبداد الذى تحکم فینا، وللتخلص من آثار الاستغلال الأجنبى والاستغلال الداخلى.

إننا الیوم – أیها المواطنون – ونحن نستقبل العام الخامس للثورة نستقبله أشد عزماً، وأمضى قوة، وأشد إیماناً.

نعم – أیها المواطنون – لقد اتحدنا وثرنا وکافحنا وقاتلنا وجاهدنا وانتصرنا. والیوم ونحن نتجه إلى المستقبل.. الیوم – أیها المواطنون – ونحن نتجه إلى المستقبل، بعد سنوات أربع من الثورة، نتجه بقوة وعزم وإیمان، نعتمد على الله وعلى أنفسنا، نعتمد على الله وعلى عزیمتنا، نعتمد على الله وعلى قوتنا؛ من أجل تحقیق الأهداف التى قامت من أجلها هذه الثورة. من أجل تحقیق هذه الأهداف التى جاهد من أجلها الآباء والتى کافح من أجلها الأجداد، نتجه إلى المستقبل ونحن نشعر أننا سننتصر – بعون الله – انتصارات متتالیة.. انتصارات متتابعة؛ من أجل تثبیت مبادئ العزة، ومن أجل تثبیت مبادئ الحریة، ومن أجل تثبیت مبادئ الکرامة، ومن أجل إقامة دولة مستقلة استقلالاً حقیقیاً، لا استقلالاً زائفاً.. استقلالاً سیاسیاً، واستقلالاً اقتصادیاً.

أیها المواطنون:

حینما نتجه إلى المستقبل نشعر أن معارکنا لم تنته، فلیس من السهل.. لیس من السهل أبداً.. مش سهل أبداً ان احنا نبنى نفسنا فى وسط الأطماع.. الأطماع الدولیة المتنافرة، والاستغلال الدولى، والمؤامرات الدولیة.. مش سهل أبداً ان احنا نبنى نفسنا.. نبنى وطنا، ونحقق استقلالنا السیاسى، ونحقق استقلالنا الاقتصادى. قدامنا – أیها الإخوة – معارک طویلة سنکافح فیها.. قدامنا معارک طویلة لنعیش أحرار، لنعیش کرماء، لنعیش أعزاء.

النهارده وجدنا الفرصة ووضعنا أساس العزة، ووضعنا أساس الحریة، ووضعنا أساس الکرامة. سنتجه – أیها الإخوة – دائماً إلى المستقبل؛ لنثبت هذه العزة، ولنثبت هذه الحریة، ولنثبت هذه الکرامة.

النهارده وضعنا مبادئ من أجلنا.. من أجل مصر، ووضعنا مبادئ بنادى بها فى السیاسة العالمیة وفى السیاسة الدولیة؛ من أجل حریة الإنسان، ومن أجل رفاهیة الإنسان.. لازم نجد الفرصة لننشر هذه المبادئ.

سنتجه قدماً إلى الأمام، نؤید الحریة ونؤید التحریر، نقاوم الاستعمار وأعوان الاستعمار. أمامنا – أیها الإخوة – معارک طویلة.. مستمرة؛ من أجل تحقیق المبادئ اللى آمنا بها، واللى آمن بها کل فرد من أبناء هذا الوطن.

هذه المعارک لم تنته ولن تنتهى، ویجب أن نکون دائماً على حذر.. نکون دائماً على حذر وعلى حیطة من ألاعیب المستغلین والمستعمرین وأعوان المستعمرین.

حاول الاستعمار بکل وسیلة من الوسائل أن یضعضع قومیتنا، وأن یضعف عروبتنا، وأن یفرق بیننا؛ فخلق إسرائیل صنیعة الاستعمار.

فى الأیام اللى فاتت استشهد اتنین من أخلص أبناء مصر لمصر.. اتنین أنکروا ذاتهم، وکانوا یکافحوا ویجاهدوا فى سبیل تحقیق غرض أسمى.. فى سبیل تحقیق غرض کبیر؛ فى سبیل تحقیق المبادئ، وفى سبیل تحقیق المثل العلیا؛ من أجلکم.. من أجل مصر ومن أجل العرب. کان کل واحد فیهم بیؤمن بقومیته، وبیؤمن بعروبته، وبیؤمن بمصریته، وکان یعتبر انه یستطیع أن یقدم روحه ودمه فداء لهذا الإیمان، وفداء لهذه المبادئ.

من أیام قلیلة ماضیة استشهد اتنین من أعز الناس لنا – بل من أخلص الناس لنا – استشهد مصطفى حافظ – قائد جیش فلسطین – وهو یؤدى واجبه من أجلکم، ومن أجل العروبة، ومن أجل القومیة العربیة.. مصطفى حافظ اللى آلى على نفسه أن یدرب جیش فلسطین، وأن یبعث جیش فلسطین، وأن یبعث اسم فلسطین، فهل سها عنه أعوان الاستعمار؟ هل سهت عنه إسرائیل صنیعة الاستعمار؟ هل سها عنه الاستعمار؟ أبداً.. إنهم کانوا یجدون فى مصطفى حافظ.. کانوا یجدون فیه تهدیداً مباشراً لهم، وتهدیداً مباشراً لأطماعهم، وتهدیداً مباشراً ضد المؤامرات التى کانوا یحیکونها ضدکم، وضد قومیتکم، وضد عروبتکم، وضد العالم العربى؛ فاغتیل مصطفى حافظ بأخس أنواع الغدر، وأخس أنواع الخداع. اغتیل مصطفى حافظ، ولکنهم هل یعتقدون انهم بقتل مصطفى حافظ أو بالتخلص من مصطفى حافظ، لن یجدون من یحل محل مصطفى حافظ؟ إنهم سیجدون فى مصر وبین ربوع مصر جمیع المصریین، کل واحد منهم یحمل هذه المبادئ ویؤمن بهذه المبادئ، ویؤمن بهذه المثل العلیا.

أما صلاح مصطفى.. صلاح مصطفى أخوکم.. أخى الذى قام معى فى ٢٣ یولیو، قام یجاهد من أجل مصر وهو یؤمن بالمبادئ والمثل العلیا. صلاح مصطفى قام وهو یؤمن بکم.. یؤمن بحریتکم، ویؤمن بعزتکم، ویؤمن بکرامتکم یوم ٢٣ یولیو، ولکنه آثر أن یکافح ویجاهد فى صمت وفى سکون.. ماکانش حد فیکم أبداً یعرف مین هو صلاح مصطفى، إیه اللى عمله صلاح مصطفى، إیه دور صلاح مصطفى فى ثورة ٢٣ یولیو. آثر صلاح مصطفى أن یکافح ویجاهد وهو یؤمن أنه قد وهب نفسه ووهب روحه ودمه فى سبیلکم.. فى سبیل مصریتکم، وفى سبیل مبادئکم، وفى سبیل مثلکم، کان یؤمن أنه قد وهب روحه ووهب نفسه ووهب دمه فى سبیل القومیة العربیة وفى سبیل الوطن العربى.

فإذا کانوا.. إذا کانوا اغتالوا صلاح مصطفى وقتلوا صلاح مصطفى بأبشع أسالیب الغدر وبأبشع أسالیب الخیانة، إذا کانوا اغتالوا صلاح مصطفى بهذه الوسائل التى کانوا یتبعونها قبل سنة ۴٨، فأنا أشعر ان العصابات التى تحولت إلى دولة تتحول الیوم – مرة أخرى – إلى عصابات.

هذا یبشر بالخیر أیها المواطنون.. إن إسرائیل الیوم ابتدت تتبع أسالیب العصابات التى کانت تتبعها قبل ۴٨، إن یوم النصر لقریب. إذا کانوا یعتقدون انهم بقتلهم فرد – صلاح مصطفى – والتخلص منه، لن یجدوا فى مصر أمثال هذا الفرد؛ فإنهم واهمون. إذا کانوا یعتقدون أنهم بهذه الأسالیب الغادرة یستطیعون أن یبثوا الرعب فى نفوسنا أو فى نفوس الأمة العربیة؛ فإنهم واهمون. کلنا.. کلنا نعمل من أجل هذه المبادئ العلیا، کلنا نعمل من أجل هذه المثل، کلنا نعمل من أجل قومیتنا، کلنا نعمل من أجل عروبتنا، کلنا نعمل لنحمى أنفسنا من الاستعمار وأعوان الاستعمار وإسرائیل صنیعة الاستعمار، کلنا سنجاهد.. کلنا سنکافح.. کلنا سنفدى أوطاننا بأرواحنا وبدمائنا.

هذه – أیها المواطنون – هى المعرکة التى نسیر فیها.. هذه – أیها المواطنون – هى المعرکة التى نخوضها الآن؛ معرکة ضد الاستعمار.. معرکة ضد أسالیب الاستعمار.. معرکة ضد وسائل الاستعمار.. معرکة ضد إسرائیل صنیعة الاستعمار، التى خلقها الاستعمار لیقضى على قومیتنا کما قضى على فلسطین. قضوا على فلسطین، وسندوا إسرائیل بالعصابات وقووا إسرائیل؛ حتى یقضوا علینا ویحولونا إلى دولة من اللاجئین، وشجعوا إسرائیل؛ حتى تعلن على الملأ أن أرضها المقدسة تمتد من النیل إلى الفرات. نحن نشعر بهذا الخطر، کلنا سندافع عن قومیتنا، کلنا سندافع عن عروبتنا، کلنا سنعمل؛ حتى یمتد الوطن العربى من المحیط الأطلسى إلى الخلیج الفارسى.

أیها المواطنون:

إن القومیة العربیة تتقدم.. إن القومیة العربیة تنتصر.. إن القومیة العربیة تسیر إلى الأمام، وهى تعرف طریقها، وهى تعرف سبیلها.. إن القومیة العربیة تشعر من هم أعداؤها ومن هم أصدقاؤها.. إن القومیة العربیة تعلم أن وجودها فى اتحادها، وأن قوتها فى قومیتها.

وأنا الیوم – أیها المواطنون – أتجه إلى إخوان لکم فى سوریا.. سوریا العزیزة.. سوریا الشقیقة، وقد قرروا.. قرروا وأعلنوا أن یتحدوا معکم اتحاداً حراً سلیماً عزیزاً کریماً؛ لندعم سویاً مبادئ الحریة، ولندعم سویاً مبادئ العزة، ولندعم سویاً مبادئ الکرامة، ولنرسى سویاً القومیة العربیة، ولنرسى سویاً الوحدة العربیة.

إننى الیوم أقول لإخوانکم فى سوریا باسمکم: إننا نرحب بکم أیها الإخوة؛ فقد قلتم فى دستورکم: إنکم جزء من الأمة العربیة، وقلنا فى دستورنا: إننا جزء من الأمة العربیة، وسنسیر معاً – أیها الإخوة – متحدین.. ید واحدة.. قلب واحد.. رجل واحد؛ لنرسى مبادئ العزة الحقیقیة، ولنرسى مبادئ الکرامة الحقیقیة، ولنقیم بین ربوع الوطن العربى وبین ربوع الأمة العربیة استقلالاً سیاسیاً حقیقیاً، واستقلالاً اقتصادیاً حقیقیاً. (تصفیق).

أیها المواطنون:

منذ أن أعلنت مصر سیاستها الحرة المستقلة، وبدأ العالم ینظر إلى مصر ویعمل لها حساب.. بقوا یعملوا لنا حساب.. اللى کانوا زمان ما بیعبروناش وما بیحسبوش حسابنا، بقوا النهارده یعملوا لنا حساب، بدءوا یعملوا للعرب حساب، وللقومیة العربیة حساب. کنا زمان نتلطع على مکاتبهم؛ مکاتب المندوب السامى والسفیر البریطانى، النهارده بعد تحقیق حریتنا السیاسیة وبعد إعلان مبادئنا، وبعد تکاتفنا وإقامة جبهة وطنیة متحدة من جمیع أبناء هذا الشعب ضد الاستعمار، وضد الطغیان، وضد التحکم، وضد السیطرة، وضد الاستغلال، وضد التدخل الأجنبى؛ بیعملوا لنا حساب، وبیعرفوا ان احنا دولة لها قیمتها، تستطیع أن تفعل ما ترید.

النهارده قیمة مصر فى المجال الدولى کبرت، وقیمة العرب – الأمة العربیة – فى المجال الدولى کبرت وعظمت، وعلى هذا الأساس – أیها الإخوة – تم مؤتمر بریونى.. تم مؤتمر بریونى وسافرت لاجتمع بالرئیس “تیتو” – رئیس جمهوریة یوغوسلافیا – والرئیس “نهرو” – رئیس وزراء الهند – الاتنین اللى أعلنوا سیاسة عدم الانحیاز؛ السیاسة الحرة المستقلة. وزرت وأنا رایح إلى بریونى یوغوسلافیا، والتقیت بالشعب الیوغوسلافى، ووجدت ولمست صداقة الشعب الیوغوسلافى للشعب المصرى، وتقدیر الشعب الیوغوسلافى للشعب المصرى. واتجهت إلى بریونى وابتدأنا نبحث الوسائل ونتبادل الرأى فى المشاکل العالمیة وفى مشاکلنا، وانتهى مؤتمر بریونى بانتصار کبیر للسیاسة التى تتبعها مصر؛ اللى هى سیاسة عدم الانحیاز.. انتصار کبیر للقضایا العربیة، وأعلنت فى المجالات الدولیة.

مؤتمر بریونى قرر انه یتبع مبادئ باندونج العشرة، وقال فى القرار اللى صدر: إن رؤساء الحکومات التلاتة؛ یوغوسلافیا والهند ومصر، استعرضوا التطورات الدولیة، وأدى تشابه نظرتهم للمسائل الدولیة إلى التعاون الوثیق بینهم، کما لاحظوا – باغتباط – أن السیاسات التى تتبعها دولهم قد ساهمت إلى حد ما فى تخفیف التوتر الدولى، وفى إنماء العلاقات بین الأمم على أساس المساواة.

وبعدین أصدر المؤتمر قرار: إن مؤتمر باندونج – الذى عقد فى العام الماضى – قد أقر مبادئ معینة یجب اتخاذها أساس للعلاقات الدولیة، ویؤکد رؤساء الدول الثلاثة من جدید هذه المبادئ العشرة، التى لاقت دائماً التأیید من جانبهم، وهم یدرکون أن النزاع والتوتر الدولى قد أدیا إلى ما یسود العالم من مخاوف فى الحاضر والمستقبل، وطالما ظلت هذه المخاوف تسیطر على العالم فإنه لا یمکن إرساء السلام على قواعد ثابتة.

مبادئ باندونج العشرة – اللى قررت فى العام الماضى – بتقول: من الطبیعى أن یکون لجمیع الأمم الحق فى أن تختار بحریة نظمها السیاسیة والاقتصادیة وطریقة حیاتها؛ وفقاً لأغراض ومبادئ ومیثاق الأمم المتحدة، وبالتحرر من الشک والخوف، وبالثقة وحسن النیة المتبادلین، یجب على الأمم أن تمارس التسامح، وأن تعیش معاً فى سلام.. یجب على الأمم أن تعیش جیراناً صالحین، یعملون لتمکین التعاون الصادق على الأسس الآتیة:.. دى الأسس اللى وضعها مؤتمر باندونج للعلاقات بین الدول:-

أولاً: احترام حقوق الإنسان الأساسیة وأغراض ومبادئ میثاق الأمم المتحدة.

ثانیاً: احترام سیادة جمیع الأمم وسلامة أراضیها.

ثالثاً: الاعتراف بالمساواة بین جمیع الأجناس، وبین جمیع الأمم کبیرها وصغیرها.

بعدین.. الامتناع عن أى تدخل فى الشئون الداخلیة لبلد آخر.

وبعدین.. احترام حق کل أمة فى الدفاع عن نفسها انفرادیاً أو جماعیاً.

ثم الامتناع عن استخدام التنظیمات الدفاعیة الجماعیة لخدمة المصالح الذاتیة لأیة دولة من الدول الکبرى.. کالأحلاف اللى بیعملوها وبیدخلوا فیها تحت اسم الدفاع علشان تخدم مصالحهم.

وبعدین.. امتناع أى بلد عن الضغط على غیره من البلاد.

بعدین.. تجنب الأعمال أو التهدیدات العدوانیة أو استخدام العنف ضد السلامة الإقلیمیة، أو الاستقلال السیاسى لأى بلد من البلاد.

وبعدین.. تسویة جمیع المنازعات الدولیة بالوسائل السلمیة.

وبعدین.. تنمیة المصالح المشترکة والتعاون المتبادل.

وبعدین.. احترام العدالة والالتزامات الدولیة.

هفت مورد از سخنرانی های ناصر و الخلیج الفارسی او را در اینجا گوش کنید:[۲]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نویسنده : mohammad ajam : ۳:٢۳ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٢/٢۱

Comments نظرات (1)  لینک دائم

 

الخلیج /عربی ام فارسی . بحر العرب /عربی؟ ام هندی اوباکستانی

هل یدعى الخلیج العربی أم الخلیج الفارسی؟ 307 آلاف شخص سبق أن صوّتوا على شبکة الإنترنت لصالح التسمیة الثانیة. لکن حرب الکلمات هذه أکبر من أن تنحصر رقعتها بالشبکة العنکبوتیة.

موقع الإنترنت الذی نظّم عملیة التصویت قبل بضعة أسابیع سجّل حتّى الآن أکثر من 434 ألف صوت. غیر أن النتیجة لا تزال حتّى الساعة وبفارق کبیر لصالح الخلیج الفارسی (أکثر من 307 آلاف صوت مقابل حوالی 127 ألف صوت للخلیج العربی).

  هذا الجدل الاصطلاحی لیس حدیث العهد. فی یونیو 2004، أثارت صحیفة ناشونال جیوغرافیک غضب الإیرانیین عندما أوردت، فی طبعتها الثامنة من أطلس العالم، اسم “الخلیج العربی” بین قوسین وبأحرف صغیرة تحت اسم “الخلیج الفارسی”. فقامت السلطات الإیرانیة بمنع المجلة وصحافییها من دخول البلاد.

 وفی یونیو 2006، دفعت مجلة “ذی إکونومیست” بدورها ثمن هذا الجدل لأنها اکتفت باستعمال کلمة “الخلیج” بدون أن تُقرنها بأی صفة.

 من جهة أخرى، لم یقف العرب مکتوفی الأیدی. ففی ینایر 2010، أقدم الاتحاد الریاضی للتضامن الإسلامی، ومقره الریاض، على إلغاء بطولة ألعاب القوى التی کانت ستستضیفها إیران فی أبریل لأن المیدالیات التی کان سیوزعها الإیرانیون تحمل عبارة “الخلیج الفارسی”.

 وقد سارعت السلطات الإیرانیة فی الردّ على هذا الإلغاء فأعلنت فی فبرایر الماضی أنها ستمنع کل شرکة طیران أجنبیة لا تستعمل عبارة “الخلیج الفارسی” من دخول مجالها الجوّی.

 وبدایة مایو، أغلق الإیرانیون الجناح المصری فی معرض طهران الدولی للکتاب بعد مصادرة أحد الکتب التى ذکرت اسم “الخلیج العربی”.

 وقد بلغت الأزمة ذروتها عندما وصف الأمین العام لمجلس التعاون الخلیجی فی 10 مایو الإصرار على تسمیة هذا الخلیج بالخلیج الفارسی “بالضحک على التاریخ” لأن “الوجود العربی على الساحل الشرقی للخلیج العربی مستمر ومثبت تاریخیًا منذ أکثر من ثلاثة آلاف عام بینما الوجود الفارسی هناک مستحدث ولا یعود لأکثر من الدولة الصفویة (1501 – 1736)”.

 المیدالیة التی أدّت إلى إلغاء بطولة ألعاب القوى فی إیران. عبارة “الخلیج الفارسی” مدوّرة بالأحمر. الصورة منشورة هنا.المساهمون رضا أمعتزعبد الخالق الجنبی

 “بالنسبة إلى الإیرانیین، تغییر اسم هذا الخلیج جریمة بحق الأمة”

 رضا أمانی نسب رجل أعمال إیرانی یعیش فی طهران.

 لطالما سمّی هذا الخلیج باسم الخلیج الفارسی. لذا لا أفهم لماذا یصرّ العرب على تسمیته بالخلیج العربی. هل تتصوّرون أن یقرّر الباکستانیون الیوم تغییر اسم المحیط الهندی لأنهم لم یعودوا جزءًا من الهند؟

الإیرانیون مستاؤون جدًا من هذه القضیة. بالنسبة إلیهم تغییر اسم هذا الخلیج جریمة بحق الأمة. یعتقدون أن هذا النقاش ما کان لیحصل لو کانت الحکومة الإیرانیة أقوى على الصعید الدولی. برأیهم العرب یستفیدون الیوم من هذا الضعف لتحدی نظام أحمدی نجاد، بمؤازرة غربیة، والانتقام للجزر الثلاث التی تطالب بها الإمارات [توضیح أسرة التحریر: ویعنی جزر طنب الکبرى وطنب الصغرى وجزیرة أبو موسى وهی جمیعها موضع نزاع بین إیران والإمارات العربیة المتّحدة]”.سخریة إیرانیة. صورة نشرها على موقع فایسوبک دختار إیرانی.

 رضا أ”لماذا على الدول العربیة العدیدة الموجودة على ضفاف هذا الخلیج التنازل عن هذه التسمیة کرمى لدولة واحدة؟”معتزّ خریج إدارة أعمال أردنی یعیش فی إربد شمال الأردن. وهو عضو فی مجموعة على موقع فایسبوک تؤید تسمیة الخلیج بالخلیج العربی.

منذ طفولتنا ونحن نعرف هذا الخلیج باسم “الخلیج العربی”. هکذا تعلمناه فی المدارس، وفی کتب الجغرافیا وهکذا یجب أن یبقى. ما من سبب لتغییر اسمه.

معتز”من وجهة نظر تاریخیة، عرف هذا الخلیج منذ عهد إسکندر المقدونی باسم الخلیج الفارسی”

 عبد الخالق الجنبی، باحث فی التاریخ من السعودیة.

من وجهة نظر علمیة وتاریخیة، عرف هذا الخلیج منذ عهد إسکندر المقدونی باسم الخلیج الفارسی [کما عرف بتسمیات أخرى على مرّ العصور: بحر الکدان، وبحر الإله، وبحر الجنوب، وبحر البصرة]. هذه التسمیة أتتنا عبر أعمال تاریخیة مکتوبة. وحتى المؤرخون العرب کابن خلدون وابن الأثیر کانوا یعتمدون هذه التسمیة التی وردت أیضًا فی المعاهدات التی وقّعها حکام الخلیج مع السلطات البریطانیة المسیطرة على المنطقة بدایة القرن العشرین.

لم تتبدّل الأمور إلاّ بعد وصول عبد الناصر إلى الحکم وتنامی شعور القومیة العربیة. فراح العرب یطلقون على هذا الخلیج اسم “الخلیج العربی”، ولو أنه فی بدایة عهد عبد الناصر شاع شعار یقول “نحن أمة واحدة من المحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی”.صحیح أن الجدل یحتدم الیوم حول تسمیة هذا الخلیج. لکننی أتحدّث من موقعی کباحث فی التاریخ. والبحث التاریخی لا یهتم بالشعارات القومیة. أمّا ما یحکى عن أن الرومان أطلقوا على هذا الخلیج اسم “الخلیج العربی” فهو عار عن الصحة.

وحده المؤرخ الإغریقی سطرابون، فی القرن الأوّل میلادی، أطلق اسم “البحر العربی” على تجمّع مائی لکنه بتسمیته هذه کان یعنی ما یعرف الیوم باسم “البحر الأحمر”.

 خارطة للعالم تعود إلى سنة 1565 وتورد اسم “الخلیج الفارسی”. صورة منشورة على موقع persiangulfonline.

 عبد الخالق الجنبی

 التعلیقات

 البحر العرب اکبر من الخلیج الفارسی و لا یطل علی شواطها ای بلد عربی هل یجب تغییرها علی بحر مکران مثلا او بحر باکستان او هنوستان؟

سموه کما تشاءون الخلیج العربی او الخلیج الفارسی او حتی خلیج البترول او خلیج اللؤلؤ سابقا او خلیج القواعد الامریکیه الحاضره

 فکلها اسماء لا تعبر الا عن حاله وقتیه لما کان او یکون علیه الخلیج فقد اطلق الایرانیون علیه اسم الخلیج الفارسی معللین بذلک وقوع دولتهم علی الشاطئ الشرقی له وکذلک اطلق علیه العرب الخلیج العربی لان شواطئه الغربیه تتبع الدول العربیه بدءا من العراق شمالا وحتی سلطنه عمان جنوبا وبعد ذلک ؟ هل اختلاف الاسم سوف یؤثر علی کینتوته ووظیفته وواقعه الجغرافی ؟ هل اسم هذا الخلیج نابع من الدل التی تطل علیه ام العکس هو الصحیح ای ان تغییر اسمه سوف یؤثر علی هویه ایران او الدول العربیه ؟

 اخشی ان یدخل الصراع بین الفریقین الایرانی المسلم والعربی المسلم الی صراع مذهبی فی المستقبل فقد تطلق علیه ایران الخلیج الشیعی والعرب یطلقون علیه الخلیج السنی دعونا من کل ما تم طرحه فی هذا الموضوع من احصاءات لا اعتقد انها جوهریه وانما شکلیه لن تقدم ولا تؤخر فهذا الخلیج فی النهایه وبلا ای جدال الخلیج الوحید الذی یعتبر خلیجا اسلامیا دولیا فی المقام الاول

 وانا کعربی مصری مسلم لا یعنینی صراع الاسماء بقدر ما یعنینی ما هو التعاون الذی یمکننا ان ننشئ بین العرب والایرانیین ذوو الدیانه الواحده ؟

 هذا هو السؤال الحقیقی ولا دعونا نلهث حول شکلیات لن تقدم ولا تؤخر وعلینا ان نلقی بها خلف ظهورنا وان لا نلتفت علیها اطلاقا

 مالفرق فی اسم الخلیج خلی العرب یسمونه العربی وخلی الایرانیین یسمونه الفارسی والکل له رایء

  نشرها … فی …

بعد أن کتبت تعلیقی ،قمت بزیارة الموقع الذی طرع استقصاء الرأی..لقد صدمت فعلا من تعلیقات بعض الایرانیین و من العبارات و الکلمات البذیئة التی استخدموها..ان ذلک یبرز للعیان و بکل وضوح الطریقة التی ینظرون بها الینا و للعالم..و الاهانات الموجهة الى العرب فی تلک التعلیقات تنسف من الجذور کل ادعاءات الامبراطوریة الفارسیة انها مع غزة و الضفة و القدس …أنا لا ادعو الى الکراهیة..لکن الى الحذر..و کل الحذر..

 لا عربی و لا فارسی..الخلیج الاسلامی..کل الدول الواقعة علیه تدین بالاسلام…أفترض ذلک..من یرفض یکشف أوراقه..و عند الامتحان یکرم المرء أو یهان..اللهم الا اذا کان هناک من بنیّته تغییر دینه..أم ترى سیکون هناک من یقول:الخلیج الاسلامی الشیعی أم السنّی؟؟و عندها سأقول للجمیع ما تروحو بألفین داهیة..ان شاء الله بینشف و ما بیبقاش خلیج یتسمى..مع الاعتذار من الأخوة المصریین..

 أذکر التاریخ کله لا جزء منه ثم قل أنک باحث تاریخی!!!

The ÷Iran  designated April 30 as the “national day of Persian Gulf“, since the date coincides with the anniversary of Shah Abbas‘ successful military campaign against the Portuguese navy in the Persian Gulf, driving the Portuguese colonial forces out of the Strait of Hormuz in the Capture of Ormuz (1622). The decision was taken by the High Council of Cultural Revolution, presided over by the former President , the council mentioned the campaign launched recently by certain Arab states to re-name Persian Gulf as the drive behind the decision.In 1514 the Portuguese captured Hormuz and built a fort. For more than a century the island remained Portuguese, but they were routed and forced to withdraw after 100 years by the Iranian forces. Portuguese then loose all their colonial lands in east Africa and forced back to Mozambique. .[2][3]

commemorating the “the national day of Persian Gulf”.[4] [1]

parssea &persian gulf

File:Map16.jpg

Book documents on the persian gulf’s name
File:Sinus persi-vatican.JPG

Sinus persi-vatican

  1. ^ IRIBry 2009.

[[3]]

[4] و documentary on the name Persian gulf . [5] گیری[6]

نویسنده : mohammad ajam : ۱۱:٤٥ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٠/٤/٢٠

Comments نظرات (4)  لینک دائم

 

الخلیج الفارسی فی کتب الرحاله الغربیه

گذرنامه نویسان = سفرنامه نویسان که بحر فارس و خلیج فارس را یاد کرده اند.

الرحالیون الذی وصف الخلیج الفارسی و شبه جزیرة العربیة

او الرحاله وعالم الاثار هاینریش شلیمان

ولد فی ینایر 1822 فی بلدة صغیرة فی مکلنبورغ ،.

هاینریش شلیمان عالمة الاثار الالمانیة

هاینریش شلیمان ولدت فی 1822 فی ألمانیا ،

وله عدة رحلات وحج الى مکة

هاینریش شلیمان یولیوس

قائمة إسمیة مرتبة بالحروف للمستشرقین المترجم لهم فی کتاب الأعلام لخیر الدین الزرکلی

آوغست فردیناند میرن August Ferdinand – Mehren

آوغست فیشر August Fischer

آوغست مولر August Muller

أبراهام فیلم جوینبول A. W. T. Juynboll

إتین دینیه Etienne Dinet

إتین مارک کاترمیر Etienne – Marc Quatremere

إجناس کولد صهر Ignaz Goldziher

المستشرق بلاشیر R. Blachere

المستشرق النمسوی فون کریمر Von Kremer

أدریان بارتیلمی Adrian Barthelmy

أدم متز Adam Mez

إدورد پوکوک: Edward Pococke

إدورد جلازر: Edward Glaser مستشرق ألمانی

إدورد غرنفیل براون Edward Granvill Brown مستشرق إنکلیزی

إدورد هنری پالمر Edward Henry Palmer مستشرق إنکلیزی

إدورد ولیم لین Edward William Lane من کبار ال الانکلیز

أدولف فارمند: Adolf Wahrmund مستشرق ألمانی

أرثر ج. أربری Arthur J. Arberrv مستشرق بریطانی

أرثر ستانلی تریتون.: Triton, A. S مستشرق بریطانی

أرمان بییر کوسان دی برسفال Armand Pierre Caussin de Perceval مستشرق فرنسی

أرند جان فنسنک Arend Jan Wensinck مستشرق هولندی

إغناطیوس جولیانوفتش کراتشقوفسکی: I. J. Kratchkovsky مستشرق روسی

إغناطیوس (والایطالیون یلفظونها إینیاتسیو) جویدی Ignazio Guidi مستشرق إیطالی

ألبرتوس شولتنز: Albertus Schultens مستشرق هولندی حاول إرجاع الکلمات العبریة إلى أصول عربیة لیمکن شرح مشکلات التوراة.

الفرد أکتاف بل Alfred Octave Bel مستشرق فرنسی

الفرد فن کریمر Alfred Von Kremer مستشرق نمسوی

ألویس سپرنجر Aloys Sprenger ابن کرستوفر Christopher سپرنجر: مستشرق نمسوی

إمیلیو لافونتی ألکنترا Lafuentey Alcantara Emilio مستشرق إسبانی

أنتونی آشلی بیفان Antony Ashley Bevan

أنخل کونثالث بلنثیا Don Angel: Gonzalez Palencia مستشرق من علماء الاسبان

أنطوان إیزاک سلفستر دی ساسی *: Antoine _ lsaac Silvestre de Sacy مستشرق فرنسی

إلیاس جون ویلکنسون جیب: E. J. W. Gibb مستشرق اسکتلندی

أوجانیو غریفینی Eujenio Griffini مستشرق إیطالی

أویجن متفخ Eugen Mittwoch مستشرق ألمانی

اوکتاف هوداس Octave Houdas مستشرق فرنسی

إینو لیتمان: Enno Litmann مستشرق ألمانی

بارتیلمی هربلو: Barthelemy Herbelot مستشرق فرنسی

پاول کراوس: Paul Kraus مستشرق ألمانی، من أصل تشیکوسلوفاکی

برنارد دورن: Bernherdt Dorn مستشرق روسی

برنهارت موریتس: مستشرق ألمانی

بلاشیر. ریجیس، ل. Blachere. R. L

پول کزنوفا: Paul Casanova مستشرق فرنسی، جزائری المولد

بیار ضودج Dr. Bayard Dodge مستشرق أمیرکی

بیبرشتاین کازیمرسکی B. Kazimirski مستشرق بولونی

بیتر دی یونغ: Pieter de Yong مستشرق هولندی

ییتریوهانس فت Pietr Johannes Veth مستشرق هولندی

تشارلز ادمز Charles Adams مستشرق أمیرکی

تشارلس جیمس لیال، السیر: Sir Charles James Lyall مستشرق إنکلیزی

تشیلستینو سکیابارلی Celestino: Schiaparelli مستشرق إیطالی

توماس فان إربینیوس Thomas Van Erpenius أو: Erpen مستشرق هولندی

توماس ووکر آرنلد Thomas Walker: Arnold مستشرق انکلیزی

تیودور – فیلم جان، جوینبول: Theodore – Wilhelm Jean Juynboll مستشرق هولندی

تیودور نولدکه: Theodor Noldeke من أکابر ال الالمان

جان همبرت: Jean Humbert مستشرق سویسری

جاک أوغست شربونو Jacques: Auguste Cherbonneau مستشرق فرنسی

جاکب جورج کریستیان أدلر: J. G. Adler مستشرق دانمرکی

جان أرتورکی: Jean Arthorki مستشرق فرنسی

جان جاک شولتنز: J. J. schultens مستشرق هولندی

جان جوزیف (یوحنا یوسف) مارسیل: Jean – Joseph Marcel مستشرق فرنسی

جان سوفاجیه: Jean Sauvaget مستشرق فرنسی بحاثة

جبرییل فیران: Gabriel Ferrand مستشرق فرنسی

جبرییل لفانک: Gabriel Levenq مستشرق فرنسی، من الرهبان

جرترود مرغریت لوثیان بل: Gertrude Margaret, Lowthian Bell مستشرقة إنکلیزیة

جستاف لیبرشت فلوجل Gustaf: Leberecht Flugel مستشرق ألمانی

جستون مسبیرو Gaston Maspero مستشرق فرنسی

جوتهولد فیل: Gotthold Wail مستشرق ألمانی

جوتهلف برک شتریزر Gotthelf Bergstrasser مستشرق ألمانی

جودفروا دیمومبین – Gaudefroy Demombynes مستشرق فرنسی

جورج دلفان Georges Delphin مستشرق فرنسی

جورج سارطون: Georges Sarton مستشرق بلجیکی، من کبار العلماء

جورج سیل: George Sale مستشرق إنکلیزی

جورجیو لیفی دلافیدا; G. Levi Della Vida من کبار ال الایطالیین

جوری آوغست فالین Georg August: Wallin مستشرق فنلندی

جوزبی غبریالی: Giuseppe Gabrieli مستشرق إیطالی

جوزیف توسان رینو Reinaud Joseph – Toussaint مستشرق فرنسی

جوزیف دیرنبور Joseph Derenbourg مستشرق فرنسی

جوزیف شارل ماردروس Joseph Charles Mardrus طبیب فرنسی مستشرق

جوزیف هالیفی: Joseph Halevy مستشرق فرنسی

جون سلدن: John Selden مستشرق إنکلیزی

جیؤرج فیلهلم فریتاخ Georg: Wikhelm Freytag مستشرق ألمانی

جیؤرج کمپفمیر Georg kampfmeyer مستشرق ألمانی

جیؤرج یاکب (جورج یقعوب): Georg Jakob مستشرق ألمانی

جیراردو دا کریمونا Gerardo da Cremona مستشرق، من علماء الایطالیین

جیمس هنری بریستد James Henry Breasted مستشرق أمیرکی

جیمس هیوارث دون – J. Heiworth: Dunne مستشرق بریطانی

خلیان ربیرة طرغوه Julian Ribera y Tarrago مستشرق إسبانی

دافید صمویل مرجلیوث David Samuel Margoliuth من کبار ال

دافید هاینرش مولر: D. H. Muller مستشرق نمسوی

دانکن بلاک ماکدانلد Duncan Black: Macdonald مستشرق أمیرکی

رودلف برونو: RudolfE. Brunnow مستشرق أمیرکی

ریتشرد فرنسس بورتن Richard Francis: Burton مستشرق انکلیزی رحالة

رینولد ألین نیکلسن Reynold Allen: Nicholson مستشرق إنجلیزی

رینیه باسیه: Rene Basset مستشرق فرنسی

سالومون (سلیمان) منک Salomon: Munk مستشرق ألمانی المولد، یهودی

سباستیان رونزفال الیسوعی Sebastien Ronzevalle مستشرق من الرهبان

ستانسلاس جویار: Stanislas Guyard مستشرق فرنسی

سیمون أکلی: Simon Ockley مستشرق إنکلیزی، قسیس

شارل فرنسوا دفریمری Charles Francois Defremery مستشرق فرنسی

عبد الله کولیام بک Kwelem الملقب بعبدالله الانجلیزی: مستشرق بریطانی أسلم سنة 1887

غرانجریه دی لا غرانج Grangeret: de la Grange مستشرق فرنسی

غستاف دوگا Gustave Dugat مستشرق فرنسی

فرانتزفون دومبای Feanz von Domday مستشرق نمسوی

فرانتس بوهل (بول): Frantz Buhl مستشرق دانمرکی

فرانتس فبکه: Frantz Woepcke مستشرق ألمانی

فرانسوا بورغاد: Francois Bourgade مستشرق فرنسی. من المبشرین الیسوعیین

فرنسس جوزف شتینجاس Francis: Joseph Steingass مستشرق ألمانی الاصل

فرنسسکو کودیرا زیدین Franciscus Godera Zaydin مستشرق إسبانی، من کبارهم

فریتس کرنکو: Freitz Krenkow مستشرق ألمانی

فریدریش دیتریشی: Friedrich Dietrici مستشرق ألمانی

فریدریش شولتش: Friedrich Schultes مستشرق سویسری

فریدریش مکس (أو مکسیملیان) مولر: Friedrich Max Muller مستشرق ألمانی

فکتور رومانوفتش، المعروف بالبارون فون روزن: Victor Romanoviche Rosen مستشرق روسی

فکتور شوفان: Victor Ghauvin مستشرق بلجیکی

فلهلم آلفرت: Wihelm Ahlwardt مستشرق ألمانی

فلهلم سپیتا: Wilhelm Spitta مستشرق ألمانی

کارستن نیبور: Carsten Niebuhr مستشرق رحالة. دنمرکی الاصل، ألمانی المولد والمنشأ

کارل إدورد سخاو Karl Edward: Sachau مستشرق المانی

کارل بروکلمن Carl Brocklmann مستشرق ألمانی

کارل فلرس: Karl Vollers مستشرق ألمانی

کارل فلهلم سترستین Karl Vilhelm: Zettersteen مستشرق سویدی

کارل یوهن تور نبرج Karl Johan: Torberg أعلم مستشرقی السوید فی عصره

کارلو ألفونسو نلینو Garlo Alfonso Nallino الایطالی: مستشرق، من کبارهم

کارلو کونتی روسینی) Carlo conti (Rossini مستشرق إیطالی

کارلو لندبرج: Garlo Landberg مستشرق سویدی

کارلیل هنری هیس مکارتنای: Carlyle H. H. Macartney مستشرق إنجلیزی

کازیمیر أدریان باربییه دی مینار: Casimir Adrien Barbier de Meynard مستشرق فرنسی

کرستیان سنوک هرخرونیه Christian: Snouck Hurgronje مستشرق هولندی

کرستیان فریدریش سیبولد Christian: Fridrich Seybold مستشرق ألمانی

کریزویل.: Creswell. K. A مستشرق بریطانی

کلیمان هوارت: Clement Huart باحث مستشرق فرنسی

کنن إدورد Canon Edward ابن ولیم جون سل: Son of William John Sell مستشرق إنجلیزی

کیانجوس، دون پاسکوال: Gayangos, Don Pasc y Arce مستشرق إسبانی

لوی (لویس) جاک برنییه: Louis Jacques Bresnier مستشرق فرنسی

لوی (لویس) بییر أوجین أمیلی سیدیو: Louis Pierre, Eugene, Amelie Sedillot مستشرق فرنسی

لوی (لویس) ماشویل Louis Machuel مستشرق فرنسی

لویس ماسنیون: Louis Massignon مستشرق فرنسی

ماثیو لومسدن Matthew Lumsden ابن جون لومسدن: مستشرق إنجلیزی

مارتن تیودو هوتسما artin Theodor: Houtsma مستشرق هولندی

مارتن هارتمن: Martin Hartmann مستشرق ألمانی

مارسیل دوفیک: Marcel Decic مستشرق فرنسی

ماک جوکان دی سلان Baron: Mac – Guckin de Slane مستشرق فرنسی

ماکس فان برشم: Max Avn Berchem مستشرق سویسری

ماکس میرهوف: Max Meyerhof مستشرق طبیب المانی

ماکسیمیلیان (أو ماکسیمیلیانوس) هابخت: Maximilian Hadicht مستشرق ألمانی

مرکس (مارکس) جوزیف مولر: Marcus Joseph Muller مستشرق ألمانى

مکسیملیان بتنر: Maximilian Bittner مستشرق نمسوى

مکسیمیلیانو أغوسطین الأرکون صانطون Maximiliano Agustin, Alarcon Santon مستشرق إسبانى

میخیل یوهنا دى خویه Michiel: Johanna de Goge مستشرق هولندی

میکیله أمارى: Michele Amari مستشرق إیطالى

هارفی پورتر، الدکتور Dr Harvey Porter مستشرق أمیرکی

هاری سانت جون فلبی، أو الحاج عبد الله فلبی: مستشرق بریطانی

هاینریش سوتیر Heinrich, Suter مستشرق سویسری

هاینریخ فلیشر Heinrich Fleischer مستشرق ألمانی

هاینریش توربکه Heinrich Thorbecke مستشرق ألمانی

هرتفیک درنبور: Hartwig Derenbourg مستشرق فرنسی موسوی

هرمان ألمکویست. Hermann Nap Almquist مستشرق سویدی

هلموت ریتر Halmot, Raiter مستشرق ألمانی

هنری سوفیر: Henri Sauaire مستشرق فرنسی

هنری فردریک آمدروز Henry: Frederick Amedroz مستشرق إنجلیزی

هنری فرینند فستنفلد H. F. Wustenfeld مستشرق ألمانی

هنری کسلز کای: H. Cassels KAY مستشرق، بلجیکی المولد، إنجلیزی الاقامة

هنری لامنس الیسوعی: H. Lammens مستشرق، بلجیکی المولد، فرنسی الجنسیة

هنرک آرنت هماکر Henrik Arent: Hamaker مستشرق هولندی

هنریک البرت شولتنز Henrik: Albert Schultens مستشرق هولندی

هنریک صموئیل نیبرغ: H. S. Nyberg مستشرق سویدی

ورنر کاسکل: Werner Caskel مستشرق ألمانی

ولیم بدول: William Bedwell مستشرق إنجلیزی

ولیم جونز: Sir William Jones مستشرق بریطانی

ولیم رایت: W. Wright مستشرق إنکلیزی

ولیم کیورتن: William Cureton مستشرق إنجلیزی

ولیم مویر: Sir William Muir مستشرق بریطانی

ولیم ناسو ابن السیر هارکورت لیس: William Nassau Lees مستشرق آیرلندی

ولیم هوک William Hook, Morley ابن جورج مورلی: مستشرق إنجلیزی

یاکب بارت: Jacob Barth مستشرق ألمانی

یاکب یولیوس (یعقوب جولیوس) Jacob Golius مستشرق هولندی

ینس لاسن رازموسن I. Lassen: Rasmussen مستشرق دانیمرکی

یوحنا بلو الیسوعی: J. B. Belot مستشرق، من الرهبان الفرنسیین

یوسف حامر (أو جوزیف همر) پرجشتال Joseph Freiherr Von Hammer: Purgstall مستشرق نمسوی

یوسف شخت: Joseph Schakhet مستشرق هولاندی

یولیوس وله وسن: J. Wellhausen مستشرق ألمانی

یوهن جوتفرید لودفیک کوزجارتن Johann Gottfried Ludwig Kosegarten مستشرق ألمانی

یوهن جوتفرید فتسشتاین Johann: Gottfried Wetzstein مستشرق ألمانی

یوهن لودفیک برکهارت Johann Ludwig Burckhart مستشرق سویسری رحالة

یوهن یاکب (یوحنا یعقوب) رایسکه: Johann Jacob Reiske مستشرق ألمانی

یوهنس پتروس منسنج Johannes Petrus: Marie Mensing مستشرق هولندی

اقتفاء تراثنا الشعبی فی کتب الرحالة الغربیین

داوتی ینقل عن بدوی وصف (الغولة) ویشهد مصرع شیخ الساحرات فی خیبر عام 1876م

http://www.alriyadh.com/2006/11/20/img/191004.jpg

رسم الغولة کما خطها له البدوی ونقلها داوتی

سعود المطیری

تشارلز داوتی رحالة انجلیزی جاء عام 1876م ومکث عدة سنوات جال من خلالها أجزاء من الجزیرة العربیة، وفی عدة مناطق تحت اسم مستعار (خلیل)، لکنه خلافا للرحالة الآخرین لم یتظاهر بالإسلام فکان یعلن انه انجلیزی نصرانی مما تسبب له بالکثیر من المتاعب.

قدم وصفا دقیقا للعادات والمعتقدات وتحدث عن الخرافة التی تشبعت بها مجتمعات الجزیرة واستمع فی إحدى محطاته لبدوی استوقفه لیصف له الغولة ویرسمها له على التراب، والغولة تلک هی خرافة مستوحاة من الغول أحد شخصیات الملحمة الإغریقیة المسماة (الالیاذه) والتی ألفها الشاعر هومر عام 850قبل المیلاد تقریبا وفیها قابل أولیوس الغول العملاق وحید العین وسط جبهته وقد نقلها داوتی من الرسمه التی خطها البدوی بعصاه على الأرض ووصفها بقوله:

لها مثل السیکلوب العملاق فی الأساطیر الیونانیة عین فی جبهتها ولها فکان طویلان کمنقار الطیر ینتهی کل واحد منهما بناب حاد کبیر وعنق طویل وذراعین مثل جناحی طائر صغیر نبت ریشه منذ عهد قریب ینتهیان بأصابع غیر منفصلة عن بعضهما، أما جسمها فهو ضخم کالجمل ولکنه بشکل جسم نعامة ولها قدم على هیئة حافر حمار وآخر بشکل مخلب نعامة وهی کما یعتقدون تغوی المسافر بأن تنادیه باسمه وبصوت یعتقد انه صوت أمه او أخته. وقد أخبرنی بدوی یدعى دولان انه رأى الغولة.. هذا الوحش الذی یشبه الجان رآه میتا على الأرض عندما کان فی غزوة لتخوم .

کان هذا البدوی المسکین معروفا فی مدائن صالح بتألیف القصص الخرافیة ولم یصدق الأغا المسئول عن القلعة حدیثه، ولکنه أی الأغا قال رغم ذلک أقسم له أشخاص کثیرون بدینهم انهم رأوا السعلوة کما یعرف خمسة عشر رجلا قبیلیا رأوها مرة، وأضاف الأغا ان غزوة عظیمة مکونة من ثمانین فارسا من إحدى القبائل عندما ترجلوا فی إحدى الأمسیات وعندما لم یؤثر بها بارودهم أخذوا أحزمتهم التی تحمل هذا البارود وضربوا هذه المرأة الوحش ضربا موجعا واستمروا یفعلون ذلک اللیل کله دون جدوى.

وفی خیبر صادف رجلا تحت تأثیر الغولة انه دخیل الله وهو رجل عرف بضرب ساحرات القریة.. کان هذا الرجل المسکین عندما تحرکه قوى غیبیة فی حالات معینة یتجول عبر طرقات القریة لیلا وهو یصیح بأعلى صوته داعیا للإسلام. وعندما خرج من منزله ذات لیلة رأى الرجل الذی تهمس القریة بأنه شیخ الساحرات على بعد مسافة قصیرة منه. فجرى خلفه وقفز فوق ظهره وصاح فی أذنیه وهو یضربه على رأسه قل یا ملعون لا اله الا الله وجرى شیخ الساحرات الى ان سقط مغمیا علیه، ولکن دخیل الله انتزع منه الشهادة قبل أن یترکه…

الأثنین 29 شوال 1427هـ – 20 نوفمبر 2006م – العدد جریدة الریاض

——————————————————————————–

 3730-08-09, 03:59 AM

رحلة الرحالة الألمانی الشهیر کارستن نیبور من بومبای إلى مسقط و أبوشهر عام 1765

رحلة الرحالة الألمانی الشهیر کارستن نیبور من بومبای إلى مسقط و أبوشهر عام 1765

http://www.600kb.com/upjpg/Xh789285.jpg (http://www.600kb.com/)

کارستن نیبور بملابسه العادیة

ترجمة وإعداد : د . عدنان جواد الطعمة

http://www.600kb.com/upjpg/CUV89284.jpg (http://www.600kb.com/)

مخطط تأسیس مدینة مسقط کما رسمه الرحالة کارستن نیبور

نحاول هذه المرة ترجمة رحلة کارستن نیبور من بومبای إلى مسقط عام 1765 بصورة موضوعیة قدر إمکاننا ، لکی یطلع القارئ العربی الکریم و خصوصا الإخوة العمانیون الإطلاع على مضمون هذه الرحلة من الناحیة التأریخیة و الجغرافیة و التجاریة و الفلکیة و غیرها ، آملین أن تتم مراجعتها و دعمها بالتسمیات التاریخیة القدیمة وتحقیقها لفائدة الطلبة و الطالبات من الناحیة الجغرافیة و التأریخیة . حاولنا منذ أکثر من أسبوع الحصول على أهم المراجع التاریخیة و الجغرافیة لمقارنة تسمیات الرحالة الألمانی کارستن نیبور مع التسمیات العربیة الأصیلة .

و للفائدة العامة و الإطلاع على حیاة الرحالة کارستین نیبور و على الأمر الملکی الذی ألزم أفراد البعثة العلمیة باحترام الإسلام و المسلمین و الناس و عدم مس مشاعرهم وجرحها .

نسأل الله أن یوفقنا لإتمام ترجمة بقیة الرحلات التی قام بها کارستن نیبور إلى مدن و دول الشرق الأوسط .

قمنا بترجمة الجزء الخاص برحلته من بومبای إلى مسقط و حتى یوم مغادرته مسقط فی الیوم الثامن عشر من شهر ینایر / کانون الثانی عام 1766 متجها إلى میناء أبوشهر ( بوشهر ) . قمنا بترجمة الصفحات التالیة من نصوص الرحلة إبتداءا من صفحة 80 إلى 89 من کتابه :

وصف الرحلة إلى المنطقة العربیة و البلدان المجاورة ، الملجلد الثانی ، طبع فی کوبنهاغن عام 1778 .

( C. Niebuhr : Reisebeschreibung nach Arabien und andern umliegenden Ländern, Zweyter Band, Kopenhagen, Gedruckt in der Hofbuchdruckereyn bey Nicolaus Möller, 1778, S. 80 – 89 ) )

د . عدنان جواد الطعمة

ألمانیا فی 24 / 1 / 2008

http://www.600kb.com/upjpg/bRc89285.jpg (http://www.600kb.com/)

کارستن نیبور بملابس ترکیة

وللإطلاع على الأوامر الملکیة الصادرة عن الملک فریدریک الخامس الموجهة إلى أعضاء البعثة ، إلیکم نصا من مقالة الأستاذ ستیغ راسموسن :

الرحلة العربیة 1761-1767

Author: Stig T. Rasmussen

نص من مقال ستی. ت. راسموسن حول ( رحلات فی بلاد فارس والجزیرة العربیة فی القرن الثامن عشر و التاسع عشر- تتبع الإستکشافات العلمیة للعالم الإسلامی”، نشر فی الرحلة العربیة: الروابط الدانمارکیة بالعالم الإسلامی عبر ألف عام. موسکورد،1996.

شروط واستعدادات الرحلة

تضاعفت خلال القرن السابع عشر والجزء الأکبر من القرن الثامن عشر معرفة أوربا بشأن البلدان والثقافات النائیة، وذلک نتیجة لجهود البلدان التی تعتمد فی تجارتها على الملاحة من أجل إیجاد طرق ومراکز تجاریة جدیدة، کما بدا واضحا فی الفصل الذی کتبه کل من Adam Olearius و Frederik Ludvig Norden. ذلک جلا واضحا أیضا فی وصف العدید من الرحلات التی نشرت من قبل الإنکلیز، الهولندیین، والفرنسیین. خلال القرن الثامن عشر زادت الحاجة إلى المعرفة النظریة أکثر من المعرفة النفعیة الجاهزة للعالم. الانتقائیة العشوائیة والمشاهدات الشخصیة الملونة أدت أیضا إلى البحث العقلانی والوصف المنظم.

فی منتصف القرن الثامن عشر تمتع الملک فریدیریک الخامس Frederik V ووزیره بسمعة وسط أوربا بأنهم رعاة فن. وکان هذا فی البال عندما اقترح البروفسور Johann David Michaëlis فی Goettingen، ألمانیا على Johann Hartwig Ernst von Bernstorff فی Tydske Kancelli ) ما یطلق علیه وزارة الخارجیة أنذاک) ، إن على الملک أن یرسل ببعثة استکشافیة إلى البلدان المجهولة، ما کان یزعم فی التاریخ القدیم بالعربیة السعیدة.

لقد عزز Michaëlisطلبه بالنظر إلى المقترح وفق ما جاء فی الإنجیل بهذا الخصوص: ” طبیعة هذه البلدان مازالت غنیة بإمکانیاتها و والتی نجهلها نحن”: هذه القصة تعود إلى عهد قدیم جدا، اللهجة فیها تختلف عن العربیة الغربیة التی نعرفها. هذا کان أهم الأدوات حتى الآن التی مکنتنا من فهم العبریة. أیة إضاءة لا نتوقعها تُلقى على الإنجیل، أهم کتب العهد القدیم، والتی علمتنا اللهجة الشرقیة للجزیرة العربیة کما عرفنا الغربیة.

الإقتراح الأصلی کان بإرسال رجل إلى الیمن من ترانکابار فی الهند، ولکن خلال أربعة أعوام تطورت الفکرة إلى رحلة استکشافیة علمیة متکونة من خمسة رجال جذبوا اهتمام کل عالم العلم الأوربی. بدأت الأسئلة التی کان یجب الإجابة علیها بالتدفق، کذلک المقترحات للمشاهدات التی یجب أن تُتخذ. Michëlisهیأ قائمة بالأسئلة العلمیة التی کان یأمل أن یجاب علیها خلال الرحلة، وتم نشرها فی Fragen an eine Gesellschaft gelehrter Maenner , die auf Befehl Ihro Majestaet des Koeniges von Daenmark nach Arabien reisen, Frankfurt a. M.1762. هذا الوصف شمل سلسلة طویلة من الأسئلة المختلفة بما یخص التاریخ، التاریخ الطبیعی، وفقه اللغة ( وزود بکتالوج جمیل یضم ما لم یکن معروفا أنذاک.(

الأعضاء المشارکون فی الرحلة

شارک فی الرحلة ستة أعضاء

العالم السویدی فی العلوم الطبیعیة Peter Forsk تلمیذ Carl von Linné : أحد الأهداف الرئیسیة• لبحوث بیتر فورسکول کان إیجاد إثباتات مدعمة لسلسة من النقاط التی جاء بها لینیه.

عالم اللغة Frederik Christian von Haven والذی کانت مهمته شراء مخطوطات شرقیة للمکتبة الملکیة• فی کوبنهاجن، ونسخ الکتابات التی یعثر علیها فی طریقه، وتسجیل مشاهدات حول استخدامات اللغة العربیة- الهدف الرئیسی فیها إلقاء الضوء على بعض الجوانب الغامضة فی الکتاب المقدس.

الخرائطی Carsten Niebuhr الذی کانت مهمته هی المشاهدة وأخذ القیاسات لغرض رسم الخرائط للمناطق• الجغرافیة المکتشفة وغیر المکتشفة.

الطبیب Christian Carl Kramer الذی کانت لدیه العدید من المهمات الطبیة الملقاة على عاتقه،• سواء العلمیة أو على المستوى التطبیق العملی- بین العرب أیضا.

الفنان والرسام Georg Wilhelm Baurenfeind الذی کانت مهمته رسم ما یجده الآخرین، بالأخص بحوث• بیتر فورسکول حول النباتات والحیوانات من التی یسهل ضیاعها.

وأخیرا اشترک معهم الجندی السویدی من سلاح الفرسان المدعو Berggren لضبط النظام.•

الأوامر الملکیة

فی کوبنهاجن عمل جملة من البروفیسوریة فی الجامعة مخطط بالأمر الملکی الذی یقضی الملک فریدریک الخامس بموجبه إرسال البعثة فی 15/12/ 1760.

” بأمرنا نحن، فریدریک الخامس، بنعمة الله ملک الدانمارک، النرویج، الوَندیّین، القوطیین، دوق سلسفی وهولستین، مارن العظمى و دیتماریکسن، نبیل أولدنبورج و دیلمینهورست الخ. أراد أرحم الراحمین بأمرنا وعهدتنا أن یسافر العبید الأذلاء ( هنا تذکر أسماء المشارکین فی الرحلة) إلى العربیة السعیدة، لیقوموا بما یلی:

کل المسافرین من ذکروا أعلاه یتوجهون إلى العربیة السعیدة ویبقوا مجتمعین معا، أمام أرحم راحمینا أن یضعوا الهدف نصب أعینهم بجمع أکبر کمیة ممکنة من الاکتشافات العلمیة.

الفقرة 43 التی یضمها الأمر الملکی هناک تفاصیل تعلیمات واجبات الرحلة.•

الفقرات 2-9 ثبت مسار الرحلة، التنظیم (کتقلید جدید فالمشارکون متساوون بالحقوق)، وضع التقاریر• کان على شکل یومیات.

الفقرة 10 إشارة واضحة حول کیفیة تعامل المشارکون مع الدین الإسلامی:•

” على کل المشارکین أن یظهروا أدبا ولطفا شدیدین اتجاه السکان العرب. علیهم ألا یبدو أی اعتراض لدینهم. علاوة على ذلک ألا یعطوا انطباع وإن کان غیر مباشر حول ازدرائهم للدین. علیهم الإحجام عن کل ما یثیر بغیضة السکان العرب. ومن الضروری أیضا من خلال مهمتهم أن یحرصوا قدر الإمکان على عدم إثارة الشبهات، أو إثارة شک المحمدیین الجاهلین حول تصور تجسسهم، أو بحثهم عن کنوز، أو ممارسة السحر والشعوذة أو إیذائهم للبلد. یجب علیهم ألا یثیروا حفیظة وغیرة وانتقام العرب عبر طرح النموذج اللیبرالی الأوربی بالتعامل مع المرأة أو الإتیان بما یشابه ذلک. وکما هو الهدف أیضا من التعلیمات تذکیرهم بالالتزام الأخلاقی وعدم توجیه الاهتمام لأی شکل من أشکال الحب الذی فی غیر محله للأشخاص المتزوجین أو غیر المتزوجین الذی من الممکن أن یدعو إلى إثارة الرغبة الشرقیة بالانتقام. یجب علیهم حتى فی أقصى حالات التعرض للمضایقة الشدیدة أو الشتیمة وأن کانوا فی حمایة السلطات المدنیة عدم الدفاع عن أنفسهم باللجوء إلى العراک. التجربة فی هذه البلدان التی یحکمها ” الدین الإسلامی” تبین مدى خطورة هذه الأمور حیث إهانة المسلم یثأر لها بقتل المتعدی. إزاء ذلک الذی من الممکن أن یؤدی إلى تعرض المسافرین الآخرین إلى المضایقة لا نحذر بجدیة فقط، بل نمنع هذه الأفعال الطائشة منعا باتا. هذا الذی یخالف التعلیمات ویجلب لنفسه المتاعب، نترکه لقدره ولا نجبر الآخرین من المسافرین من المجموعة حمایته حتى لا یعرضوا حیاتهم للخطر.

الفقرات 11 و 12 تتناول اقتناء المخطوطات ونسخ النقوش فی سیناء ، الفقرة 13 یحتم على المشارکین• البقاء معا، الفقرة 14 یؤکد على المشارکین فی الرحلة الاستکشافیة واجب بذل الجهود من أجل البحث عن إجابة للأسئلة الموضوعة والمرسلة لاحقا من قبل J. D.Michaëlis والعلماء الآخرین، وفی الفقرة 15 تأکید على ضرورة إرسال کل المواد التی یتم العثور علیها بالحال إلى البلاط الملکی. الإجابة وقبل أن ترسل إلى أیة جهة فی أوربا یجب أن تنسخ فی کوبنهاجن.

الفقرات 16-22 تحدید أطر البحوث العلمیة والتی تحتوی على الأساس الذی یبدو إنه کان أول خطة• علمیة عرفت للبحث البیولوجی البحری ( وضعت من قبل البروفسور ( C. G. Kratzenstein من کوبنهاجن.

الفقرات 23-26 تصف واجبات الطبیب فی بحوثه وتطبیقاته الطبیة: والأخیرة تطبق على العرب البارزین• و المشارکین فی الرحلة على السواء.

الفقرات 27-34 یثبّت واجبات الریاضیین بما یخص الموقع الجغرافی ووضع الخرائط، بالإضافة إلى• الجو وأحوال السکان ( هنا حالة تعدد الزوجات واحتمالیة علاقة ذلک باللا توازن إحصائیا بین الجنسین).

الفقرات 35-42 تصف المشاریع اللغویة التاریخیة بینما تتناول الفقرة الخاتمة 43 عمل الرسام،• بالأساس دعم عمل عالم التاریخ الطبیعی برسم الحیوانات والنباتات التی لا یمکن نقلها فی رحلة العودة، ومن ثم مساعدة الآخرین. وأخیرا مناشدة العلماء فی الرحلة بمساعدة الرسام فی عمله والاتفاق معه والتحلی بالصبر.

مجریات الرحلة الاستکشافیة

انطلقت الرحلة فی الرابع من کانون الثانی عام 1761. خط مسار الرحلة کان عبر القسطنطینیة والإسکندریة إلى القاهرة والمواصلة على طول ساحل البحر الأحمر حتى الیمن حیث أقاموا هناک من شهر کانون الأول 1762 إلى أواخر شهر آب 1763. فی الیمن توفی اثنان من المشارکین von Haven, Forskål بسبب الإصابة بالملاریا على ما یبدو.

الأربعة الآخرون أبحروا إلى بومبای، وبعدها توفی اثنان آخران هما Baurenfeind , Berggren خلال الرحلة. وفی بومبای توفی الخامس Kramer وحیث الوحید الحی الذی بقی هو Carsten Niebuhr. أکمل رحلته إلى عمان وإیران ومن ثم عبر العراق و سوریة إلى فلسطین مرورا بقبرص. من ثم من القدس إلى القسطنطینیة وإلى أوربا الشرقیة ومن ثم کوبنهاجن التی وصلها فی العشرین من شهر تشرین الثانی عام 1767.

منحى الرحلة کان تراجیدیا. ولکن الرحلة رغم ذلک نجحت فی حصولها على مجامیع تعد ذات أهمیة. المجامیع تضم نباتات، حیوانات، مشاهدات، خرائط، رسومات ومخطوطات شرقیة.

جزء کبیر من المجامیع هذه ما یزال موجود لحد الآن، وموجود فی المتحف النباتی ( معشبة فورسکول- وتضم حوالی 1800 عینة)، فی متحف الحیوانات ( 99 سمکة فی معشبة الأسماک کما أطلق علیها (لأن فورسکول حنط الأسماک بدون أحشاءها، بجانب واحد فقط من جلدها وضغطها کالأعشاب عندما تجفف)، فی المتحف الوطنی ( فی قسم الأنتیک، الإثنوغرافیا، العملات ومجموعة المیدالیات) وفی المکتبة الملکیة ( قسم الدراسات الشرقیة والیهودیة).

الیومیات ووصف الرحلة

من جملة ما جاء فی المرسوم وفق الفقرة 8 بأن على المشترکین کتابة یومیاتهم وفورسکول، فون هاون ونیبور نفذوا هذا الواجب، ولهذا فلنا معرفة جیدة من خلال ذلک بهم وبشکل أفضل بنیبور الذی أتیحت له الفرصة لأنه الوحید الذی بقی من الطاقم بأن بعید کتابة مادته.

بیتر فورسکول P.Forskål

کانت هناک خطة لطبع یومیات فورسکول فی السبعینات من القرن الثامن عشر ولکن ذلک لم یحصل قبل عام 1950. الکتاب صغیر ولکن مصور ( فی الإسکندریة):

” إلى جانب هذه الرحلات التاریخیة کان جانب البحث النباتی هو الأفضل، لقد شاهدت الأزهار الخالدة بنفس ازدهارها ونشاطها لذات النوع والشکل کما لو کانت من قبل ثلاث أو أربعة آلاف سنة مضت.

النبات فی هذا البلد یدعو عالم الطبیعة للقیام بالکثیر من المهام، بالرغم من إن عدد النباتات لیس کبیر کما هو علیه فی مناطق اوربا.

الیوم الذی وصلت فیه إلى الاسکندریة قمت بزیارة إلى أقرب الحدائق. حتى وإن لم یکن لدی الاهتمام أو أیة رغبة خاصة فی إلقاء نظرة على هذا العالم وأزهاره، لاستطاعت هذه الطبیعة الغیر عادیة بالرغم من هذا أن تثیر اهتمام أی شخص غریب، مهما کان غیر متأثر. جدران الحدائق کانت عالیة وبالرغم من ذلک علت أشجار النخیل فوقها وبانت کأنها غابة کثیفة. من أول لحظة دخلت فیها کنت مأخوذا لمرأى هذه الأشجار التی خلقتها الطبیعة کأجمل صفوف أعمدة، ولکی لا یخلو الخیال من قاعدة لتلک الأعمدة اعتاد الناس أن یسوروا هذه الأشجار بحائط منخفض لیدعّمها. تزرع الأشجار فی صفوف بالطول والعرض: 8 ألین ( ألین یساوی قدمین) بین کل ثلاث نخلات.

من صفات فورسکول البارزة هو إصراره ومثابرته المتمیزة وهی المیزة الإیجابیة التی کانت خلف جهوده العلمیة فی ظل الظروف الصعبة التی مر بها، ولکن بالطبع تؤدی هذه الصفة فی شخصه إلى نتائج سلبیة بما یخص الآخرین. ولم یکن من قبیل الصدفة أن أطلق لینیه على نبتة الـ ” القراّص” بـ” pertenacissime adhaerens” والتی تعنی المثابر الصامد.

فون هاون F.C. von Haven

یومیات فون هاون محفوظة فی المکتبة الملکیة، قسم المخطوطات. یتکون من مطویتین کبیرتین. فی أحدهما یوجد الوصف الفعلی للرحلة، وفی الثانی مقاطع من وثائق ذات علاقة ومراجع استخدمت بالرحلة: کتالوج بالمخطوطات التی وضعها، مخططات للمخطوطات والکثیر من قوائم بالمفردات العربیة الدانمارکیة، وخصوصا العربیة الإیطالیة ( قضى فون هاون قبل الرحلة وعلى نفقة الملک سنتین فی روما یدرس عند العرب الموارنة). هذه الیومیات لم تطبع نهائیا بالرغم مما تزخر به من وصوفات حیة یدخل فیها فون هاون کبطل رئیسی. لقد کان -کما کان الأرستقراطیین علیه فی تلک الفترة – مغرور ومکتف بنفسه إلى حد الحمق.

کارستن نیبور C. Niebuhr

نیبور لعب دور الوسیط لهذه المجموعة، ووظیفته هذه لم تکن سهلة بأی شکل من الأشکال بسبب إن کل من فورسکول و فون هاون طمحوا بدون نجاح بالحصول على منصب قائد الرحلة. وبالذات لهذا السبب لم یتم تعیین أحد لمنصب قائد، و نصب نیبور أمین صندوق الرحلة.

فی مقدمتهBeschreibung von Arabien “وصف الجزیرة العربیة ” بسط نیبور أفکاره بشأن الأسباب التی أدت إلى حدوث أخطاء فی تلک الرحلة:

” أعتقد بأننا کنا السبب فی الأمراض التی أصابتنا، بینما کان من السهل على الآخرین وقایة أنفسهم منها. تجمعنا کان من الکبر الذی حال دون تهیؤنا للمعیشة إلى جانب السکان المحلیین. لأشهر عدیدة لم نتمکن من الحصول على أی مشروب کحولی کنا معتادین على تناوله، وبالرغم من هذا تناولنا کمیات کبیرة من اللحوم الأمر الذی یعتبر غیر صحیا فی البلدان الحارة. بعد الأیام الحارة کان هواء اللیالی البارد مریح لنا الأمر الذی کان یولد إحساسا بالترف.

کان یجب علینا أیضا أن ننتبه للفرق فی درجات الحرارة بین المناطق الجبلیة والسهول المنخفضة. کنا على عجلة من أمرنا فی الرحلة بحیث لم یتاح لنا التعرف على دواخل المدن.

لم تکن معرفتنا کافیة بالبلدان وسکانها مما سبب لنا متاعب وطرق وعرة مع السکان. ونحن مرارا ولربما بلا حق اعتقدنا بأن لدینا الحق بالشکوى من غیر أن نتذکر باننا حتى سفرنا داخل أوربا لم یکن یخلو من متاعب. لقد کنت أنا بنفسی مریضا جدا، عندما کان مرافقیی ما یزالوا على قید الحیاة، لأننی تمنیت کما تمنوا هم، أن أعیش کما لو کنت فی أوربا. ولکن ومنذ ذلک الوقت عشت فقط بین الشرقیین، تعلمت طریقتهم فی مواصلة الحیاة فی تلک البلدان. تباعا سافرت إلى بلاد فارس قادما من البصرة وبرا إلى کوبنهاجن بدون تعرضی ولو لمرة واحدة لوعکة صحیة أو تعرضی لمشاکل کثیرة مع السکان.

أبعاد ونتائج الرحلة

کان للعدید من اکتشافات هذه الرحلة صدى حیث:

مساهمات نیبور فی مجال رسم الخرائط، والتی من ضمنها صار من الممکن مثلا بالنسبة للسفن الأوربیة أن تبحر عبر البحر المیت وحتى السویس. نسخ مخطوطات الکتابة المسماریة والتی کانت الأساس فی فک أسرارها فی عام 1802، ونشر اثنین من أهم الأعمال الإستشراقیة فی القرن الثامن عشر.

مساهمات فورسکول فی مجال علم الحیوان والتی شملت عمله الرائد فی حقل بیولوجیا البحریات ودراسة الطیور المهاجرة. أیضا فی مجال علم النبات والذی بالإضافة إلى جمعه لمایقارب الـ 1800 نمودج من النباتات فی معشبة لازالت موجودة لیومنا هذا، کان أیضا من الأوائل فی علم بیولوجیا النبات وجغرافیا النبات. من المؤسف إن ملاحظاته و وشروحاته التی ترکها قد جمعت وحضرت للنشر من قبل عالم نباتی کان أقل کفاءة. وهکذا لم تعطى أعمال فورسکول الأصلیة وغنى أفکاره فی مجال علم النبات قیمتها الفعلیة وکان یجب الانتظار لکی یعاد العمل مجددا فی الکثیر من اکتشافاته من قبل الأجیال التی جاءت بعده.

رسومات بورینفایند Baurenfeind أعطت تجسید صادق للنباتات والحیوانات التی لم تکن معروفة حتى ذلک الوقت. نشرت بمجلد فورسکول المصور مرافقة لشروحاته حول الحیوانات والنباتات. رسوماته لقندیل البحر من أجمل الرسومات من نوعها. وصوّر فی أعمال نیبور مختلف جوانب وأشکال الحیاة فی مصر والیمن.

مکتسبات فون هاون شکلت الجوهر الجدید لمجامیع المکتبة الملکیة من مخطوطات الشرق الأدنى، إذ لم یکن بحوزة المکتبة قبل ذاک الوقت إلا هدایا متفرقة ومقتنیات.

المرسوم الملکی یعکس النظرة العلمیة الأساسیة للفترة التنویریة. القناعات کانت بأن العالم یمکن تنظیمه ووصفه بشکل مفروغ منه فی عمل شامل- مشروع العصر المرکزی وصف بالتأکید بالموسوعة العظمى. نتائج الرحلة الاستکشافیة تعزى إلى التطبیق الناجح للمبدأ العقلانی فی حقیقة البحث المنهجی. المشاهدات ذات الدقة الریاضیة، الجمع والمعالجة المنظمة، الأولویة المعطاة للمعلومات المستحصلة بطریقة مباشرة والتمحیص الدقیق للمعلومات المستحصلة بطریقة غیر مباشرة وبنفس الوقت نظرة انسانیة، بدون تحامل، وانفتاح اتجاه کل ما هو جدید، یکملها الاحترام للطرق الأخرى بالتفکیر. وهکذا تتمیز الفترة التنویریة بشکل أساسی عن القرن السابع عشر، بأنها أرست القاعدة الموضوعیة للعلم المعاصر.

القرن التاسع عشر

الإقرار بأن الطبیعة غیر جامدة وإنما مرت بمراحل تطور. القرن التاسع عشر کان قرن التطور وبناء الإمبراطوریات. الاعتقاد بأن العالم الغیر أوربی أقل تطور حضاریا استغل لمصلحة أوربا فی طور توسعها. درس الإسلام من قبل المستعمرین لغرض استخدامه فی السیطرة على المستعمرات. زمن الرحلات الطویلة قد ولى، فقد تم إرساء المصالح الأوربیة فی الخارج. وفی ذلک الوقت کان کبار موظفی المستعمرات تلک والدبلوماسیین

( القنصلیة الدانمارکیة فی تونس 1820-1833) هم الذین یجلبون المخطوطات والمواد الأخرى ذات القیمة.

من المبادرات الدانمارکیة المبکرة هی الرحلات الفردیة لعالم اللغة راسموس راسکس – رحلة الهند الکبرى 1816-1823 والتی أعطت نتائج ذات أهمیة. علم اللغة تطور من وصف للمفردات والقواعد إلى إثبات أصل اللغات وعلاقتها ببعضها وتقدیم لتاریخ تطور اللغات على أساس البحوث المقارنة، خصوصا اللغات الهندوأوربیة.

بما یخص الشرق الأدنى فقد اتسم النصف الثانی من القرن التاسع عشر بجلب طبعات نصوص جادة لکلاسیکیی العالم الإسلامی کأساس لمواصلة العمل العلمی عن طریق فهم أقرب أصولنا فی العالم الإسلامی بمنظور ثقافی کونی) .ُ

http://www.600kb.com/upjpg/waO89285.jpg (http://www.600kb.com/)

مخطط لمدینة مسقط کما رسمه کارستن نیبور

رحلة الرحالة الألمانی الشهیر کارستن نیبور من بومبای إلى مسقط و أبوشهر عام 1765

وإلیکم ترجمة نص الرحلة :

تأخر موعد سفری من بومبای إلى الثامن من دیسمبر / کانون الأول عام 1765 ، لأنی ذهبت على ظهر سفینة حربیة التابعة للأسطول الهندی بهدف القیام بهذه الرحلة إلى مسقط و الخلیج الفارسی . إن ریاح هذه المنطقة ثابتة و مستقرة بحیث یستطیع الربان أو الملاح أن یعرف نوع الریاح و سرعتها فی أوقات محددة من السنة التی ستجابهه تحت خطوط الطول و العرض قبل إبحاره . و فی أشهر معینة یستطیع الربان أو الملاح أن یبحر باستقامة و بالضبط من بومبای إلى مسقط و حتى إلى البصرة دون أن یشغل الشراع العلوی ، إلا أنه فی مناطق أخرى یجب علیه أن یبحر بعیدا نحو الجنوب إلى أن یمر على الخط و من ثم یبحر نحو الغرب إلى أن تأتی الریاح التی بواسطتها یتجه إلى السواحل العربیة و یستطیع الوصول إلى الخلیج الفارسی .

لم یکن هذا الوقت من فصل السنة الأفضل ولا هو الأسوء للقیام بهذه الرحلة . کان ربان سفینتنا یتوقع هبوب ریاح شمالیة ، وکان یتفادى لهذا السبب قدر الإمکان منذ بدایة الرحلة الإبحار ( السیر ) بعیدا نحو الغرب ، لأن الریاح الشمالیة ستکون فیما بعد ضده أی تقابله . و طالما أننا لم نبتعد أکثر من درجتین أو ثلاثة عن الساحل الهندی ، کنا نشاهد غالبا أفاعی مائیة صغیرة التی ذکرتها فی مجلدی الأول صفحة 452 .

یجب على المرء أن یدخل مرارا إلى الخلیج الفارسی . و فی مساء الثانی عشر من دیسمبر / کانون الأول کان سطح ماء البحر یسطع و یشع ضیاءا بقوة لدرجة لم أشاهد مثله . وکان سطح البحر هنا على بعد مسافة نصف میل ألمانی یبدو مغطى بلهب عریض فی حین کان یرى المرء فی مناطق أخرى فقط شرارات أو ومضات لامعة صغیرة ، عندما یضرب الماء .

( و نفس الصورة هذه شاهدها النقیب سارس فی سنة 1612 م تحت ارتفاع القطب ثمانی درجات و 12 دقیقة ، حیث وجد بعد ذلک أن هذا الضوء المرعب سببه نوع من السمک الأسود . راجع : الرحلة العامة ، المجلد الأول صفحة 777 ) .

وقد صرحت أو ذکرت معتقدا أن ضیاء سطح ماء البحر سببه رئة البحر ( نوع من الأسماک ) و منها رأیت فی الأیام التالیة کمیات کبیرة منها ، عندما کان البحر هادئا و تحتها أسماک کبیرة جدا لم اشهد مثلها فی أی مکان . و من المحتمل أن یرى المرء هنا حیوانات بحریة أخرى تضیئ فی اللیل . رایت فی بومبای فی اللیل غالبا ضیاءا فسفوریا فی الشوارع و فی کومة القمامة ( المزبلة ) إعتبرتها بادئ الأمر بدایات تعفن الخشب أو دیدان مضیئة مشعة ، و لکن اتضح لی بأن أحشاء نوع من السمک النخامی ( المخاطی ) الذی یأکله هنا عامة الفقراء .

لقد أولیت إنتباهی کل المساء إلى النجوم المتوهجة البارقة ( الساطعة ، المضیئة ، المشعة ) أثناء الرحلة إلى مسقط والتی طلب ذلک منا الفارس میشائیلیس فی سؤاله الثامن و الثمانین أن نکتب تقریرا مفصلا عن مراقبتنا للنجوم ، لأن بعض السائحین أراد أن یتأکد عما إذا کانت النجوم الثابتة فی بعض مناطق الشرق لا تضیئ ( تشع أو تتلألأ ) کما عندنا فی أوروبا .

کان أفق السماء فی الخامس عشر من دیسمبر / کانون الأول صافیا جدا ، حیث شاهدنا فی هذا المساء المشتری و کوکب الشعری الیمانیة أو العبو ( سهیل ) عند ظهورهما فوق الأفق ، لکن الشعری الیمانیة إلا بعد ارتفاع درجتین و النجوم الصغیرة إلا بعد أن ترتفع إلى عشر درجات . و النجوم من الحجم الأول الکبیر تضیئ ( تتلألأ ) عند ارتفاع قدره 25 درجة و هی أیضا أشد قوة من تلک التی عندنا فی لیالی الصیف .

شاهدنا فی الیومین الحادی و العشرین و الثانی و العشرین و بدهشة اسرابا ( مجموعات ) کبیرة من الخنازیر البحریة ( أرانب هندیة ) التی تسابقت معنا فی السیر و التی سبقتنا لمسافة بعیدة على الرغم من أن سفینتنا کانت تبحر بسرعة ثلاثة أرباع میل ألمانی فی الساعة .

وکانت تقفز ثمانیة إلى عشرة خنازیر من الماء إلى الأعلى فوق بعضها (وفوق سطح ماء البحر ) دون أن تحید عن مسارها المستقیم أو ترجع إلى الوراء .

و فی هذا الیوم الأخیر راینا راس کلها ، رؤوس جبال مطلة على ساحل عمان أحد الأقالیم العربیة . أعتبر الرحالة الإنجلیزی هذه الجبال تابعة للمنطقة العربیة السعیدة . إقتربنا فی الیوم الثالث من مسقط . و هنا کانت الریاح هادئة ، أما تیار ماء البحر على هذا الساحل فإنه کان شدیدا قویا ، الأمر الذی أدى إلى إعادتنا إلى الوراء فی لیلة واحدة ستة أمیال ألمانیة .

وکانت الریاح فی الأیام التالیة ضدنا دائما ، و أصبح تیار ماء البحر أشد قوة ، بحیث أننا بذلنا کل جهودنا من أجل ألا تقترب سفینتنا الشراعیة من الساحل .

أن ساحل عمان قائم أی عمودی غیر منحدر و خطیر ، وکان الماء جدا عمیقا ، لأن المرء بالقرب من الساحل ( البر ) إذا استعمل مقیاس العمق و طوله خمسین خیطا ( قدما ) فإنه لم یصل إلى قاع البحر .

و فی الیوم الثامن و العشرین کنا بالقرب من راس کلها . و من هذا الیوم ابحرنا إلى عرض البحر ، و بذلک ابتعدنا عن الخطر الذی قد یفشل رحلتنا .

و اضطررنا حتى الیوم الثانی من شهر ینایر / کانون الثانی 1765 أن نستمر و نواجه إن کانت الریاح هادئة أم کانت ضدنا و تیار ماء البحر.

و کنا نواجه الأمطار و تیار ماء البحر . ولما کانت الملابس الشتائیة تنقصنی ( کانت ملابسی التی اشتریتها فی بومبای أوروبیة ) و لهذا السبب اصبحت حساسا جدا ضد الجو البارد . و فی عصر الیوم المذکور أعلاه کانت الریاح جیدة و بواسطتها و صلنا أخیرا فی الیوم الثالث من ینایر / کانون الثانی میناء مسقط .

http://www.600kb.com/upjpg/UJC87431.jpg (http://www.600kb.com/)

کارستن نیبور

و فی صباح الیوم الرابع دخلت المیناء عدة قوارب وسفن صغیرة هندیة مختلفة و فق تعلیمات وعادات البلد للتعبیر عن وصولها و فرحها بعد قطع مسافة الرحلة من خلال القرع على الطبول و العزف على آلات موسیقیة . و أحد هؤلاء رمى مرساته بالقرب من باخرتنا ( سفینتنا ) .

و لدهشتی وجدت شخصین فرنسیین فقیرین اللذین بعد فقدان مستعمرتهم الفرنسیة جنوب الهند ، سارا فی کل الهند ، و هما الآن جندیان عند أحد اصحاب السفن التی لم یکن سطحها مغطى .

وکثیر من الناس الطیبین من هذه الأمة أصبحوا فقراءا نتیجة الحروب و مشردین و هم بأمس الحاجة إلى کسب خبزهم و معیشتهم بمعاناة عند المسلمین و المجوس .

تعود ملکیة مسقط إلى أحد الأمراء المستقلین الذی یحکم فی رستاق و الذی یطلق على نفسه إمام عمان ( راجع : کتابی وصف المنطقة العربیة ، صفحة 295 ) .

.

و مواطنو هذه المحافظة مسلمون ، وهم یعتبرون القرآن کتابهم الشرعی المقدس . و هم ینتمون إلى طائفة تدعى عبادی أو بیازی التی کانت بالنسبة للمؤرخین العرب معروفة ، لکن السواح الأوروبیین لم یلاحظوهم ، حسب اعتقادی .

یطلق کل من السنة و الشیعة على هذه الطائفة بالخوارج ، وهذا الإسم هو شتمة مکروه فی عمان مثلإ سم الرافضة الفرس ، و یشبه إسم الزندیق عند الألمان .

ذکر ابو الفرج الخوارج ، و أنا لا أشک بذلک ، بأن هؤلاء خوارج الذین ذکرهم سالس فی کتابه :

( Sales: Preliminary discourse, p. 173 and History of theOttoman Empireby Rycaut, p. 227 and

Pesockii Specimen historia arabum, p. 26. 269 )

و مبادؤهم التی و صفتها فی کتابی ، صفحة 21 و التی تتفق مع ما ذکره الآخرون عن الخوارج بأنهم لم یعترفوا بایة فضیلة للذین جاؤوا بعد النبی محمد و علی من العرب الآخرین من العوائل العربیة القدیمة . ولم أعرف أحدا من المسلمین أقل ابهة و عیشة بسیطة معتدلة مثل البیازی . هم لا یدخنون السجائر و لا یشربون القهوة و کذلک لا یشربون المشروبات . ان لباس الشریف و الوجیه منهم لا یختلف عن لباس الفقیر منهم . و هم یرتدون العقال فوق الراس و یحملون سیفا ثمینا أو سکینة ( خنجرا ) على الجانب .

فلم یسمحوا لأنفسهم بالتأثیر بمعاناتهم و عواطفهم الشدیدة ، و هم مؤدبون تجاه الغرباء أی یحترمون الأجانب ، و یسمحون لهم العیش فی مدینة مسقط وفق قانونهم الخاص و بکل هدوء وحریة تامة .

و بالعکس فی الیمن ، فإن الیمنیین یجبرون الوثنیین ( البوذیین ) على دفن جثث موتاهم دون حرقها . لقد أجبر الیهود فی البلدان الإسلامیة على ارتداء ملابسهم الأصلیة الممیزة و التی تختلف عن ملابس الآخرین ، فی حین سمح لهم هنا أن یرتدوا الملابس العربیة . فإذا أراد بوذی أو یهودی أو مسیحی أن یتزوج مسلمة فی البلدان السنیة فعلیه إما أن یعتنق الإسلام أو یدفع ضریبة ( جزیة ) مالیة کبیرة على الأقل ، بینما عند البیازی فی مدینة مسقط ، فإن الحکومة لم تهتم بذلک . وأن یتجه الغریب إلى قوم النساء و هم معروفون بأن یترکوا النساء للمسلمین لقاء نقود . تعیش مجموعة کبیرة من النساء الفاسقات فی منزل خاص خارج المدینة .

( توجد فی الهند راقصات أیضا مثل ما موجودة فی مصر و فی قسطنطینة . فمن یدفع لهن أجرا یبدأن بالرقص و الغناء . ان الراقصات الوثنیات لا یتزوجن ابدا . و بناتهن یتعلمن المهنة من أمهاتهن ، وأولادهن یصبحون جنودا بصفة عامة . و فی إحدى اللیالی طلبنا ، أنا و شخصان بریطانیان بمسقط من أحد الهنود أن یجلب لنا الراقصات اللواتی بدأن بالرقص و الغناء ، لکنی وجدت أن رقصهن و غناءهن لم یکن أفضل من الراقصات فی مصر .

و فی اللیلة التالیة طلبنا بجلب ثلاثة شبان هنود ، کان أحدهم یعزف على ألآلة الموسیقیة فیولین التی رسمتها فی اللوحة 16 E و الآخر یقرع على صحون معدنیة و الثالث یقرع على الطبلة المربوطة بجسمه . غنى و رقص الثلاثة ، و قد نظرت إلى هؤلاء الشباب بمتعة و إعجاب . لکنی لم افهم من أغانیهم الهندیة کلمة واحدة ، إلا أنی فهمت کل شیئ تقریبا من خلال قسمات و ملامح وجوههم و الإیقاعات الموسیقیة . وقد غنى الثلاثة على الأغلب عن الحب و الأفعال البطولیة , وفی إحدى الأغنیات تصوروا البرتغالیین فی حالتهم الحالیة . وهؤلاء البرتغالیون لیسوا أبطالا کما کانوا فی القرن الماضی عندما احتلوا الهند . فلم یبق لدیهم مما امتلکوه فی هذه المنطقة من العالم إلا القلیل ، إلا أنهم أظهروا من خلال أحادیثهم و أغانیهم و من کل تصرفاتهم بأن البرتغالیین لا زالوا یفتخرون کالسابق ، کما عبر الهنود عن ذلک ، بحیث لم یحدث بصورة أفضل عند المسرحیین الهزلیین الأوروبیین .

فبدلا من الراقصات کن یرقصن فی مکان واحد و یحرکن أجسامهن ، کان الراقصون الثلاثة یقفزون و یتحرکون بکل الإتجاهات . و بصورة عامة غنى المطربون الثلاثة و عزفوا الموسیقى وفق الإیقاعات المنتظمة . کانت کل ألحانهم تشبه الألحان العربیة و الفارسیة و الترکیة ، ربع أو نصف إیقاع کما سمعتها . وهم یغنون ضمن إمکانیاتهم أی إمکانیة من إمکانیتین ، فإذا غنى عدة مطربین فی نفس الوقت ، فإن المرء یستمع إلى أن الجمیع یؤدون نفس اللحن و الإیقاع ، و لیس کما یغنی صوتا ثخینا عمیقا ثابتا مثل الباس Bass

و مما تجدر الإشارة إلیه أن الشرطة هنا ممتازة جدا ، بحیث لا یسمح لأحد القیام بسرقة ، ونادر حدوثها . و یستطیع المرء أن یرى سیارات و عربات التجار موجودة فی الشارع طوال الأسابیع . فلا یسمح لأحد أن یسیر فی اللیل فی الشارع بدون مصباح ( سراج ) ، لکی لا تهرب البضائع . و بسبب الضریبة أو التسعیرة الجمرکیة فإن الحکومة لن تسمح لأی قارب أن یصل إلى البر بعد غروب الشمس ، و حتى التنقل من سفینة إلى أخرى .

للإمام فی هذه المدینة والی أو حاکم و وکیل أو مدیر لدائرة الجمارک ، حیث یخضع جمیع التجار و الأجانب ( الغرباء ) إلى تعلیماته و تعلیمات القاضی .

إن عدد نفوس الوثنیین أو الهنود ، سواء أکانوا تجارا أم عمالا أم خدمة المقیمین هنا یبلغ حولی 1200 شخصا . یعیش هنا عدد قلیل من الیهود ، ولا یعیش أوروبی واحد . کانت عندی توصیتان خطیتان حصلت علیهما من بومبای ، إحداهما موجهة إلى وکیل هذه المدینة و الأخرى إلى دلال ( سمسار ) البریطانیین الوثنی ، حیث رحبا بی أجمل ترحیب . لم أقم بزیارة الوکیل إلا نادرا ، لأنی لم أرغب فی الإجابة و التحدث عن شؤونی و أعمالی هنا و خاصة عن سبب قیامی بالسیر و المشی بکثرة خارج المدینة ، و هذا الشیئ لم یعتاد علیه الوکیل من الأوروبیین الذین جاؤوا إلى هنا سابقا .

و السبب الآخر هو تعرفی على زوجین عربیین و شیخ الیهود الذین کانوا کلهم یعرفون البلاد جیدا . و بواسطتهم حصلت على معلومات و أخبار جغرافیة مختلفة عن عمان ، التی سیجدها المرء فی کتابی و صف المنطقة العربیة .

أود هنا التحدث عن موقع مدینة مسقط التی رسمت مخطط تاسیسها فی اللوحة XV .

مدینة مسقط ، مدینة محصنة منیعة من الناحیتین الطبیعیة و الفنیة . تقوم على جانبی المیناء صخور مرتفعة صلبة بحیث أنها تحمی السفن الراسیة فی المیناء من کل الریاح ، بحیث یمکن لربان السفینة أن یرمی مرساته بکل سهولة . کما توجد بطاریات و قلاع فیها مدافع قویة مثبتة . فمن القلاع أخص بالذکر قلعتین ، قلعة میرانی و قلعة الجلیالی العجیبتین ، لأنهما واسعتان و ملتصقتان بالمدینة على صخور قائمة . إن البطاریة و الأبراج الثلاثة صغیرة . و المدینة کلها محاطة بسور ( جدار ) ضعیف ، و له ثمانیة ابراج أو أغلبها بطاریات و مدافع . الجانب الشمال الغربی هو الأضعف لأن 4 یوجد هنا فی سور المدینة شبابیک من الخشب . و قد أزاحت میاه الأمطار الشدیدة أثناء موسم الأمطار الصخور من الجبال المحیطة لکی تجد مجرى لجریان المیاه . ولأن المواطنین هناء بسطاء لا یهتمون بالجاه و الراحة مثل غیرهم المسلمین ، لذا فإن بیوتهم سیئة على الأغلب إضافة إلى الجامعین ( المسجدین ) الصغیرین المظلمین ، لیس لأحدهما مئذنة ( منارة ) . إن أفضل المبانی ( البنایات ) الموجودة فی هذه المدینة هو مبنى الکنیسة البرتغالیة الذی أصبح مسکنا للوالی .

و المبنى الثانی هو مخزن کبیر للبضائع . توجد أراضی شاسعة خارج المدینة و فیها بعض الحدائق ( البساتین ) التی تضفى نخیلها و اشجارها فی موسم الصیف الحار ظلالها الوارفة الباردة المنعشة ، بحیث یشعر المرء ببرودة و لطافة الهواء . أما الفن فلا یمکن للمرء أن یذکره و یتحدث عنه .

إن البیوت خارج سور المدینة و التی یطلق علیها المرء بضواحی مدینة مسقط ، هی جزء مثل باقی البیوت داخل المدینة ، إلا أنها أسوء بکثیر ، وهی عبارة عن أکواخ مکسوة ( مغطاة ) بالحصیر ( الحصران ) . کلها ثابتة من الطبیعة . و الأرض الواسعة محاطة بصخور قائمة جرداء ، لها ثلاثة مخارج ضیقة یمکن الدفاع عنها بسهولة . یؤدی المخرج الخامس إلى سدوف و المخرج السادس الآخر یؤدی إلى کالبو و المخرج الثالث ( 7 ) یؤدی إلى مطرح Mattrach . و الموضعان الأولان هما قریتان سیئتان و الثالثة هی عبارة عن مدینة سیئة فیها قلعة واحدة ، و کلها تقع على البحر .

تقع مسقط أیضا فی نهایة الخلیج ، بین صخور قائمة على سلسلة من الجبال أو أنها شبه جزیرة . إن إرتفاع قطبها تبعا لمشاهداتی و مراقبتی یبلغ

23 درجة و 37 . و بعدها عن بومبای تبعا لملاحظات ربان کابتن السفینة البریطانیة 12 درجة نحو الغرب . کما لوحظ هنا فی یوم الهلال أو البدر الکامل أن منسوب الماء فی الساعة الحادیة عشر یصل إلى الأعلى و أن المد یرتفع 12 إلى 14 قدما إلى الأعلى . وأن میل أو إنحراف الأبرة المغناطیسیة یکون بین أربع و خمس درجات نحو الغرب . توجد عند قدم أحد الجبال ( 8 ) بئر ( عین ) التی تزود مدینة مسقط بالماء النقی البارد فی فصل الجفاف . یقوم ثور و بکل صعوبة ( کما فی B 15 من کتابی وصف المنطقة العربیة عن إنسان ) یحمل و یسحب الماء فی قربة من الجلد إلى الأعلى و یسکبها فی خزان للماء ، و من خلال الأنابیب یوصل الماء إلى المیناء . و حتى أصحاب القوارب باستطاعتهم أخذ المیاه و بکل سهولة . یبدو أن توصیل الماء بهذه الطریقة هو من صنع البرتغالیین (9 ) یسیل الماء من خلال أنبوبین ، کان لهما صنبوران حنفیة کما نتوقع لقفلهما .

أما الآن فیتم قفلهما بواسطة الجلود التی یتم فکها عدة مرات ، عنما یرید المرء أخذ الماء . و فی کلتی القلعتین ، الأولى و الثانیة ، توجد خزانات کبیرة للماء ، و التی تملأ دائما . اراد بعض السواح الآخرین التأکید على أن الأمطار لا تهطل مرة واحدة بالسنة على مدینة مسقط :

( راجع : Voyage d Ovingron Tom, II., p. 127

إن وصف هذه الرحلة جید . وهذا دلیل على أن الرحالة لا یمکنه الحصول على أخبار و معلومات یعتمد علیها . راجع أیضا الکسندر هاملتون

Alexander Hamilton الذی قال بأن العرب فی مسقط لم یستطیعوا سحب ورفع الأسماک . و قد رأى بنفسه أن أحد صیادی الأسماک کان واقفا منادیا تعال تعال تعال لغرض سحب الأسماک من البحر بکمیات کبیرة إلى الأعلى . وقد رأیت هنا فی هذا المیناء أسماکا کثیرة لم أشاهد قبلها فی أی مکان من العالم ، و لم اسمع بأن الأسماک تأتی إلى الساحل ( الضفة ) عندما ینادیها شخص عربی . جلس صیادو الأسماک على أخشاب صغیرة لیخدموا أنفسهم و کذلک صیادی الأسماک فی الخلیج العربی .

( راجع کتابی : وصف المنطقة العربیة ، صفحة 215 ) . وهم یصطادون الأسماک إما بالشبکة أو بواسطة الصنارات ( الشص ) و لکن مع حبوب أو بذور نباتیة مخدرة تخدر السماک ) .

و فی أثناء إقامتی فی هذه المدینة کانت الأمطار تهطل بغزارة یومیا من الیوم الثانی عشر إلى الیوم السابع عشر من ینایر / کانون الثانی . وکان الجو عندنا ملبدا بالغیوم الکثیفة ، حیث اردت مغادرته لولا انتظاری من أجل مراقبة وقیاس إرتفاع القطب ، ومن أجل ذلک بقیت لیلة الحادی عشر/ الثانی عشر من ینایر .

و فی أشهر الصیف ، خاصة عندما تصل الشمس رأس السمت ، و تشع اشعة الشمس الساقطة على الصخور القائمة ، فإن الحرارة فی هذه المدینة ستکون مرتفعة ، لکنها أفضل من مناطق أخرى فی هذا العالم . تبدو الجبال على ساحل عمان قائمة و غیر خصبة أی جرداء ، وعلى العکس من ذلک فإن الودیان أفضل و خصبة .

یجد المرء فی مسقط الفائض من کل أنواع الفواکه الجمیلة ، واللحم هنا بکمیات و بصورة جیدة ، والبحر یقدم فائضا من الأسماک .

ومن المنتوجات الزراعیة التی تصدر من عمان هی التمور المفضلة . فمن هنا تملأ و تشحن السفن إلى موانئ مختلفة من الخلیج العربی باتجاه الهند و المناطق الأخرى . تعتبر مسقط أیضا من أکبر المخازن للبضائع المستوردة من الخلیج الفارسی إلى حضرموت والیمن و الحجاز والهند ، أو من هنا تشحن البضائع إلى الخلیج الفارسی .

وهکذا تحدث أریانوس و غیره من الکتاب الیونانیین عن موسکا Mosca میناء فی هذه المنطقة ، وأعتقد أنه یقصد مسقط . لیس لأن الأسماء متقاربة فحسب ، بل لأن الساحل مکون من صخور متینة قائمة صلبة ، و أن الماء بقربها عمیق ، ولا یمکن للمرء أن یقول غیر ذلک ، بأن میناء مسقط کان منذ آلاف السنین جیدا و قویا ولا زال حتى الآن فی هذا العصر کذلک .

لم یذکر ابو الفداء و کذلک نصر الدین فی جداوله و قوائمه ولا عند أولغ بیک إسم مدینة مسقط .

سوحار ( سوهار ، سحر ) کانت من أهم المدن التجاریة فی عمان . و ربما کانت حکومة مسقط فی ذلک العصر بسبب طبیعتها ، منشغلة بعدم استطاعة مواطنیها بمزاولة التجارة مع البلدان الخارجیة . ولهذا السبب کان إسم مسقط بالنسبة للکتاب المذکورین أعلاه غیر معروف .

وحسب إعتقادی لم یسافر أحد الأوروبیین إلى داخل أراضی مسقط .

تستحق محافظة (ولایة ) مسقط من ناحیة وصف أراضیها الجغرافیة و طبیعتها إلى زیارة دقیقة . وحسب ما سمعت هنا عن مسقط ، بأن المرء یسافر إلى منطقة الإمام التی یتوفر فیها الأمن الکبیر أکثر من الیمن .

( راجع : Ovingron Tom, II. p. 136

Hamilton: Account of theEast Indies, T.I. p. 58

تحدث العرب ضد إدوارد سایج Eduars Saij الذی قال أن باخرته أصیبت بکسور عند ساحلهم ( ساحل عمان ) ، و هذا یدعم ما ذکرته أنا أعلاه ) .

لم تسمح حالتی الصحیة و ظروف أخرى أن أواصل هذه الرحلة . تقابل المرء هنا فرص کثیرة للسفر إلى الخلیج الفارسی ، سفن صغیرة التی یسمیها العرب طراد أو تراتکی ( رسمت بناءها فی المجلد الأول صفحة 285 ) .

لم أنصح أحدا بأن یسافر ( یبحر ) بها ، لأن الجو فی هذا الفصل ملبد بالغیوم و متقلب وکذلک لم یکن المرء متأکدا عن عدم وجود سراق و قراصنة أثناء الإبحار . ولا یخشى المرء على ظهر سفینة أوروبیة .

عاد الکابتن ( الربان ) برایس Price الذی سافرت معه من بومبای إلى مسقط . لذا فإنی خططت مسبقا لرحلتی إلى الخلیج الفارسی على ظهر سفینة بریطانیة التی کانت تنتظرنا فی بومبای . وصلت السفینة إلى هنا بتاریخ 12 ینایر / کانون الثانی . ولما کنت اخشى بألا تتاح لی مثل هذه الفرصة من اجل الإبحار إلى الخلیج الفارسی ، و لهذا السبب ترکت للآخرین الرحلة إلى داخل عمان الذین سیفدون إلیها من بعدی والذین سیجابهون وقتا وحاولات جویة افضل مما علیه الآن . غادرت مسقط فی یوم الثامن عشر من ینایر / کانون الثانی متوجها إلى بوشهر ( أبوشهر ) .

ألمانیا فی 28 آب 2009

——————————————————————————–

 3730-08-09, 04:16 AM

بقلم رحالة المانی عام 1939 میلادیة:

تاجر ألمانی بعدن وسلطان لحج ومنطقتی الحوشبی ومسیمرة فی مذکرات رحالة ألمانی , للاشتراک فی هذا الصخب العجاج .

ینظر البریطانیون من عسکریین ومدنیین إلى جزیرة عدن , على أنها القاعة الخارجیة المؤدیة إلى الجحیم . أما أنا فقد کنت أنظر إلیها دائما على أنها الفردوس . وعندما کنت أؤوب إلى عدن , بعد رحلات على الإبل , تستغرق شهورا طویلة , وتستنفد الکثیر من الجهود التی لا تحتمل , کنت أرى فیها عصارة المدینة , وأجد فیها تلک ( اللطائف ) الصغیرة من الحیاة العصریة التی یألفها کل من یعیش معها , ولا یکترث بها , ولکنه إذا ما افتقدها , شعر بما لها من أهمیة قصوى , وکنت ألقى دائما فیها المسکن المریح فی ضیافة الهر ( م ) وهو من کبار رجال الأعمال الألمان وقد جال هذا الرجل أنحاء العالم وکان فی الماضی یعمل فی تجارة الفراء فی أصقاع ألاسکا النائیة , ثم انتقل منها لیعیش حیاة التبطّل فترة من الوقت , وعاد بعد عثرات وکبوات عدة , فأوجد لنفسه تجارة جدیدة ومربحة فی مجالات النشاط فی عدن . وقد رافقته مرة واحدة فقط إلى مقر عمله . فرأیت ألوف من جلود الماعز , وقد علقت فی کوخ خفیض من الصفیح تنتظر من یبتاعها من أهل الساحل العربی . ویتطلب مثل هذا العمل خبرة فنیة لا یملکها إلا الهر ( م ) نفسه . ویستغرق العمل عدة ساعات کل یوم . ولم یکن فی وسعی أن أحتمل الرائحة الکریهة أکثر من خمس دقائق . وکان علی أیضا أن أشکر السید ( م ) على الجهود الکبیرة التی بذلها لاستعادة بعض أشرطة الصور التی فقدتها فی حضرموت وقد استطاع استرجاعها وإرسالها إلی فی ألمانیا بعد بضعة أشهر من عودتی إلى الوطن .

وکان بیته مجهزا بکل المعدات التی تعتبر ضروریة فی المناطق الاستوائیة , کما کان یضم عددا من الخدم , وبینهم طباخ ممتاز فی مهنته وفنه , ووصیف , وعددا من الکلاب والقطط , وقردین , وتقدم القطط أمثولة کلاسیکیة رائعة , لما تعنیه الحیاة البیتیة حقا , وکنت أرى أحد هذه القطط , یأتی کل یوم من حوض صغیر للأزهار أقیم فی زاویة من زوایا المنزل . وفی ذات صباح , سمعت صرخات خافتة وتبینت أن أحد القطط قد وضعت ستة موالید جدیدة تحت سریری فی اللیل , أما القردان فکان اسم أولهما ماکس والثانی موریتز , وکان الجیران یتضایقون کل الضیق من حیلها وألاعیبها . وفی ذات یوم قاما بزیارة مصرف النقد کان الصراف المسکین قد قضى وقتا طویلا فی حسابها , وسرعان ما جلس موریتز فوق رأس الصراف . وکان هذا آخر ما قاما به من أعمال , إذ أجبر صاحبهما على التخلص منهما .

وقمنا بعد ظهر ذات یوم , بعد أن کانت حدة حرارة النهار قد خفتت , برحلة إلى البر المقابل لعدن , وبزیارة إلى سلطان لحج , وکانت سیارة مضیفی من طراز سیتروان , قدیمة مضى عهدها , وغدت خربة , بعد أن فقدت الکثیر من أجزائها وقطعها . ومع ذلک فقد سارت بنا سیرا مرضیا , وسرعان ما غرقت عجلاتها فی أرض رملیة رخوة , ولکن عددا من البدو سارعوا لمساعدتنا , وهم یغنون ویهتفون , وأخذوا یدفعون العجلة التی طمر نصفها فی الرمل إلى أرض صلبة . وقد تکرر هذا الحادث عدة مرات .

وبعد أن اجتزنا الشیخ عثمان , وهی أول المدن الواقعة فی البر , وفیها الکثیر من الملاّحات المنتجة والمهمة , التی تشرف على إدارتها شرکة إیطالیة , وصلنا إلى مرکز الشرطة وحاجز للطریق , وهما معزولان تماما فی منتصف المنطقة الخالیة المکشوفة . التی لا طرق لها . وکان علینا أن نبرز الوثائق الرسمیة والأذونات التی نحملها . ولا یسمح الإنکلیز لأی إنسان باجتیاز هذه المنطقة, دون إذن من حاکم عدن, إذ أنهم لا یعتبرون أنفسهم مسئولین عن سلامة الأوربیین وراء هذا الحاجز.

وظللنا نرتحل عبر الصحراء ساعات طویلة , ولم نکن نرى شیئا , سوى الرمال الشاحبة الجرداء , وقد انتشرت فیها بعض الأشواک والنباتات الصحراویة الجافة , ومرت فیها ودیان صخریة خالیة من الماء , وانتثر فیها بیت أو بیتان من الشعر , هنا وهناک یقیم فیها البدو , ولیس ثمة فی هذا المکان طائر یغرد , أو نأمة لإنسان , تبدد هذا الصمت المطبق , وکان أکثر ما نراه قافلة من الجمال , تمضی فی طریق صامتة , تدوس الرمال , وتسوقها بعض الحمیر .

وفجأة ارتفع أمامنا فی الأفق منظر رائع , وکأن مسة سحریة قد أصابته , فبعثته إلى الحیاة , أنها قصور ذات أبراج , تشرق بیضاء لامعة , کالمرمر وقد ارتفعت سوقها المدورة وشرفاتها الرقیقة . وکان الشیء المدهش , أن جمیع هذه المناظر بدت عائمة فی الهواء , وکأنها مرسومة على نقطة انحدار السماء الزرقاء نحو الأفق , وقد ضمت أرق الألوان وأکثرها وداعة . وعندما اقتربنا ,أخذنا نبصر الخطوط العریضة للمدینة ببیوتها السمراء المربعة , وقد تشابکت مع بعضها , وثبتت أقدامها فی الأرض , وتبینا سبب ما أصابنا من خداع النظر من بعید , فالبیوت کلها مؤلف من أکثر من طبقة واحدة , وجمیع طبقاتها العلیا مصبوغة باللون الأبیض أما الطبقات السفلیة فلونها من لون التراب , وهذا الذی جعلها تبدو لنا من بعید وکأنها معلقة فی الفضاء . وتغیر منظر الأرض أیضا بصورة مفاجئة , وأخذ الوادی الجاف الذی کنا نسیر بجواره منذ مدة طویلة , یبدو فیه الماء شیئا فشیئا الآن , وتسیل هذه المیاه نحو الحقول التی تنتشر الخضرة فیها عبر عدد من القنوات والمجاری . وکانت هامات أشجار النخیل (الطرابیش المصنوعة من السعف) , بأبناء البلدة , یعودون إلى بیوتهم من أعمالهم عند مغیب الشمس . ورأیت أطفالا سمر من العرب تعرت صدورهم , یسوقون أمامهم الأبقار إلى زرائبها , وحیّانا هؤلاء الغلمان تحیة ودیة , بینما نظرت إلینا النسوة وکن یرتدین أوشحة زرقاء , نظرات فیها الکثیر من الخفر والحیاء . ورأینا أمامنا بوابة واسعة من الطین سرعان ما ابتلعتنا , فقد وصلنا إلى لحج .

ولیس فی وسع إنسان أن یزعم أن عظمة سلطان لحج , السید عبدالکریم , یتمتع بسلطان خال من المتاعب على الرغم من حمایة الإمبراطوریة البریطانیة , إذ أنه على النقیض من ذلک , یعیش فی جو من القلق و المتاعب .

کنت قبل عام عندما قمت بزیارته زیارة قصیرة , فلقد کان ذلک الیوم عیدا إسلامیا دعیت لحضوره …

کان هذا فی الزیارة الأولى , وکان السلطان فی أوج سطوته وعنفوانه , أما الیوم وفی هذه الزیارة الحالیة , کانت سحابة قاتمة سوداء تجلل بیته وأسرته . ومع ذلک فقد استقبلنی الحاکم , الذی کان قد ابیض شعره , بما عهدته فیه فی المرة الماضیة من لطف , فی قاعة القصر الکبرى , التی یستقبل فیها عادة مستشاریه ورجال حاشیته , قبل أن ینسحب فی المساء إلى قصر الحریم . ورأیت فی عینیه علائم الحزن والجهد , وسرعان ما سمعت بالحادث المؤلم , الذی کان فی الحق , سببا کافیا لما یشعر به من انحطاط فی قواه . وکانت الشیخوخة قد جعلت أعباء الحکم منهکة له ولقواه . فأراد أن یتنازل عن العرش , وأن یسلّم مقالید الحکم لولده لیضمن خلافته له إبان حیاته . فالتقالید فی البلاد العربیة لا تحتم انتقال العرش بالوراثة , وتنص هذه التقالید على اختیار الحاکم من أکبر أفراد أسرته کفایة وجدارة , وقد أفادت بعض العشائر النبیلة القویة من هذا التقلید , وأسمت مرشحا لها لخلافة السلطان رجلا من شیوخها , لقی الکثیر من التأیید لدى الأهل . وهکذا ظهر فریقان , وأخذت الخلافات تشتد حدة یوم بعد یوم , إلى أن وصلت إلى حد إطلاق النار والقتال , فی اجتماع کان الأمیر فضل نجل السلطان یشهده , فأصیب بجراح ثخینة , وأدت إصابته برصاصة فی رأسه إلى فقدان أحد عینیه , وسرعان ما نقل إلى عدن حیث قام الأطباء البریطانیون على العنایة به وتعهده بالعلاج والرعایة . ولما کان شفاؤه الکامل غیر متوقع أبدا , فقد أصبح بصورة اتوماتکیة آلیة , محروما من ولایة عرش لحج .

وأصیب نفوذ السلطان بضربة قاصمة أخرى , من ناحیة ثانیة , فسخاء الحاکم أو کرمه , هو الفضیلة الرئیسة وفقا لتقالید العرب وتفکیرهم . والأمیر الذی لا یقوم بتوزیع الأموال بسخاء وبذخ , فی شکل عروض من الأبهة والعظمة , أو صدقات وهبات یقدمها إلى الکبراء ,یفتقر إلى أهم مقوّمات المنصب . وکان هذا لسوء الحظ هو الوضع الذی وجد سلطان لحج نفسه فیه الآن . فإمام الیمن الذی غدا حاکما مطلقا بعد زوال الإمبراطوریة العثمانیة , أخذ یطالب بالمناطق الساحلیة الواقعة تحت الحمایة البریطانیة على أساس أن هذه المناطق کانت دائما جزءا من الیمن منذ أقدم عصور التاریخ , وأنها تبعا لذلک یجب أن تضم إلى مملکته , ولما کان إمام الیمن , من الحکمة بحیث لا یخوض المعرکة مباشرة ضد القوة الطاغیة ( أی إنکلترا) , فقد رأى أن المعرکة یجب أن تخاض مع تابعها أی مع سلطان لحج . فأصدر أمره , بوقف جمیع القوافل عن المرور فی سلطنة لحج . وبدأت تجارة الیمن تنتقل منذ ذلک الحین بطریق البحر من عدن إلى الحدیدة مباشرة . وکانت لحج تستوفی رسوما على البضائع التی تنقل بطریق التجارة العابرة ( الترانزیت ) فی أراضیها . وکانت هذه الرسوم , تأتی لها بدخل طیب , إذ کانت صادرات الیمن من الجلود وحدها تربو على المائة ألف جنیه فی العام الواحد . وقد فقد سلطان لحج بسبب هذا الإجراء المعادی الذی قامت به حکومة الیمن المورد الرئیسی لدخله , وکانت مساعدات بریطانیة المالیة من الضآلة , بحیث لا تستطیع أن تفی بالوجبات المترتبة علیه بوصفه سلطانا للمنطقة طبقا لعادات البلاد وتقالیدها . وحللنا فی ضیافة السلطان فی أحد بیوته الکثیرة , وکان قد خصصه لإقامة رجلین ألمانیین , هما الأوروبیان الوحیدان اللذان یعیشان فی لحج , وکان هذان المواطنان قد اضطرا إلى الخروج من ألمانیا طلبا للعیش فی الخارج , کغیرهما من الألمان الذین انتشروا فی مشارق الأرض ومغاربها . وکانا قد جاءا من الحبشة قبل ثلاث سنوات , وأفاد منهما السلطان فی بلاطه , فهما یقومان بکل عمل تقریبا , من الأعمال الفنیة , إذ یدیران مضخات المیاه , ویتولیان إصلاح سیارات السلطان وأجهزة الحاکی فی قصره , وقد أقاما له محطة تولید کهر بائیة . وکان السلطان یقدر لهما خدماتها کل تقدیر , ولکنه لم یعد قادرا على أن یدفع لهما رواتب کافیة , بسبب الضائقة المالیة التی یعانیها . وقد أضطر الرجلان بعد وصولنا إلى حزم متاعهما , ومغادرة البلاد سعیا وراء الرزق , إلى حیث تنقلهما أقدامهما , وقد سمعت فیما بعد أنهما قد ذهبا إلى الهند .

وتمکننا قبیل غروب الیوم التالی , من إعداد سیارتنا , فسارعنا إلى مغادرة لحج . ولم نکن قد ابلغنا السلطان برغبتنا فی مواصلة الرحیل إلى داخل البلاد , إذ کان مجرد الحصول على ترخیص بذلک , سیؤدی إلى مفاوضات لا نهایة لها , تدور على النحو العربی المألوف . وکان مثل هذا الترخیص , یقضی بإیفاد حرس لمرافقتنا وهذا ما کنا نحاول الابتعاد عنه , لما قد یؤدی إلیه من عرقلة لمشروعنا .

ومضینا فی سیارتنا عبر الوادی الخصیب إلی یسیل فیه نهر طیبان والغنی بما فیه من أشجار الموز والمانجا . ولکن الصحراء تبدأ مباشرة وراء أطراف هذه البساتین , ولیست هذه الصحراء , بالشیء المیت کما یبدو , ولکنها وجود خطر ینبض بالحیاة , فالرمال وهی عنصرها المتحرک والتی تهتز من أقل هزة من الریح , دائمة الحرکة , والتنقل تنقلا مریبا مشئوما , ساعیة إلى دفن کل ما یقف فی طریقها . وهکذا فإن ممار الجهد الإنسانی تظل مهددة دائما بالدمار , ولا یستطیع الناس إلا عن طریق الکد المستمر والذی لا ینتهی , من اقتناص لقمة العیش اللازمة لوجودهم من قبضة الطبیعة التی لا ترحم . ولا ریب فی أن حدیث الناس المألوف عن کسل أهل المناطق الاستوائیة , یبرهن فی هذه البلاد , على أنه مجرد خرافة لیس إلا .

ووصلنا عند المساء إلى قریة کبیرة تسکنها قبیلة (الحوشبی ) . وکان منظر الأکواخ الxxxxة المبنیة من الطین یوحی بانطباع سیء , ولکن جدرانها السمراء کانت مزخرفة باللون الأبیض , وقد رسمت علیها صور غریبة کما کانت الجوانب المتلویّة ذات الرؤوس المدببة التی لا حد لها ولا حصر , التی تحیط بأبواب الأکواخ , ترمز إلى تصامیم غیر مألوفة فی حاضرنا , وقد تعود بأصولها إلى أیام ملوک سبأ . وقد یکون هناک ما یؤید هذه النظریة إذ أن أفراد قبیلة( الحوشبی ) قد احتفظوا بعدد من العادات والتقالید التی کانت سائدة فی عصور ما قبل التاریخ . فبالإضافة مثلا إلى القبور الإسلامیة المألوفة , هناک على مقربة من قرى هذه القبیلة , أهرامات طویلة مدببة الرؤوس , ومنفصلة عن بعضها البعض . ولیست هذه الأماکن إلا مثوى شیوخ القبیلة والشخصیات التی یتمتع أصاحبها باحترام خاص , لأنهم کانوا قادرین على شفاء المرضى , وکانوا تبعا لعرف القرون الوسطى من السحرة الذین یتمتعون بقوى غیبیة . وعلى مقربة من القبور الحقیقة , تقوم مجموعات من الحجارة الناعمة , ویأتی سکان هذه القرى , فی أیام معینة من السنة , فی جماعات فی اللیل , ویدهنون هذه الحجارة بالزیت , وهو تقلید معروف منذ أقدم عهود الوثنیین .

وما کدنا نصل إلى القریة , حتى أحاط جمیع سکان القریة بسیارتنا . وقد رحبوا بنا ترحیبا ودیا , وعرضوا علینا أحد منازلهم لنحل فیه , ولکننا آثرنا قضاء اللیل فی العراء , تحت قبة السماء , ویبدو أن سلوکنا قد أساء إلى الأرواح التی تخیّم على المکان , فبعثت إلینا جیوشا کاملة من البعوض , من ذباب الرمل , عقابا لنا على سلوکنا . وقد حالت هجماتها بیننا وبین النوم , وإذا ما تجاهلنا ذلک , کانت اللیلة رائعة . وکانت النجوم المتلألة , تلقی ضوءا أزرق خافتا , وکان المخروط الطویل , لأحد اهرامات المدافن , یقف على طرف الصحراء الصامتة , وقد أحاطت به حالة سحریة . وضاع الزمن فی هذا الخواء الذی لا نهایة له , وأخذت أفکر فی التشابه القائم بین الدیانات البدائیة , التی آمن بها الجنس البشری , إیمانا سطحیا لا عمق فیه . وأذکر أننی قرأت فی التوراة حدیث دهن الحجارة بالزیت , وهذا لیس بالمستغرب , فالعرب والإسرائیلیون ینتمون إلى نفس الجنس السامی , ولکن هذه العقیدة القدیمة توجد أیضا عند الهندوکیین فی الهند . وکانت الإدارة الإنکلیزیة تجد صعوبة کبیرة , فی حمایة الحجارة البیضاء التی توضع کعلامات فارقة للطرق من الدهانات بالزیت , وکان الهندوکیون کثیرا ما یأخذون هذه الحجارة فی اللیل بصورة خفیة , وینقلونها إلى المعابد والأماکن المقدسة حیث یقیمونها هناک , لیدهنوها بالزیت فی بعض الاحتفالات الدینیة . ومن المحتمل أن یکون الزیت , قد استخدمت بدیلا عن الدم الذی کان یراق فی السابق فی مثل هذه الاحتفالات . ولکن هذه الروایة لیست موثوقة تماما . إذ لا تزال الأضاحی معروفة حتى الیوم فی الإسلام فی بعض المناسبات الهامة , بینما یمنع الدهان بالزیت منعا باتا , على اعتبار أنه من عادات الوثنیة . فعندما یمد خط حدیدی مثلا , تراق بعض دماء الأنعام فوق الخط الحدیدی , وذلک کضمان لحمایة العنایة الإلهیة للخط .

وکانت التماثیل الحجریة هی الطقس الأساسی , فی جمیع الدیانات القدیمة فی کل مکان . ولم تکن هذه الأشکال الحجریة تستخدم فی إقامة المذابح حیث تقدم القرابین , وإنما تستخدم فی تمثیل الألوهیة أیضا . وکان مجرد نحت رأس , بصورة لا فن فیها , یعتبر کافیا , ثم ما لبثت هذه العادات أن تطورت إلى نحت تماثیل کاملة , توضع إلى جانبها حجارة ثانیة تستخدم لتقدیم القرابین , والمدهش فی هذا الأمر أن سیر التطور هذا یمکن أن یعثر علیه عند عدد من الشعوب , التی عاشت متفرقة ولم یقم بینها أی ارتباط أو اتصال . وکلنا یعرف أن هذه الطقوس التی جاءت من ضباب التاریخ الغابر , قد انتقلت إلى الیونان , واتخذت عندهم شکل ذلک الکمال فی إقامة تماثیل الآلهة , التی تعرض دائما وإلى جانبها المذابح الحجریة .

ولننتقل خطوة أخرى , کان الوثنیون العرب یحترمون الأشجار على أنها مقر أربابهم , وکانوا یقیمون احتفالهم تحتها , ویعلقون أسلحتهم على أغصانها , وما زالت بعض هذه الأشجار المقدسة التی تغطی فروعها بمختلف النذور المربوطة إلیها , قائمة فی جوار الکثیر من المدن والقرى . وتحاط هذه الأشجار عادة بأسیجة من الحجارة , تحیط بباحة مقدسة , وکان الوثنیون العرب , یعرفون هذه الأماکن المقدسة ویؤمونها لتقدیم النذور , وهی عادات ظلت متبعة حتى بعد مجیء النصرانیة والإسلام . ونحن نعرف کذلک , أن بعض شعوب الشمال , کالألمان مثلا , کانت تقدس الأشجار أیضا , على أنها مثاوی الآلهة , وأن هذه الأشجار کانت تحاط بباحات مقدسة , یقیمون فیها احتفالاتهم الدینیة .

وبدأنا الحرکة من جدید فی الیوم التالی . ووصلنا إلى المنطقة الجبلیة , التی ترتفع بصورة عمودیة , من السهل الساحلی المنبسط . وأخذت سیارتنا تزمجر , وهی تصعد وادیا تغطیه فتات الصخور المتفرقة . ولم تکن هناک طرق معبدة , أو غیر معبدة . وأخذت المنحدرات تزداد حدة شیئا فشیئا , والجبال تسمق بصورة تدریجیة . وأخیرا توقفت سیارتنا ( السیتروان ) عن السیر . وکان علینا أن ندفعها دفعا حتى نصل بها إلى قریة ( مسیمیر) القریبة . وهنا توقفت نهائیا عن السیر . ورأینا أمامنا سلاسل جبلیة ترتفع إلى علو یتراوح بین ستة آلاف وتسعة آلاف قدم . وهی تقوم بمثابة الستار الحاجز , الذی یفصل بین مملکة الإمام وبین العالم الخارجی , ویحول دون أی اختراق لها من هذه الناحیة . أما مسیمیر هذه , فمن الإمارات الصغیرة جدا , التی تتبع لسیادة سلطان لحج , وقبل أن نمر بها مرور الکرام , قمنا بزیارة اضطراریة للأمیر الذی یحمل أیضا لقب السلطان . وکان من الصعب العثور على قصره , إذ أن هذا القصر لا یختلف کثیرا عن أکواخ الطین التی یقیم فیه رعایاه , ولکن السلطان یتمیز عن رعایاه بشیئین . أولهما المدفع القدیم الذی یقف أمام منزله , وثانیهما الحذاء الجلدی الذی یضعه فی قدمیه , ویبدو أنه کان أکثر زهوا بحذائه منه بمدفعه .

وفور عودتنا إلى عدن , کانت السفینة التی طال انتظارها , قد جاءت من المکلا , ولکنها لم تکن تحمل أی رد على الطلب الرسمی , المتعلق بالسماح لی بدخولها , وکان من المقدر أن أظل فی عدن إلى أبد الآبدین , لو لم تسمح لی الحکومة البریطانیة بالرحیل إلى المکلا , موعزة لی بالحصول على الترخیص اللازم بدخولها عند وصولی إلیها . وهکذا عندما آبت السفینة من رحلتها المعتادة إلى الحدیدة بعد نحو من أسبوعین , صعدت إلیها متجها إلى حضرموت دون سابق إعداد .

من کتاب الیمن من الباب الخلفی للرحالة الألمانی ……….

——————————————————————————–

 3731-08-09, 05:48

شبه الجزیرة العربیة فی کتابات الرحالة الغربیین

http://www.kapl.org.sa/files/book–14.jpg

شبه الجزیرة العربیة فی کتابات الرحالة الغربیین فی مائة عام (1770م1870م) الجزء الأول الرحلات إلى الحجاز وعسیر ونجد.

صدر بمناسبة مرور مائة عام على تأسیس المملکة.

تألیف: البرخت زیمه

ترجمة: د. غازی عبد الرحیم شنیک

133ص

یستعرض الکتاب ما کتبه الرحالة الألمان وغیرهم عن شبه الجزیرة العربیة فی القرنین السابع والثامن عشر المیلادیین، وما ذکروه من أوصاف للأماکن الجغرافیة والحوادث التاریخیة، ویخصص المؤلف حیزاً کبیراً للعرض الخاص بجغرافیة وتاریخ وسط وشمال شبه الجزیرة العربیة. وقد سار الکاتب على منهج تتبع خط سیر هؤلاء الرحالة فی الأجزاء المختلفة من الجزیرة العربیة، مع التعلیق على أهم ما دوّنوه عن جغرافیة البلاد التی زاروها وأحوالها الاجتماعیة، وما یسودها من عادات وتقالید.

——————————————————————————–

ابن جبیر (614هـ \ 1217م)

جغرافیا

فی کتابه (رحلة ابن جبیر) التی احتوت ثلاث رحلات تکلم عن البلاد التی زارها وأقام فیها فی طریقة إلى الحج وهی مصر والحجاز والشام والعراق وصقلیة وتعد رحلته من أهم مؤلفات العرب فی الرحلات.

——————————————————————————–

وثیقة عثمانیة تحدد طرق قوافل الحج المارة بالعارض وتشید بوقفات أمرائها تجاه ضیوف الرحمن

أشارت إلى جد الأسرة السعودیة وشیخ الدرعیة قبل 435 عاما * أوامر سلطانیة تتضمن تقدیم دعم لأمراء البلدان النجدیة لضمان سلامة الحجاج وحمایة القوافل * أقدم نص عن نسب آل سعود وقصة قدوم الجد الأعلى مانع المریدی إلى الریاض من القطیف

http://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local1.496661.jpgقافلة حجاج خارج مکة بهوادجها لنقل الحجاج فی صورة التقطها فیلبی عام 1931 («الشرق الأوسط»)http://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local2.496661.jpgوثیقة مؤرخة قبل 62 عاماً اثناء تولی الامیر سلطان بن عبد العزیز إمارة الریاض تشیر الى تتابع قوافل الحجیج ومرورها بالمنطقةhttp://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local3.496661.jpgالنبذة المخطوطة فی نسب أسرة آل سعود ویرد فیها اشارة الى جد الاسرة الامیر ابراهیم بن موسى أمیر الدرعیة واقدم نبذة مخطوطة لنسب اسرة آل سعود من المردة من وائل (کتبت قبل عام 1218هـ)http://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local4.496661.jpgرسمة عثمانیة لمکة المکرمة اثناء صدور الوثیقةhttp://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local5.496661.jpgصورة لأطلال الطریف بالدرعیة التقطها فیلبی قبل 93 عاما («الشرق الأوسط»)

الریاض: بدر الخریف

أدت ظروف سیاسیة واقتصادیة وأمنیة داخل الجزیرة العربیة منذ قرون الى اضطراب الأمن وشیوع الخوف، ومع هذه الظروف نشأت صراعات محلیة وقامت فی بعض أرجاء المنطقة کیانات إقلیمیة ضعیفة لم تتمکن من تحقیق الوحدة السیاسیة والسیطرة على مجریات الأحداث بالصورة المأمولة.

ویعد وسط الجزیرة العربیة أو ما یعرف ببلاد نجد منطقة مهمة ورئیسیة فی طریق القوافل القادمة من والى شرق الجزیرة العربیة وصولا الى غربها وبالتحدید الأماکن المقدسة.

وقد تعرضت هذه القوافل على مدى قرون الى مخاطر بسبب عملیات السلب والهجمات لقطاع الطرق وهو ما أدى الى انقطاع القوافل من المرور بنجد والتوجه الى البلاد المقدسة، بل ان کثیرا من التجار غیروا محطاتهم، لتبقى قوافل الحجاج تتعرض لمخاطر السلب من الکیانات المحلیة الضعیفة ومن الأسر التی تسیطر على البلدان وطرق القوافل، ذلک ان الحج رکن من أرکان الإسلام الخمسة لا یمکن ترکه تحت أیة ظروف ومخاطر لا یثنی طالبه عنه أی هاجس مؤرق.

ولم تتوفر فی المصادر التاریخیة معلومات عن واقع حال المنطقة فی حقبة تاریخیة من القرن العاشر الهجری حول الحجاج العابرین إلى منطقة العارض من نجد باستثناء إشارات عابرة حول جهود دول قامت فی الجزیرة العربیة لحمایة القوافل التابعة لها والسالکة منها إلى کثیر من العواصم الإسلامیة ومنها مکة المکرمة.

ونجح الباحث راشد بن محمد بن عساکر من کشف غموض بعض ما خفی من تاریخ وسط الجزیرة خلال حقبة زمنیة لم تسلط فیها الأضواء على أوضاعها بشکل عام وأوضاع بعض قوافل الحج وأحداثها المختصة بالبلاد النجدیة بشکل خاص، وذلک بتحقیقه وثیقة عثمانیة مؤرخة عام 1573م بیّن فیها الدور الذی قامت به الدولة العثمانیة فی الحفاظ على سلامة الحجاج العابرین الى منطقة العارض من نجد خلال تمرکزهم فی بلاد الأحساء التی منها استطاعت مد نفوذها الى داخل نجد، کما أوضحت حرص أمراء البلاد النجدیة على الالتزام بالأوامر الصادرة عن السلطان العثمانی بصفته ممثلا للخلافة الاسلامیة بمرافقتهم وحمایتهم للقوافل العابرة لبلدانهم الى ان تصل للأماکن المقدسة وربما استمر ذلک خلال سنوات متعددة. وقدمت الوثیقة اشارات الى اسماء بعض الأمراء من بلدان العارض فی تلک الحقبة لا توجد فی المصادر المحلیة المتوافرة، منها اشارة الوثیقة العثمانیة الى امارة ابراهیم بن موسى بن ربیعة وتحدد مدتها التی لا توجد فی المصادر المحلیة، إضافة إلى إشارات إلى آل عطا أمراء ملهم وغیرهم.

واختار الباحث العساکر عنوانا لهذه الدراسة «قوافل الحج المارة بالعارض» من خلال وثیقة عثمانیة أشارت إلى جد الأسرة السعودیة وشیخ الدرعیة سنة 981هـ (1573م).

بدأت الدراسة بمقدمة عن الأوضاع الاقلیمیة والسیاسیة للبلاد النجدیة قبل القرن العاشر الهجری، حیث اوضحت ان طبیعة الظروف النجدیة اتسمت قبل القرن العاشر الهجری بضعف الکیانات الاقلیمیة ونشوء الصراعات المحلیة، وسوء الاحوال الاقتصادیة التی انعکست على انعدام الوحدة السیاسیة التی کان من المؤمل ان تکون ذات سیطرة شمولیة على مجریات الأحداث بکافة صورها وتنوع اهدافها واختلاف اشکالها.

ثم تحدث الباحث عن معنى القوافل مشددا على انه ابتداء السفر والرجوع منه أی الذهاب والایاب، موضحا بأن القافلة تتکون من اعداد کبیرة، خاصة فی موسم الحج، فیکون هناک المسؤولون لتولی المهمات المختلفة، سواء فی اعدادها وتشکیلها لتکون جاهزة للانطلاق وأخذ الاستعدادات المطلوبة لذلک، مثل التزود بالمراکب کالابل والخیل وتوفیر الماء والطعام والمواد الضروریة کالخیام والأمتعة المختلفة، ویکون أمیر القافلة مرافقا لهذه الحملة أو من ینیبه مع وجود المساعدین له، والحاشیة وتوفر رجال الحراسة الجنود والأدلاء الذین یعرفون الطرق والأماکن، ثم یلتحق حجاج البلد بهذه القافلة بعد اتفاقهم على مکان الاجتماع وتحدیده، وقد یلتحق بهذه القافلة الحجاج من خارج مناطقهم، وقد سارت القوافل العابرة من خارج الجزیرة العربیة وفق تنظیمات معینة، وأهم هذه القوافل ما قدم من مصر والشام والعراق.

وفی کتابه «الحقیقة والمجاز فی الرحلة من بلاد الشام ومصر والحجاز»، یشیر عبد الغنی النابلسی فی رحلة إلى مکة بکثرة القوافل القادمة إلیها من کل مکان فیقول: «وهی تتبع خلقا کثیرا، خصوصا أیام الحج، فإنه یرد الیها قوافل عظیمة من مصر والشام وحلب وبغداد والبصرة والحسا ونجد والیمن ومن بحر الهند والحبشة والشحر وحضرموت وعربان جزیرة العرب».

العقیلات والقوافل الأمیریة

* وقسّم العساکر القوافل الى قسمین: القوافل ذات الصبغة التجاریة، والقوافل ذات الصبغة الرسمیة أو الأمیریة، حیث شکلت الأولى عنصرا مهما فی تأدیة دورها الاقتصادی بین البلاد النجدیة وغیرها من المناطق، خاصة شرق الجزیرة العربیة وغربها، إذ تعامل النجدیون مع العراقیین وأهل الشام ومصر، حیث یجلبون ما تشتهر به بلادهم لیعودوا بما تحتاج الیه منطقتهم من منتجات هذه البلاد، ولعل من أهم القوافل التجاریة التی تعاملت بهذه الطریقة، إضافة الى التحاق المسافرین عبرها للانتقال من بلد الى آخر ومن ضمنها الأماکن المقدسة قوافل (العقیلات) التی تعددت أغراضها التجاریة، ویعود أقدم ذکر لهذه القافلة الى القرن السابع الهجری، حیث اشار ابن المقرب العیونی المتوفى عام 630هـ الیهم فی احدى قصائده بقوله:

أقول لرکب من عقیل لقیتهم وأعناقها للقریتین تمال

* أما ثانی أنواع القوافل وهی القوافل الرئیسیة أو الأمیریة، فهی المراکب التی یقودها الأمراء والحکام أو من ینوبهم من القادة للوصول الى الأماکن المقدسة، وتتوافر فیها العناصر الضروریة والمستلزمات الکاملة لما تحتاج الیه فی سیرها وبلوغ غایتها کوجود الجنود والأطباء والادلاء والخدم وتوافر الدواب والماء، وهی اکبر حجما واوسع تشکیلا وأضبط أمنا من القوافل الأخرى، حیث یلتحق بها أعداد کبیرة تصل الى الآلاف، وقد یتکفل الأمیر أو من ینیبه بتوصیل بعض الحجاج غیر القادرین ویسعون الى توفیر المراکب الضروریة لهم، اضافة الى تقدیم الطعام والشراب وصولا الى الأماکن المقدسة طلبا للأجر والثواب، کما یسعى بعض الحجاج للدخول فی هذه القافلة بسبب وجود الحمایة الأمنیة، وتوفیر الطعام وما علیهم سوى امتلاک الراحلة التی تقلهم، وتلتحق بعض القوافل التجاریة الأخرى مع القافلة وترافقها للاستفادة منها فی الجانب الأمنی أملا فی بیع بضاعتها وتنشیط وشراء ما تحتاج الیه سواء للقافلة او عند ورودها الأماکن العابرة لها وصولا الى مکة، ویلتحق بهذه القوافل طبقات المجتمع کافة من علماء وأمراء واعیان وتجار وصناع وغیرهم، وقد تقام حلقات التدریس والتعلیم بفضل وجود مرافقین من طلاب العلم أو القضاة مع هذه الحملات التی یقودها الأمراء.

وأورد الباحث نماذج مختلفة من رحلات إلى الأماکن المقدسة سجلها رحالة ومؤرخون، منها رحلة ابن بطوطة من الریاض إلى مکة وخروجه مع أمیر حجر الیمامة (الریاض) طفیل بن غانم، ورحلة الشیخ اجود بن زامل مع جمع عظیم یقال انهم یزیدون على 30 ألفا، ورحلة السلطان الجدید للأحساء راشد بن مغامس عام 933هـ، حیث قاد قافلة للحج بعد اسقاط دولة بنی جبر، اضافة الى رحلة الشیخ مبارک بن راشد المسعفی عام 940هـ، وقد وصف بأنه سلطان الشرق، کما أورد الباحث حوادث متفرقة تتعلق بالحجاج القادمین من الشرق والغرب والجنوب.

وتناول ابن عساکر طریق الحج من الیمامة الى مکة وهو الطریق الأکثر شهرة بسبب ورود القوافل على کثیر من القرى وموارد المیاه من خلال کتاب (بلاد العرب) لمؤلفه لغده الاصفهانی، حیث تتجه القوافل المغادرة من الیمامة عبر هذا الطریق لأداء فریضة الحج أو الاتجاه الى الحجاز مرورا ببعض المدن أو المناهل او بعض العلامات الدالة علیه المشهورة بطریق المنار منها: الراحة، الاحیسی، قرقرى، الورکة، أهوى، أصیمر، العفافة، وعکاش، والمروت، السحامة، مویهة جراد، الهلباء، جزالاء، الخنفس، العوسجة، عکاش، العیصان، الدثینة، قبا، حرة بنی سلیم، مران، بیسان، اوطاس، غور تهامة، ذات عرق، نخلة، بستان ابن عامر.

إشادة بشیوخ نجد

* وتضمنت الوثیقة أمرا موجهًا الى أمیر أمراء الأحساء مع ذکر لعدد من البلدان وأسماء وشخصیات ومنهم ابراهیم بن موسى أمیر الدرعیة الذی منه تتفرع کثیر من الأسر التی تمت بالصلة الى الأسرة الحاکمة الیوم (آل سعود).

وجاء فی الوثیقة المترجمة أمر موجه لأمیر أمراء الحسا (الأحساء): «إن أمیر أمراء الأحساء السابق عثمان، سبق ان کتب خطابا ذکر فیه ان شیوخ ولایة نجد وهم: شیخ قلعة التی تسمى دلیم (الدلم) عیسى بن عثمان، وشیخ قلعة التی تسمى دراغیة (الدرعیة) ابراهیم بن موسى، وشیخ قلعة التی تسمى سلمیة (السلمیة) حسین أبن أبو اللویطة، وشیخ قلعة التی تسمى ملیح (ملهم) أحمد بن عطاف (عطا) طلبوا منه الاستمالة ونتج عن ذلک ان وصل الحجاج ذوو الابتهاج فی العام الماضی الى الدیار المقدسة بأمن وأمان.. وکان الحجاج راضین عنهم شاکرین لهم، ثم ذکر ان مرور الحجاج المذکورین ـ أی الشیوخ المشار الیهم بعالیه ـ ومرافقتهم ایاهم انفع وأولى وبناء على عرضه ذلک فقد أمرت: انک اذا رأیت ان الشیوخ المذکورین اذا رافقوا الحجاج الى مکة المکرمة، فلتعط لهم الاستمالة الحسنة کما کان. فلترسلهم معهم حتى یقوموا بمرافقة حجاج المسلمین ولیکونوا حذرین ولا یمروا بالأماکن الممنوعة، بل یتوجهون معهم من الأماکن المعتادة حتى یعود الحجاج بأمن وأمان، ولتدارک الأمر على وجه حسن ولا تفوت دقیقة واحدة فی الاهتمام بهم». حرر فی 28 رجب 981هـ.

وفیما یتعلق بصیاغة الوثیقة ذکر الباحث ابن عساکر انها کتبت بالخط الهمایونی، حیث انه یختص بالنظر فی الأمور السیاسیة والاداریة والعسکریة والمالیة التی تهم الدولة، کما ان دفاتر المهمة المکتوبة بهذا الخط هی الأوامر الصادرة عن هذا الدیوان الهمایونی الذی یختص بمختلف أمور الدولة.

تضمنت هذه الوثیقة أسماء بعض البلدان والأمراء لبعض المناطق فی بلدان العارض من نجد إلا انها لا تخلو من الاخطاء سواء فی کتابة اسماء البلدان او الأمراء، فمثلا: بلدة الدلم سمیت فی الوثیقة: (الدلیم)، وبلدة الدرعیة سمیت فی الوثیقة: (دراغیة)، وبلدة السلمیة سمیت فی الوثیقة: (سلمیة) بدون أل التعریف.

أما الأمراء فقد وردت أسماء بعضهم مصحفة، حیث سمی أحمد بن عطا فی الوثیقة: (أحمد بن عطاف). وربما ان اسم أمیر السلمیة ورد مصحفا هل هو اللویطة أم اللوبطة وکلاهما مجهول.

ومن خلال دراسة الوثیقة ومحتواها فقد اتضح ان الدولة العثمانیة فی عهد السلطان سلیم الثانی (930 – 982هـ) سارت متبعة التنظیمات الاداریة والتشریعیة نفسها التی سنها والده السلطان سلیمان خان الأول (900 هـ ـ 974هـ) الذی حکم مدة (46 سنة) وعمل على بسط نفوذ الدولة وتوسیع رقعتها واعلاء شأنها.

تنظیمات لحمایة الحجاج

* وأخذت البلاد النجدیة (بخاصة منطقة العارض) منحى مختلفا بدخول العثمانیین بلاد الأحساء وسیطرتهم المباشرة علیها سنة 957هـ، وما ترتب علیه من تنظیمات اداریة وتشریعیة سنها العثمانیون لهذه المنطقة، حیث کانت عادة العثمانیین عندما یبسطون سیطرتهم على قطر من الاقطار، فإنهم یحمون القرى ثم یقسمونها الى مقاطعات.

وحرصا من دولة الخلافة العثمانیة واهتماما منها بأمور الحج، بصفتها حامیة بلاد الحرمین الشریفین، فقد وجهت رسالة الى أمیر مقاطعة الأحساء باتخاذ الترتیبات اللازمة والکفیلة بحمایة قوافل الحجاج الاحسائیة العابرة الى هذه البلدان النجدیة باتجاه مکة المکرمة.

وقد أمر فیها الخلیفة أمیر الأحساء بأن علیه اتباع ما قام به سلفه السابق أمیر الأحساء سنة 980هـ عندما کاتبه الخلیفة بعض أمراء البلدان وارسال الرسائل الیهم لیقوموا بمرافقة الحجاج وحمایتهم وصولا الى الدیار المقدسة وقدم لهم نظیر ذلک الاستمالة اللازمة، وتعنی الاستمالة: الدعم المادی والمعنوی لهم.

وهذه الترتیبات التی قام بها الأمیر السابق ینبغی ان یسیر علیها الامیر الحالی، حیث أوضح الأمر السلطانی عدة أمور ینبغی التزامها فی هذا العام (981هـ) منها: ارسال رسائل ـ الاستمالة ـ الى أمراء الدلم والدرعیة والسلمیة وملهم وابعاد الضرر عن الحجاج المسلمین وضمان سلامة طریق الحج والسعی لحفظه وأمنه واعادة الحجاج بعد انتهاء الحج الى بلدانهم سالمین، والتوجه نحو الأماکن المعتادة وعدم المرور بالأماکن الممنوعة لطریق الحج، ولتجنب ما قد یحدث من اشکالات مع العنایة بالحجاج قدر الامکان وان یضعوا نصب أعینهم هذه التعلیمات للاهتمام بهم.

وخلت هذه الوثیقة من ذکر بعض الأمراء أو أماکن البلدان الواقعة على طریق الحج للقوافل القادمة من الأحساء کالریاض حاضرة نجد وملتقى القوافل، الا انه یمکن تعلیل ذلک بأن الریاض مدینة مأمونة فی هذا الجانب وان امراءها قادرون على حمایة القوافل المارة بهذه المدینة نظرا لثقلها ومرکزها، بینما تلک الطرق الأخرى لهذه البلدان (الدلم، الدرعیة، السلمیة، ملهم) فإنها اکثر عرضة لقطاع الطرق، ولهذا اهتمت الولایة بمخاطبتهم واستمالتهم وتشجیعهم عن طریق الأموال والهدایا، کما انه لا یستبعد ان تتم مخاطبة أمراء وحکام (مقرن أو معکال) التی عرفت فیما بعد بالریاض، وکذلک بلد العیینة وتوجیه الرسائل الیهم او الى غیرهم من الأمراء والقادة لبعض البلدان النجدیة.

وذکرت الوثیقة بلدانا ستة، وهی الاحساء، نجد، والدلم، والسلمیة، والدرعیة، وملهم، حیث أوضحت بأن الأحساء تقع فی الجهة الشرقیة من شبه الجزیرة العربیة، وهی مدینة أول من بناها وحصنها وجعلها قصبة هجر أبو طاهر القرمطی سنة 317هـ، وهی قاعدة الهفوف، کانت الأحساء من منازل قبیلة عبد القیس بن ربیعة بن نزار. اتخذها العیونیون ـ المنسوبون الى بنی ربیعة بن نزار ـ عاصمة لهم فی القرن الخامس الهجری 468هـ، الى قبیل منتصف القرن السابع الهجری (636هـ). وفی القرن العاشر (957هـ) استولى علیها العثمانیون وسیطروا علیها فعلیا واتخذوها قاعدة لهم ومن هذه المنطقة امتد نفوذ العثمانیین الى البلاد النجدیة على حقب مختلفة.

أما نجد فهی من الأقالیم المهمة فی شبه الجزیرة العربیة وتقع فی وسطها. والنجد فی اللغة ما ارتفع من الأرض، وحدود نجد التقریبیة تشمل الأرض التی یحدها جبل شمر من الشمال والهضاب الحجازیة شرق سلسلة جبال الحجاز وعسیر من الغرب والربع الخالی من الجنوب الفاصلة نجد والأحساء من الشرق، ووسط نجد سلسلة جبال العارض التی یخترقها وادی حنیفة وتقوم علیها کثیر من المدن والقرى وسکانها قدیما من قبیلة بنی حنیفة.

أما الدلم فهی بلدة قدیمة تقع جنوب الریاض بقرابة الثمانین کیلا، وإلیها ترجع جمیع بلدان الخرج، ومن ذلک یتبین أن هذا الاسم من خلال هذه الوثیقة یرجع إلى ما قبل القرن العاشر الهجری کأقدم نص لهذا وإن ورد الاسم مختلفا قلیلا باسم (دلیم).

وکانت هذه المدینة مرکزا لتجمع قوافل الحجیج وما زال هناک مکان یعرف بسوق الحاج وآثاره باقیة، وکانت القوافل تنطلق منه مرورا بحوطة بنی تمیم ثم نعام والحریق ثم إلى بلاد العرض ثم مکة. ومن أقدم أخبارها فی المصادر المحلیة عندما قتلت سطوة الدلم فی 1095هـ، ومن أقدم علمائها الشیخ القاضی علی بن محمد بن بسام، له وثیقة محررة سنة 1088هـ.

وعدت الوثیقة السلمیة وهی بلدة قدیمة جنوب الریاض بقرابة 75 کیلا تقریبا من بلدان الخرج المشهورة وتقع على وادی حنیفة المتجه إلى وادی السهباء.

وقد أشار إلیها الإدریسی بأنها: (قریة عامرة قد أحدقت بها حدائق النخیل وفیها تمور حسنة الألوان شهیة المأکل..)، کما أبان المسافة بینها وبین البصرة وحجر الیمامة وغیرها. تقع بالقرب منها مدینة الخضرمة قاعدة الیمامة قدیما وارتبطت بإحدى العیون المشهورة التی تفیض من الدلم وهی عین فرزان.

وحصلت لهذه المدینة حوادث منها فی سنة 989هـ، عندما سار الشریف حسن بن أبی نمی إلى نجد حین یذکر العصامی أنه: (فتح مدنا وحصونا تعرف بالبدیع والخرج والسلمیة (والیمامة) ومواضع فی شوامخ الجبال. وتزید على ما سبق ثم عین من رؤسائه من ضبطها على أمور التزامها وشرطها..).

کما أوقع بهذه البلدة الشریف محسن بن حسین عام 1036.

وعرفت هذه المدینة ازدهار حرکة البیع والشراء والاکتیال وورود الأشراف إلیها. وکانت بلاد الخرج وما حولها قدیما من مساکن آل مزید (المزایدة) من بنی حنیفة إلى ما بعد القرن الثامن الهجری.

وذکرت الوثیقة العثمانیة أن الدرعیة موضع قدیم یقع فی الشمال الغربی من الریاض على بعد 25 کیلا على ضفة وادی حنیفة، أصبحت الیوم ملتصقة بالریاض، عرفت قدیماً بمسمى: الضیّق وغبیراء. تحوی الدرعیة على محلات متعددة أشهرها الملیبید وغصیبة، منحها ابن درع أمیر حجر الیمامة ـ الریاض ـ (عبد المحسن بن سعید الدرعی)، لابن عمه المسمى مانع المریدی فی سنة 850هـ، فنزلوها واستوطنوها واتسعت عمارتها، خاصة فی زمن موسى بن ربیعة بن مانع ثم ابنه إبراهیم.

وسمیت الدرعیة نسبة إلى قبیلة الدروع من بنی حنیفة، إما نسبة إلیها ابتداء وإما منقولة من قریة فی القطیف تسمى الدرعیة، انتقل منها مانع المریدی، قامت فی أحضان هذه البلدة الدولة السعودیة الأولى على ید الإمامین محمد بن سعود ومحمد بن عبد الوهاب سنة 1157هـ، إلى أن قام الأتراک بتدمیرها عام 1233هـ، ثم اتخذ الإمام ترکی بن عبد الله الریاض عاصمة للدولة بدلا من الدرعیة فی عام 1240هـ. وأشار حاجی خلیفة (ت 1068هـ)، إلى موضع الدرعیة وأنها تقع ضمن طریق الأحساء المؤدی إلى مکة المکرمة.

أما ملهم، فهی بلدة قدیمة تقع شمال الریاض بـ80 کیلا، استقرت فیها إحدى قبائل بنی یشکر من بکر بن وائل. وآل یزید من بنی حنیفة.. وأشار إلیها ابن فضل العمری فی کتابه «مسالک الأبصار» فی القرن الثامن الهجری بأنها من مساکن قبیلة آل یزید من بنی حنیفة. اشتهرت ووصفت بکثرة النخیل. وقعت فیها عدة حروب ومعارک، ووردت فی الشعر القدیم، وأشار ابن لعبون (ت بعد 1257هـ) إلى سکان هذه البلدة بقوله: (وأما بنو وائل ساکنی ملهم، فالظاهر أنها لم تخل منهم جیلاً بعد جیل، وقد جاورهم فیها غیرهم وآخر من ذکر من رؤسائها وساکنیها آل عطا المنسوبون إلى وائل.. وعامر السمین ویفتخرون بأنهم من بنی عبد الحمید بن مدرک).

وقد وقع بهذه البلدة (ملهم)، قحط ووباء حتى إنه جلا کثیر من أهلها إلى العیینة وینزلها بعض الحجاج القادمین من الأحساء للتزود بالمؤن والحاجات کما حدث لبعض حجاج الأحساء، کما ذکرها کاتب جلبی وأنها تبعد ست مراحل عن الأحساء ویوجد بها قصب السکر والتمر والعنب والخوخ. وأشار أیوب صبری إلى أنها من ضمن طریق القوافل التی یسلکها الحاج فی طریقه إلى مکة المکرمة والقادم لها من منطقة الأحساء.

وطرحت الوثیقة أسماء وشخصیات عدة منهم عثمان بک (أمیر أمراء إیالة الحسا)، وهو عثمان باشا، تولى إیالة الحسا خلال الفترة ( 1572 ـ 1573م)، وأول إشارة تصل إلیها عن وجود عثمان فی إیالة الحسا هی بأوائل دیسمبر 1572م، کان والده أزدمرد أحد قادة الممالیک فی مصر، وبعد سقوط دولتهم عمل فی السلک العسکری العثمانی، حیث تولى إمارة الیمن، ثم وجه إلى الساحل الغربی جنوب البحر الأحمر، حیث أسس إیالة حبش، وبعد وفاته خلفه ابنه عثمان الذی کان مصاحبا له فی تنقلاته تلک وکان أحد قادته العسکریین، ثم عین المذکور أمیرا على إیالة الیمن، ومن ثم تم توجیهه إلى إیالة الحسا فی سنة 1572م، خلفا لعلی باشا. ثم نقل إلى إیالة البصرة فی 6 یونیو 1573م، وقد تأخرت مباشرة عثمان باشا لعمله فی إیالة البصرة، وکلف بالبقاء فی إیالة الحسا ریثما تستقر الأوضاع فی الخلیج العربی، إثر ازدیاد النشاط العدائی البرتغالی فی شمال الخلیج العربی فی تلک الأثناء، واستمر عمله فی إیالة الحسا حتى 22 نوفمبر 1573م (على حسب هذه الوثیقة)، وکان تنقل عثمان باشا فی عدد من الإیالات العثمانیة، وتولی قیادة القوات العثمانیة الرئیسة على الجبهة الإیرانیة، أن أهلته للترقی إلى منصب الصدارة العظمى وهی أعلى المناصب العثمانیة الإداریة والعسکریة فی تلک الحقبة، ویعدّ عثمان باشا بالنسبة للتاریخ العثمانی العام من أبرز الکوادر التی ظهرت فی المشرق العربی فی تلک الحقبة.

أما حسین بن أبی اللوبطة (اللویطة).. (أمیر السلمیة) الذی ذکرته الوثیقة العثمانیة فلم یقف الباحث على ترجمة له من المصادر، ولا یدری إن کان هذا الاسم (اللویطة) لقبا أم اسما!. موضحا بالقول «ولعل المعنى العامی لهذه الکلمة اللوبطة: هو الذی لا یعطی الشیء على ظاهره» (أی لا یمسک ولا یعطی)، فی حین أشارت الوثیقة إلى أحمد بن عطا (ملهم)، وآل عطا أسرة تنسب إلى قبیلة بنی حنیفة من وائل وحکمت بلدة ملهم منذ أزمنة قدیمة وجودهم ممتد فی المناطق الملاصقة لها کعقرباء والعیینة، حیث یوضح الهمدانی (ت 334هـ) فی تعداده للقرى التی نزلها بنو حنیفة إلى آل عطاء فقال: (وتلعه ابن عطاء وهی لبنی عامر بن حنیفة)، برز منهم الفارس المشهور محمد بن عطاء أمیر عقرباء، حیث ذکره الحربی فی مناسکه بعد ذکره لعقرباء فقال عنها: «إنها لقوم من ربیعة یقال لهم بنو عامر ـ من بنی حنیفة ـ وصاحبها محمد بن عطا فارس مذکور).

وترد أقدم الإشارات لذکر هذه الأسرة وتحدید مکانها ضمن المصادر المحلیة عند إشارة ابن لعبون (ت بعد 1257هـ)، إلیهم فی نسخته المخطوطة فی الحدیث عن قبائل وائل بن ربیعة وبعض أنسابهم المشهورة فقال: (وأما بنو وائل ساکنی ملهم فالظاهر أنها لم تخل منهم جیلا بعد جیل وقد جاورهم فیها غیرهم وآخر من ذکر من رؤسائها وساکنیها آل عطا المنسوبون إلى وائل وعامر السمین ویفتخرون بأنهم من بنی عبد الحمید من مدرک کما قال عامر السمین (من شعراء ملهم):

أنا من بنی عبد الحمید بن مدرک أهل الضرب فی الهامات والنسب العالی.

وکان أجداد المعامرة من ساکنی ملهم..).

* ثم یذکر ابن لعبون أن المعامرة (آل معمر) ینتسبون إلى وائل فی بعض الروایات، ویظهر أن آل معمر حاولوا بعد ازدیاد نفوذهم منافسة أمراء آل عطاء إلا أنهم لم یتمکنوا من ذلک حتى خروجهم وشرائهم العیینة والجبیلة من آل یزید من بنی حنیفة.

ولا یزال هناک روایات وأمثال یتداولها سکان هذه المدینة وغیرها حول قوة ونفوذ آل عطا فی القرون الماضیة. بل ربما وصفهم ببعض الأعمال السیئة.. فیقال: (ابن عطا ما على خزیه غطا).

ویشدد الباحث على أنه لم یقف حسب ما اطلع علیه فی أسر نجد ـ الیوم ـ على من یحمل هذا الاسم.

وورد فی الوثیقة العثمانیة ذکر لإبراهیم بن موسى (أمیر الدرعیة)، (ت بعد 981هـ) وهو إبراهیم بن موسى بن ربیعة بن مانع المریدی الدرعی الحنفی، أمیر الدرعیة. تولى بعد وفاة والده الحکم. وأمکن من خلال الاطلاع على هذه الوثیقة تحدید الحقبة التقریبیة التی کان حاکما فیها إلى سنة 981هـ.

کان والده من أشهر من تولى الحکم فی حقبة القرن العاشر واستطاع القضاء على کثیر من المنافسین.

أنجب إبراهیم عددا من الأبناء المشاهیر الذین استقلوا بحکم بعض البلدان بعد وفاته. ومن إبراهیم هذا تتفرع کثیر من الأسر التی تمت بالصلة إلى الأسرة الحاکمة الیوم ـ آل سعود ـ ولإبراهیم أربعة أبناء مشهورون: عبد الرحمن، عبد الله، سیف، مرخان.

فأما عبد الرحمن فاستوطن ضرما ونواحیها وذریته آل عبد الرحمن المعروفون بالشیوخ. وأما عبد الله فمن ذریته الوطیب. وأما سیف فمن ذریته آل یحیى أهل أبی الکباش. وأما مرخان فخلّف عدة أولاد منهم مقرن وربیعة، فأما مقرن فهو الذی من ذریته آل مقرن الیوم وخلّف عدة أولاد منهم محمد وعبد الله جد آل ناصر وعیاف ومرخان. فأما محمد فخلّف سعود ومقرن وسعود خلّف محمد ومحمد خلّف عبد العزیز وعبد الله، ومن ذریة عبد الله هذا تداولت الإمارة والحکم فی أبنائه وأحفاده، منهم موحد الج

مصونیت دیپلماتیک و دیپلمات خاطی در تصادف منجر به قتل

در تاریخ 24 اسفند 1391 خودرو یک دیپلمات خارجی مقیم تهران با یک خودرو دیگر تصادف نمود. بنا بر اخبار و گزارش های منتشره در رسانه های داخلی، دراثر این سانحه رانندگی، متاسفانه یک تن از شهروندان ایرانی کشته و یکی دیگر نیز مجروح گردید. بنا به همین گزارش ها، ظاهرا این دیپلمات سوار بر یک خودرو”هیوندای” در مسیر شرق به غرب اتوبان ارتش در منطقه مینی سیتی تهران، در حرکت بوده که به دلیل نداشتن تعادل و سرعت غیر مجاز به یک خودرو پراید برخورد می کند، که در اثر این سانحه، راننده پراید متاسفانه دردم جان خود را از دست می دهد و یک عابر پیاده نیز مجروح می شود. در خبرگزاری ها آمده است که ظاهرا پس از حضور نیروی انتظامی در محل حادثه و بررسی صحنه، حالت مستی دیپلمات راننده کاملا مشهود بوده و یک شیشه مشروب الکلی مصرف شده در داخل خودرو و سه بطری مشروب الکلی مصرف نشده نیز در داخل صندوق عقب آن مشاهده می شود. البته این ادعا از سوی وزارت خارجه دولت فرستنده انکار شده است.

در واکنش به این واقعه سخنگوی وزارت خارجه ایران از ابلاغ “اعتراض شدید” کشورمان به سفارت عربستان در تهران خبر داده و تاکید کرده که موضوع از طرق «دیپلماتیک و قضایی» پیگیری خواهد شد. آقای سخنگو اعلام نموده که “اعتراض شدید جمهوری اسلامی ایران نسبت به وقوع این حادثه، که به دلیل رعایت نکردن قوانین داخلی جمهوری اسلامی ایران، تجاوز از سرعت مجاز و تعادل نداشتن راننده منجر به فوت یک هموطن شده است، به سفارت عربستان قویا ابلاغ گردیده است.”

در این خصوص، همچنین نائب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی نیز طی گفت‌وگویی با خبرگزاری های داخلی اظهار داشته است اگرچه «تشخیص نهایی با دادگاه است، اما تصادف با شهروندان ایرانی توسط کارمند سفارت در حال مستی و در حال رانندگی، یک قتل غیرعمد نیست و باید اقدامات لازم در این باره انجام شود.» ایشان تاکید داشته که «ما پیگیری می‌کنیم تا وزارت امور خارجه تمام توان خود را در جهت حمایت از شهروندان ما به کار گرفته و برخورد لازم را با این مسأله مطابق با عرف بین‌الملل داشته باشد.»

واقعیت این است که این اولین باری نیست که در تاریخ روابط بین الملل، گزارش می شود یک ماموردیپلماتیک از مزایا و مصونیت های دیپلماتیک خود سوء استفاده می نماید. اختلافات دیپلماتیک همه روزه در کشورهای مختلف رخ می دهد و بعضا در اثر رفتارهای سوء دیپلماتیک روابط دولتها تحت الشعاع قرار می گیرد. با این حال، ملتهایی در مقابله با این سوء رفتارهای دیپلماتیک موفق بوده اند که جانب اعتدال را گرفته و در واکنش در چارچوب موازین بین المللی حقوق ملی خود را دنبال نمایند.

شاید مناسب باشد که مثلا به بحران دیپلماتیک کنونی بین هند و ایتالیا در مورد حادثه کشته شدن ماهیگیران هندی اشاره ای شود که روابط این دو کشور را در هاله ای از ابهام فرو برده است. در این قضیه دو ملوان ایتالیایی با شلیک تفنگ دو ماهیگیر هندی را به قتل رسانیده اند و پس از پهلو گرفتن کشتی آنها در یکی از بنادر هند، ملوانان ایتالیایی از سوی پلیس هند بازداشت شدند. با وساطت سفیر ایتالیا در دهلی نو و تضمین دولت ایتالیا به بازگشت، دیوانعالی هند به این دو نفر اجازه داد تا برای مدتی به کشور خود سفر کرده و برای ادامه رسیدگی مجددا بازگردند. پس خروج ملوانان و گذشت مهلت بازگشت، دولت ایتالیا اعلام کرده با توجه به اینکه حادثه در آبهای آزاد رخ داده، دادگاه های هندی صلاحیت رسیدگی ندارند، فلذا قصد بازگرداندن ملوانان ایتالیایی را ندارد. در مقابل دیوانعالی هند نیز اعلام کرده که اجازه خروج به سفیر ایتالیا نخواهد داد و این اقدام از سوی ایتالیا به عنوان نقض قواعد بنیادین حقوق بین الملل مورد اعتراض قرار گرفته است. کش و قوس های دیپلماتیک در این خصوص کماکان ادامه دارد. {در خصوص این واقعه بنگرید به این آدرس}

در حقیقت به دلیل تکرار سوء استفاده های دیپلماتیک بود که در مقدمه کنوانسیون 1961 وین ناظر بر روابط دیپلماتیک بر این نکته تاکید گردید که «منظور از مزایا و مصونیت ها منتفع ساختن افراد نیست، بلکه مراد تامین حسن اجراء وظائف ماموریت های دیپلماتیک به عنوان نمایندگان دولتها می باشد.» مضافا در ماده 41 کنوانسیون مذکور تاکید گردید «کلیه اشخاصی که از مزایا و مصونیت های دیپلماتیک برخوردار می باشند بدون آنکه به مزایا و مصونیت های آنان لطمه ای وارد آید مکلفند قوانین و مقررات دولت پذیرنده را محترم شمارند.» با این حال، باید توجه داشت که الزام به رعایت قوانین و مقررات دولت پذیرنده، فی نفسه به مفهوم زائل شدن مصونیت دیپلمات ها از صلاحیت کیفری دادگاه های دولت پذیرنده نخواهد شد. وفق ماده 31 کنوانسیون 1961 «مامور دیپلماتیک در دولت پذیرنده از مصونیت تعقیب جزائی برخوردار است.» تردیدی نیست که «مصونیت جزایی مطلق» ماموران دیپلماتیک امروزه در زمره قواعد عرفی بین المللی بشمار آمده و ماموران دیپلماتیک همه کشورها نزد دول پذیرنده از آن بهره مند هستند. باید توجه داشت که در اثر انتفاع از همین قاعده حقوقی، در گذشته برخی از ماموران دیپلماتیک کشورمان از پیگرد قضایی نزد محاکم ملی سایر کشورها معاف شده اند، فلذا تزلزل در این قاعده حقوق و منافع کشورمان در خارج از کشور را می تواند به مخاطره اندازد.

در مورد خاص تخلفات رانندگی، باید اضافه کرد که تلاشهای بین المللی برای محدودسازی دامنه مصونیت دیپلماتیک در رابطه با حوادث رانندگی تاکنون قرین موفقیت نبوده است. مثلا در کنفرانس وین نماینده هلند پیشنهاد نمود که دعاوی مدنی (ونه مسئولیت کیفری) مربوط به جبران خسارت ناشی تصادم وسائط نقلیه ماموران دیپلماتیک از دامنه مصونیت های دیپلماتیک مستثنی شوند، لکن مورد قبول کنفرانس قرار نگرفت. اگرچه این محدودیت در رابطه با سایر افراد دارای حمایت های بین المللی همانند ماموران کنسولی مورد قبول قرار گرفته است (نک به پرویز ذوالعین، حقوق دیپلماتیک، 1379، ص. 375).

با توجه به این مبانی قانونی در ارتباط با حادثه کشته شدن یک تبعه ایرانی توسط یک دیپلمات خارجی باید بیان داشت علی الاصول امکان اعمال صلاحیت کیفری برای دادگاه های ایران وجود ندارد، مگر اینکه همانگونه که نائب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی بیان داشته این امر «مطابق با عرف بین الملل» انجام گیرد. با توجه به اینکه کنوانسیون 1961 وین از 14 اسفندماه 1343 نسبت به دولت ایران لازم الاجراء شده، با استناد به «قاعده اوفوا بالعهود»، به نظر می رسد بدون طی آئین های پیش بینی شده در خود کنوانسیون مذکور، امکان اعمال صلاحیت کیفری برای محاکم کشورمان در این حادثه وجود ندارد و این اثرات مستقیم پذیرش مصونیت جزائی ماموران دیپلماتیک ناشی از اصل برابری دولتها بشمار می آید.

رویه بین المللی در موارد مشابه (بنگرید به Eileen Denza, Diplomatic Law, 1998, p. 286-287) حاکی از آن است که چنانچه براساس اصول و ضوابط اثبات دعوی، دلایل و شواهد کافی حاکی از بی مبالاتی و تقصیر آشکار یک مامور دیپلماتیک وجود داشته باشد، در اینچنین مواردی دولت پذیرنده معمولا دو اقدام را دنبال می کند: به عنوانگزینه اول، دولت پذیرنده می تواند وفق ماده 32 کنوانسیون 1961 خواهان اسقاط مصونیت مامور دیپلماتیک توسط دولت فرستنده شود. در صورت موافقت دولت فرستنده با این پیشنهاد، شرایط اعمال صلاحیت برای قضات دولت پذیرنده فراهم خواهد آمد. اگرچه معمولا، دولتها نسبت به اسقاط مصونیت ماموران دیپلماتیک خود حساس بوده و نسبت به پذیرش این امر اکراه زیادی دارند، لکن تجربه نشان داده که این گزینه در صورت پیگیری همراه با فشارهای سیاسی بعضا قرین موفقیت بوده، به ویژه زمانی که دولت مامور خاطی نسبت دولت پذیرنده از شرایط سیاسی، اقتصادی و بین المللی ضعیف تری برخوردار باشد. در این راستا به طور مثال به دو حادثه مشابه زیر می توان اشاره داشت:

حادثه اول: در ژانویه 1997 یک دیپلمات گرجستانی در واشنگتن بر اثر سرعت زیاد با دختر شانزده ساله ای تصادف کرد که منجر به فوت او شد. دولت آمریکا تقاضای اسقاط مصونیت آن مامور را نمود. دولت گرجستان وی را فراخواند و مدتی بعد با انجام تحقیقات از ایشان موافقت کرد.

حادثه دوم: در ژانویه 1997 سفیر زئیر در فرانسه در حین رانندگی به علت سرعت زیاد با دو جوان تصادف کرد که منجر به مرگ آنان شد. دولت زئیر سفیر را فراخواند ولی متعاقبا رئیس جمهور زئیر در اثر فشار افکار عمومی فرانسه ناچار به اسقاط مصونیت سفیر کشورش شد و سفیر زئیر در فوریه 1997 برای انجام تحقیقات قضایی به فرانسه بازگشت. (منبع؛ پرویز ذوالعین، حقوق دیپلماتیک، 1379، ص – ص. 379 -380).

با این حال در صورت عدم موافقت دولت فرستنده برای اسقاط مصونیت مامور خاطی خود، گزینه دوم می تواند این باشد که دولت پذیرنده، مامور دیپلماتیک خاطی را براساس ماده 9 کنوانسیون 1961 «عنصر نامطلوب» یا همان persona non grataقلمداد کرده و با تعیین فرصت زمانی (48 ساعته یا یک هفته ای) خواهان ترک خاک کشورش شود. بدیهی است پس از آن تاریخ، در صورت عدم خروج مامور دیپلماتیک خاطی، وی دیگر دارای مصونیت نبوده و مقامات پلیسی – قضایی دولت پذیرنده می توانند نامبرده را بازداشت و محاکمه نمایند. همچنین، با توجه به اینکه رفتار کیفری مامور دیپلماتیک را نمی توان در چارچوب «وظایف رسمی دیپلماتیک» توصیف نمود، با ترک خاک کشور پذیرنده، مصونیت ایشان نیز پایان خواهد پذیرفت. این امر به مراجع صالحه در دولت پذیرنده اجازه می دهد که در چارچوب موافقتنامه های قضایی دوجانبه (معاضدت قضایی و استرداد مجرمین) پرونده را مورد پیگیری قضایی قرار دهد و یا در صورت ورود مجدد به خاک کشور پذیرنده در قالب پوشش های غیردپلماتیک (بدون داشتن مصونیت دیپلماتیک) اعمال صلاحیت کیفری نماید.

در پایان ذکر این مطلب شایان توجه است که مصونیت های بین المللی، وظیفه دولتها وفق ماده 3 میثاق حقوق مدنی و سیاسی 1966 مبنی بر تضمین استماع دعاوی افراد و جبران موثر خسارات وارده به آنها را زائل نمی سازد. دولتها ملزم هستند با رعایت تعهدات بین المللی خود، شرایط اجرای این حقوق افراد را در قالب نظام قضایی ملی فراهم سازند. به این دلیل، در رویه برخی از کشورهای اروپایی مشاهده می شود که چنانچه احقاق حقوق یک شهروند به دلیل مصونیت دیپلماتیک با موانع قضایی مواجه است، دولتهای اروپایی خود سازوکاری را برای جبران خسارت افراد زیان دیده پیش بینی می کنند. در قالب این سازوکارها بدون نقض تعهدات بین المللی، شرایط جبران خسارت از سوی شرکت های بیمه ای و یا خزانه عمومی فراهم آمده است. الزام به تعیین این سازوکارها بر این استدلال حقوقی مبتنی بوده است که از آنجایی که این دولت پذیرنده بوده که رضایت به مصونیت دیپلماتیک داده و به این دلیل مانع از احقاق حقوق شهروند خود شده، فلذا بار ایفاء تعهدات و جبران مسئولیت های مامور دیپلماتیک خارجی خاطی برخوردار از مصونیت نیز به آن دولت  پذیرنده منتقل می شود، بنابراین جبران خسارات نیز می بایست از سوی دولت پذیرنده انجام شود.

با توجه به تصریح اصل 34 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر اینکه «دادخواهی‏ حق‏ مسلم‏ هر فرد است‏ و هر کس‏ می‏ تواند به‏ منظور
دادخواهی‏ به‏ دادگاه‏ های‏ صالح‏ رجوع‏ نماید»، شایسته است سردرگمی قضایی قربانیان در پرونده های دیپلماتیک که با توجه به وضعیت خاص آنها بعضا در پرونده های دیگری نیز مشاهده شده است (نک؛ سادات میدانی، اجرای حقوق بین الملل در نظم حقوقی کنونی ایران – نظریه ها و رویه ها، سالنامه ایرانی حقوق بین الملل و تطبیقی، شماره چهارم، 1387، ص ص. 203- 207)،

در حادثه حاضر به دلیل مانع مصونیت دیپلماتیک نمی بایست تکرار شده و زمینه احقاق حقوق شهروندان می بایست فراهم آید.  در این راستا ضروری است که در احقاق حقوق قربانیان و خانواده های آنان در سانحه رانندگی اخیر تمرکز اولیه در «پیگیری های قضایی و دیپلماتیکـ» حول این موضوع قرار گیرد که ابتدائا امکان دادخواهی قربانیان این حادثه در قالب نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران با رعایت موازین بین المللی فراهم آید و در صورت امکان مامور دیپلماتیک خاطی در ایران محاکمه و مجازات شود. لکن، در صورت عدم میسر شدن این امر بنا به دلایل و ملاحظات مصونیتی – سیاسی، سازوکارهای لازم قضایی – بیمه ای برای جبران خسارات زیان دیدگان حادثه فراهم آید. بدیهی است در صورت وجود شواهد و ادله متقن مبنی بر بی مبالاتی و تقصیر فاحش، سازوکار اعلام مامور خاطی به عنوان «عنصر نا مطلوب» نیز گزینه قابل بررسی بوده که می تواند حداقل  آرامش  خاطری را برای قربانیان حادثه و افکار عمومی کشور به دنبال داشته باشد.


زبان فارسی و تاثیر شگرف آن بر زبانهای دنیا

و ادعای واهی – فارسی زبان مرده – خلیج فارس سند ندارد و دو پاسخ مستند

 آیا می دانید نیمی از کلمات اردو از زبان فارسی است؟

آیا می دانید در زبان های ترکی وهندی و عربی بین 5 تا هفت هزار واژه فارسی وجود دارد؟

حتما با نوشته های آقای پورپیرار در ضدیت با تاریخ ایران و ضدیت با نام خلیج فارس و دشمنی با زبان فارسی آشنا هستیدبرای آشنایی با افکار او همفکرانش اینجا  را کلیک کنید.

وی در سالهای 1370 تا 1380 کتابهایی برضد تاریخ قدیم ایران نوشت که عکس العمل زیادی در بر نداشت بلکه بسیاری از افراد از وی تقدیر و هواداری کردند اما هنگامیکه شروع به بیان مطالبی علیه دوره صفوی و در ضدیت با زبان فارسی  و عربی نامیدن خلیج فارس نمود مشخص شد که وی انگیزه های قومی و نژادی دارد و بخشی از نوشته های وی برگرفته از کتابهای تاریخ تمدن عراق است که حزب بعث عراق تدوین کرده و در خصوص اشغالگری و جنایات فارسها ادعاهایی دارد.

ادامه مطلب

نامهای سرزمین ایران

ایران در تمام روزگاران گذشته در زبان فارسی  و در داخل  جغرافیای  همسایگان ایران نام داشته است این را اسناد تاریخی گواهی می کنند . پرشیا در زبانهای اروپایی و فارس و مملکت عجم و بلاد جم هم در  زبان عربی و ترکی  رایج بوده است.

یکی از سخیف ترین نظریات محافل  تجزیه طلب و تحریف گر تاریخ را به بحث و گفتگو بنشینیم . نظریه ای بی اساس و بدور از واقعیت ، یعنی نبود کشوری بنام ایران تا قبل از سال ۱۳۱۴ هجری خورشیدی ، مبحثی که همواره با پروپاگاندای عجیب مورد تاکید نوشتاری و گفتاری محافل پان ترکی ، پان کردی و پان عربی قرار می گیرد و بهترین و مستدل ترین دلیل در جهت اثبات کوته فکری و عدم داشتن دانش حداقلی پیروان اندیشه های مذکور می باشد.  دولت ایران در روز ۶ دی ۱۳۱۳ شمسی از تمامی دولت های اروپایی و غربی خواست تا از بکار بردن نمونه های زبان های غربی نام ایران خوداری نموده و همانند همه ی ایرانیان و همه ی دولت های تاریخی ایران  از نام و کلمه ایران استفاده بکنند البته لازم بذکر است این موضوع تنها مختص کشور های غربی بوده است چرا که همواره در تمامی منابع عربی موجود و نیز منابع امپراطوری عثمانی نام ایران بدرستی بکار برده شده است . در همین راستا بخشی از مقاله دکتر سعید نفیسی که در تاریخ ۱۰ دی ماه ۱۳۱۳ در تهران منتشر گردید در پی می آید : (( حق همین بود که ما از تمام دول اروپا خواستار شویم که این اصطلاح غلط را ترک کنند و مملکت ما را همچنان که ما خود همواره نامیده‌ایم ایران و منسوب آن را ایرانی بنامند.)) در ادامه بحث جهت پاسخگویی قاطع به همه یاوه سرایی های چند ساله اخیر منسوبین اندیشه های کزایی تجزیه طلب بر آنیم تا به بررسی و کنکاش در اسناد رسمی امپراطوری عثمانی موجود در آرشیو دولتی نخست وزیری کشور ترکیه بپردازیم . امید است انتشار اسناد مذکور از آرشیو دولتی کشور ترکیه که بعنوان قبله گاه و میعاد گاه پانترک ها محسوب می شود جوابی درخور برای همه ی خائنین وطن فروش تجزیه طلب باشد.

نگارند اسناد مذکور را در سه بخش مورد بررسی و ترجمه قرار داده است :

 
بخش اول : نقشه های تاریخی موجود در آرشیو نخست ویزری ترکیه ،بخش امپراطوری عثمانی
 
بخش دوم : تصاویر و عکس های موجود در آرشیو نخست ویزری ترکیه، بخش امپراطوری عثمانی
بخش سوم : مکتوبات و اسناد نوشتاری موجود در آرشیو نخست وزیری ترکیه ، بخش امپراطوری عثمانی

 

پس از استخراج و بررسی جز به جز اسناد مذکور ، موارد و سند های مرتبط از زبان ترکی عثمانی و ترکی استانبولی به زبان پارسی توسط نگارنده مقاله برگرداند شده و تنها بخش بسیار کوچکی از حجم زیاد اسناد موجود گلچین و ارائه  گردید..

بخش اول : بررسی نام ایران و جغرافیای  آن در نقشه های رسمی دولت عثمانی 

نقشه های جغرافیایی باقی مانده از امپراتوری عثمانی که در آن ممالک ایران زمین ذکر شده است و خلیج فارس به نام بحر پارس آورده شده است. سرزمینهای ایران در این نقشه به رنگ زرد نشان داده شده است و کشورهایی که امروز به کمک استعمار انگلیس تجزیه شده اند و منکر تاریخ ایرانی خود می باشند همگی بخشی از سرزمین ایران زمین هستند. کشورهایی همچون: بحرین، جمهوری آذربایجان، گرجستان، ارمنستان، ترکمنستان، افغانستان، پاکستان، کردستان عراق، مناطق شیعه نشین عراق و…

دانلود نقشه بحر فارس و ممالک ایران در زمان امپراتوری عثمانی
نقشه ای اختصاصی از حدود جغرافیایی و مرز های ایران ترسیم
شده توسط دولت عثمانی ، در این نقشه نام ایران و بخش ها و شهر های مختلف آن به وضوح دیده می شود توجه کنید به منطقه شیعه نشین عربستان و بحرین و بصره و شرق عراق .

 
 
جهت دیدن نقشه در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائیدو یا آنرا از اینجا دانلود کنید:دانلود نقشه بحر فارس و ممالک ایران در زمان امپراتوری عثمانی
…:

اطلاعات بیشتر: نامهای سرزمین ایران)


مورد شماره دو : نقشه ای دیگر متعلق به سال های پایانی امپراطوری عثمانی که در آن همسایگان نیز به تصویر کشده شده است و نام ایران به وضوح در سمت راست نقشه قابل مشاهده است.
 
جهت دیدن نقشه در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره سه : نقشه از حدود شبه جزیره عرب ترسیم شده در دولت عثمانی که به وضوح نام ایران در سمت راست بالای تصویر قابل مشاهده است.

 
جهت دیدن نقشه در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره چهار : نقشه ای دیگر از دولت عثمانی که نام ایران درسمت راست تصویر به وضوح قابل مشاهده است

جهت دیدن نقشه در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره پنج : نقشه ای دیگر از حدود مرزی ایران و روسیه و دولت عثمانی ترسیم شده در دولت عثمانی ، نام ایران در سمت راست قسمت پائین نقشه به وضوح قابل مشاهده است.

 جهت دیدن نقشه در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

پس از بررسی نقشه های تاریخی امپراطوری عثمانی که نشانگر حدود جغرافیایی ایران با نام و نشان اصلی خود یعنی (( ایران )) می باشد قصد داریم به بررسی تصاویر و عکس های تاریخی موجود در آرشیو دولتی نخست وزیری ترکیه بپردازیم

بخش دوم : بررسی نام ایران در تصاویر و عکس های تاریخی دولت عثمانی 

مورد شماره یک : تصویری از روی جلد تفاهم نامه مرزی بین دولت عثمانی و دولت ایران نسخه متعلق به دولت عثمانی

 جهت دیدن تصویر در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره دو : تصویری دیگر از آرشیو دولت عثمانی . ترجمه متن نوشته شده در پائین تصویر ( اعضای منتخب مجلس ایران )

 جهت دیدن تصویر در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
مورد شماره سه : تصویری دیگر از آرشیو دولت عثمانی . ترجمه متن ترکی عثمانی  پائین تصویر ( پیریم خان که در جریان مشروطیت ایران فداکاری های بسیار نموده در حال عزیمت به زنجان جهت سرکوب اشرار)
 جهت دیدن تصویر در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره چهار : تصویری دیگر از آرشیو دولت عثمانی متعلق به نمایندگی کشتیرانی دولت عثمانی در بندر بوشهر ایران

 جهت دیدن تصویر در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره پنج : تصویری از آرشیو دولت عثمانی با موضوع اعضای تاثیر گذار در مشروطه ایران

 جهت دیدن تصویر در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره شش : تصویری دیگر از آرشیو دولت عثمانی . ترجمه متن ترکی عثمانی پائین عکس ( تصویری  متعلق به اختشاشات ایران. آزادی خواهانی که از طرف ماموران شاه دستگیر و شکنجه شده اند )

 جهت دیدن تصویر در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره هفت : تصویری دیگر از آرشیو دولت عثمانی . ترجمه متن ترکی عثمانی پائین عکس ( بنای بهارستان که بعنوان مجلس نمایندگان منتخب ایران بوسیله توپ تخریب شد )

 جهت دیدن تصویر در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره هشت :  تصویری دیگر از آرشیو دولت عثمانی . ترجمه متن ترکی عثمانی پائین عکس ( مجاهدین ایران ستارخان و باقر خان با افراد تحت امرشان )

 جهت دیدن تصویر در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 

مورد شماره نه :  تصویری دیگر از آرشیو دولت عثمانی . ترجمه متن ترکی عثمانی پائین عکس (مراسم گشایش مجلس ایران )

 جهت دیدن تصویر در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
بخش سوم : بررسی نام ایران در مکتوبات و اسناد نوشتاری تاریخی امپراطوری عثمانی
سند شماره یک : سندی به تاریخ 1899/4/6 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن وزارت امور خارجه دولت عثمانی شرایط موافقت خود را با احداث قرنطیه دولت ایران در مسیر ورودی دریایی خلیج بصره اعلام میدارد.
 جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید
 
سند شماره دو : سندی به تاریخ 1862/6/15 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن موافقت شاه عثمانی با تعمیر حرم امام موسی کاظم با بودجه اختصاصی از طرف شاه ایران اعلام می شود .

 جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره سه : سندی به تاریخ 1878/12/29 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن درخواستی جهت بهبود مسیر و راه شهر ترابزن  عثمانی به شهر خوی در ایران جهت تسهیل تجارت بین دولت های غربی و ایران مطرح میگردد.
 جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
 
 
 
 
سند شماره چهار : سندی به تاریخ 1884/1/12 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن از طرف شاه ایران مبلغ 400 لیره به آسیب دیدگان آتشسوزی در استانبول از طریق سفارت عثمانی در تهران ارسال گردیده است.
 جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره پنج : سندی به تاریخ 1883/10/18 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن دولت های ایران و عثمانی موافقت نامه برقراری روابط پستی امضا نموده اند .
 جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره شش : سندی به تاریخ 1886/7/1 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن از طرف دولت عثمانی اجازه قبول نشان شیرو خورشید تزئین شده با جواهرات به امیر مکه داده می شود این نشان را شاه ایران به امیر مکه اهدا کرده است .
 جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره هفت : سندی به تاریخ 1889/6/26 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن دستورات لازم جهت همراهی عمه شاه ایران که بمنظور انجام مناسک حج عازم مکه گردیده است از سوی دولت عثمانی صادر گردیده است .
 جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره هشت : سندی به تاریخ 1893/5/29 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن اجازه تعمیرات و بازسازی به مدرسه ایرانیان شهر استانبول از طرف دولت عثمانی داده می شود .
 جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره نه : سندی به تاریخ 1894/4/1 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن دستور حل و رسیدگی به موضوع درخواست پناهندگی حنفی های ساکن منطقه تالش ایران صادر شده است البته با دقت تمام تا موجبات شکایت و دلخوری دولت ایران فراهم نگردد.
  جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره ده : سندی به تاریخ 1896/11/26 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن دولت عثمانی اجازه میدهد تا خانه علی اکبر خان در شهر ارزروم جهت فرزندان اتباع ایرانی ساکن این شهر به مدرسه تبدیل گردد .
 
جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره یازده : سندی به تاریخ 1901/1/8 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن نتایج گفتگوی صدراعظم دولت ایران با وزیر امور خارجه دولت عثمانی به اطلاع شاه عثمانی میرسد .
 
جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره دوازده : سندی به تاریخ 1901/1/8 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن خواست شاه ایران برای برطرف کردن برخی مسائل پیش آمده در روابط دو کشور مطرح گردیده است.
جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره سیزده : سندی به تاریخ 1907/9/25 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن سفارت دولت عثمانی در تهران  گزارشی از سخنرانی های مجلس ایران را که بر علیه دولت عثمانی صورت گرفته است را به استانبول ارسال نموده است.
 
جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
سند شماره چهارده : سندی به تاریخ 1917/2/25 میلادی از آرشیو دولت عثمانی که طی آن درخواست قطعی دولت ایران برای خروج قوای عثمانی از خاک ایران را به اطلاع دولت مرکزی عثمانی میرسد.
 
جهت دیدن تصویر سند در اندازه واقعی بر روی آن کلیک نمائید 
 
در پایان سخن ضمن تاکید مجدد بر اسناد بی شمار و غیر قابل انکار در حوزه موضوع مورد بحث امید آن می رود با بسط و گسترش فضای مطالعاتی پیرامون منابع تاریخی غیر قابل خدشه و دست اول مستند و نیز افزایش آگاهی های عمومی نزد مردم عزیز ایرانزمین ، زمینه و امکان هر گونه سواستفاد از سوی افراد تجزیه  طلب وابسته به بیگانه که سودای خدشه دار کردن تمامیت ارضی خاک پاک ایران را دارند گرفته شود .
چو ایران نباشد تن من مباد….

آشنایی با نام‌های سرزمین ایران

 همشهری آنلاین – محمد عجم:
بنابر اسناد تاریخی، شواهد، قراین، فرهنگ شفاهی، کشفیات باستانشناسی و زبانشناسی می‌توان گفت 4 نام برای کشور ایران بکار رفته است.

این نام‌ها عبارتند از:

1. سرزمین جم  – مملکت العجم (در ادبیات عرب)

2. میدیا در ادبیات اروپایی

3. سرزمین پارس در ادبیات اروپا (مملکت فارس در ادبیات عربی و فارسی)

4. کشور ایران (اریانا، ایراک، اراک، عراق و  ایلام) از نظر زبانشناسی  ریشه‌های واحدی دارند).

اینکه کدام اسم قدیمی‌تر و حدود جغرافیایی هرکدام چه محدوده‌ای بوده است مورد اختلاف است. اما واژه ایران تنها واژه‌ای است که تقریبا در تمام دورهای تاریخی رایج بوده است.

الف – معنی جم و  عجم چیست؟

واژه عجم (Ajam-Ajaam- Hajam) در زبان فارسی و در بیشتر زبانهای آسیایی مانند هندی، اردو، پشتو، بلوچی، کردی، ترکی و … معنی ایرانی و زبان فارسی می‌‌دهد اما در زبان عربی امروزه به معنی غیر عرب بکار می‌‌رود در برهه‌ای از تاریخ به معنای کسی که زبان فصیح عربی را متوجه نمی‌شد می‌‌گفتند. در دوره بنی امیه این کلمه کاربرد تحقیر آمیز داشت ، کاربرد تحقیر آمیز این واژه در ادبیات عرب اکنون جایگاهی ندارد.

عجم بصورت هجم و هخم و هیم نیز تلفظ شده است. همانطور که “است” به هست تبدیل شده  اجم نیز به هجم و هخم تبدیل شده است و  احتمال دارد بین واژه هخامنش و و کلمه عجم ارتباط وجود داشته باشد. زیرا کلمه جم Yam  و یم که ریشه اصلی عجم هستند در زبان لاتین بصورت خ Haxâm تلفظ می‌‌شود همانطورکه Javier – javan-     هم به صورت خوان و خاویر و هم بصورت یوان  و یاویر  تلفظ می شوند.گفتنی است که در زبان فارسی  کلماتی مانند یار و  ایار به عیار تبدیل شده  و جم و اجم نیز به عجم تبدیل شده یا مثلا  ایلا و عیلام  بنا بر این ع در عجم  حرف  معرب شده ای است 

این فرضیه  مطرح است که بین عجم و هخم ارتباط اتیمولوژی وجود داشته باشد زیرا در قدیمی‌ترین متون فارسی ،جمشیدیان، جم ،عجمیان و عجمان داریم. اماواژه هخامنشیان در ادبیات فارسی بعد از اسلام اصلا نیست.

بعضی کلمه جم، یم و یما را از یک ریشه  دانسته‌اند که  در زبان‌های کهن ایرانی به معنی آب و دریا بکار رفته‌اند. اجم عربی شده جم است وبا  اضافه شدن ال حرف تعریف عربی بصورت الجم در آمده و چون ل قبل از ج خوانده نمی‌شود  بصورت اجم و سپس عجم  در آمده است   در کتب ادبی و تاریخ ایران ما با اسامی  افراد متعدد به نام جم و جمشید بر می خوریم که  قدیمی ترین آن  می تواند نام پادشاهانی در دوره های  قبل از پارسی باشد.

جم که در اوستا، یم و در زبان پهلوی و کردی جمشید و جمشیر و جم و گاهی هجم بیان شده است از اولین پادشاهان و پیامبران ایرانی ثبت شده که بر اساس نوشته ها و داستانهای شفاهی و کتب خداینامه ها، اختراع لباس، نگارگری، کشف فلز، ساختن گرمابه، پزشکی و جشن نوروز را به او نسبت داده اند صفات این پادشاه شباهت زیادی به نوح در قران دارد و بعضی وی را با حضرت سلیمان یکی دانسته اند.

جم برادر زاده شالخ و پسر ویوندگیهان (جیهان) بود.نخستین کسی که نوروز را برقرار ساخت و درجات مالکین را معین نمود و علامت حکومتی را تصویب کرد سیم و زر و سایر فلزات را استخراج نمود وابزار و آلاتی از آهن ساخت و اسب و دیگر چارپایان سواری را رام کرد و مروارید صید نمود و مشک و عنبر و دیگر مواد خوشبو را تحصیل کرد و قصرها بنا نمود و آب انبار ساخت و قنات حفر کرد کیا جم پسر ویوند جهان یعنی نگهدارنده صلح پسر ارفخشاد پسر سام پسر نوح بود پایه این کارها آن بود که او در نوروز دنیا را تصرف کرد و نواحی ایرانشهر یعنی اراضی بابل را آباد کرد نوروز آغاز استقرار قدرت او بود.

در مورد جم ، عجم  و مملکت عجم ادبا ، شعرای  و جغرافیا نویسان زیادی مطلب گفته اند که در مجموع کاربرد این واژه را در 60 کتاب کلاسیک عربی و فارسی می توان یافت .

در زبان فارسی  هم اکنون نیز عجم مترادف با ایرانی و زبان فارسی است.  اعراب در دوره ای از تاریخ، ایران را بلاد عجم  و خلیج فارس را بحر العجم می نامیدند.

جم و ا ل جم در دوره قبل از اسلام به ایران وایرانیان اطلاق می شده است ولی در ادبیات سده‌های میانه‌ی عربی، به غیر عربان امپراتوری هم  اطلاق می‌شد، و از آن معنی و مفهوم های زیاد دیگری نیز ساخته شده است مانند «عَجَمَه» «به طور غیر واضحی سخن گفتن، جویده سخن گفتن»  بدین ترتیب، از «عَجَم، عُجْم» (= ناروشن سخن‌گویان)، غیرعربان مراد شده است. بدین ترتیب، اصطلاح «عجم»  بعدها برای اشاره به همه‌ی گویندگان زبان‌های غیرعربی – که با فاتحان عرب تماس و ارتباط یافته بودند – به کار برده می‌شد و در یک دوره مفهوم تحقیر آمیز پیدا کرد.

حتا طرف‌دار بزرگ اصل عرب، «جاحظ»، “کتاب التسویه بین العرب و العجم” را در این باره نوشت:”پس از آن که چنین گفت‌وگویی‌ها در مورد عرب و عجم فروخاموشید، وایرانیان   با شمار نفوس و توانمندی‌های‌شان، به جایگاهی برتر و مقتدر در جهان اسلام دست یافتند، «عجم» صرفاً به اصطلاحی قومی و جغرافیایی تبدیل شد؛ از این رو، در کتاب‌های جغرافیایی دوره‌ی سلجوقی و پس از آن، بین‌النهرین را با عنوان «عراق عربی» اراق (عرب شده اراک است و اراک شکل دیگری از  تلفظ  ایران می باشد)، در تقابل با شمال غربی ایران یا «جبال» (ماد باستان)، که «عراق عجمی»( ایراک عجمی) خوانده شده، می‌یابیم .

بنابر این کشور جم شاید قدیمی ترین نام ایران باشد که عربهای دوره جاهلییت آنرا معرب نموده ، اجم و عجم گفتند و کلمات عجمه عجمو اعجمی و الاعاجم را از آن ساختند.و سپس در دوره های بعدی عجم و اعجمی را در معنی های مختلف بکار بردند ابتدا این کلمه را اختصاصا برای ایرانیان و مترادف با فارسی بکار می بردند در صده های بعد از اسلام این کلمه کاربد بیشتری پیدا کرد و گاهی به خود اعراب نیز عجمی می گویند مثلا به شیعیان بحرین و عمان عجمی می گویند یا عراقی ها به مردم خوزستان عجم می گفتند در یک دوره به زرتشتیان و یا به مجوس عجم می گفتند در بعضی موارد به مردم خراسان عجم گفته اند بطور بسیار معدودی به آذری ها نیز ترکان عجم گفته اند به ایرانی تبارهای شرق آفریقا نیز عجمو و عجمی می گویند. ولی امروزه کلمه عجم بیشتر به معنی غیر عرب بکار می رود.

ب – میدیا یا ماد

نام سرزمین وسیعی است که شامل تمام مناطق کردنشین فعلی و استانهای مرکزی ایران  می شده است  برای چندین سده برای سرزمین فعلی ایران بویژه  بخش اصلی ایران فعلی مدیا گفته می شده است. مرکز اولین  پادشاهی مقتدر ایران بنام دیا اکو  ( مدیا) مادها  اکباتان یا همدان بوده است. میدیا یعنی مرکز، وسط ، میانه ،  واژه  میدل و  میدان نیز از همین ریشه است.

Rashtrapati palace W

ج – ایران

با وجود اینکه ایران تنها نامی است که نزد ایرانیان بطور مستمر در طول هزاران سال بکار می رفته است  و  نماد  و رمز وحدت و تقدس به خود گرفته است اما اروپائیان تا اواخر قرن هفده هیچگاه این نام را بکار نبرده اند و در عوض پارس را مترادف و بجای  ایران بکار می برده اند. در تمامی اسناد و قراردادها قرون گذشته بین ایران و دولتهای خارجی نیز در متن فارسی ایران و در متن خارجی پارس بکار رفته است.

ایرانیان  قدیم به سرزمین ایران،  ایرانویج  می گفتند  که به معنای  اقوام ایرانی میباشد بنا بر افسانه ها وآنگونه که در اوستا آمده  نیز آمده است سرزمین اولیه آریایی ها   مکان سردی بوده است که آریاها را مجبور به ترک موطنشان نموده وجای آن در اوستا بخش وندیداد کنار رود ((ونگوهی داهیتی )) تعیین شده است که همان رود وهرود است ودر جایی دیگر آمده است وهرود همان رود جیحون است .

ایران دراوستاایی ائیریه airya  ودر فارسی باستان  اریه   ariya  آمده این وایه در پارتی آریان aryan  ودر پهلوی ساسانی  اران  و در دوره اسلامی به اراک  تبدیل شده است   این واژه در ایرلندی کهن هم به همان معناست وبه معنای  شریف ونجیب است / در زمان ساسانیان  ایران را ایران شهر یا سرزمین ایرانیان نیز  مینامیدند  و ایرانشهری همان ایرانی است  این واژه در کلمات اران . آلبان . نیز دیده می شود و نام محل  یکی از جمهوریهای روسیه بنام  استیا بنام ایریستان است که   یادگاری از قوم ایرانی در این منطقه است .

قدیمی ترین سند مکتوب با  واژه‌ی «ایران» (Eran)  در سنگ‌نوشته‌های اردشیر یکم – بنیان‌گذار دودمان ساسانی – گواهی شده است. سنگ‌نوشته‌ سه زبانه‌ی شاپور یکم در کعبه‌ی زرتشت در استان فارس – که در این موضوع فقط نسخه‌های پارتی و یونانی‌اش محفوظ مانده، اما نسخه‌ی پارسی میانه‌ی آن نیز با اطمینان، بازسازی‌پذیر است – برای نخستین بار حاوی واژه‌ی پارسی میانه‌ی «ایران‌شهر» EranShahr (به پارتی: Aryanshahr) است.

در “تاریخ سیستان” چنین گفته شده است که: «کل ناحیه‌ی کشور به چهار بخش تقسیم شده بود: خراسان، ایران ، نیمروز، و باختر؛ هر آن چه در جوار مرز شمالی واقع گردیده، “باختر” خوانده شده؛ و هر آن چه در نزدیکی مرز جنوبی واقع بوده، “نیمروز” نامیده شده است؛ و ناحیه‌ی میانی به دو بخش تقسیم گردیده: آن چه در جوار مرز شرق واقع شده، “خراسان” خوانده شده، حال آن که آن چه در غرب واقع است، “ایران‌شهر” نامیده شده است». حتا در «نزهة القلوب» حمدالله مستوفی ( به نقل از اصطخری) گزارش گردیده که « اراک (عراق )عربی عادتاً دل ایران‌شهر خوانده شده است». به هر حال، عنوان عمومی سرزمین ایرانیان از این زمان، «ایران»، و [عنوان] اهالی‌اش، «ایرانی» بود.

واژه ایران به عنوان یک واحد سیاسی در کتاب مسالک الابصار فی ممالک الامصار که  یک  دایرة المعارف جغرافیایی است و گرچه عنوانش در دانش جغرافی است اما مولف آن، بسیار وسیع تر از موضوع جغرافی تلاش کرده است تا فرهنگ و تمدن اسلامی را از آغاز اسلام تا زمان خودش در آن منعکس سازد نویسنده در این کتاب  ایران را در فصلی بنام مملکت ایرانی ها  توصیف نموده است  شهاب الدین احمد بن فضل الله عمری (700 – 749) نویسنده این اثر تنها 50 سال عمر کرد.( اخیرا مرکز زاید للتراث و التاریخ در امارات  تاکنون دست کم هشت مجلد از این کتاب را عرضه کرده است.آقای سلیمان الجبوری  در حال انتشار متن کامل آن می باشد).

بخشی از این کتاب در باب مملکت ایران اوضاع ایران در دوره ایلخانی است.

اما انتخاب عنوان مملکة الایرانیین هم برای این فصل جالب است. به طور معمول کلمه ایران را به ائیریه در زبان اوستایی و به اریه در فارسی باستان و آریه در سانسکریت بر می گردانند. نیز می افزایند که در دوره ساسانی ایران را ایرانشهر می نامیدند و سرزمین ایران هم ایرانویج خوانده می شده است (بنگرید: ایرنویج ، بهرام فره وشی، ص 11 – 12).

اما پس ازآمدن اسلام، به طور عمده ایران را بلاد فارس و برای بخش های مختلف نام های استانی مانند جبال و آذربایجان بجای مدیا  و جیل و خراسان و سیستان بکار می رفت. فردوسی، قاعدتا بر حسب آنچه در زبان ادبی آن روزگار رایج بوده ایران و توران را برابر هم نهاده و از این تعبیر حدود ۷۰۰ بار برای مجموع آنچه اروپاییان و عربها آن را بلاد فارس می نامیدند استفاده می کرده است.

آنچه به لحاظ تاریخی قابل جستجوست این است که اطلاق نام ایران پس از حمله اعراب بطور رسمی بندرت بکار رفته است و کاربرد نام ایران از دوره مغول مجددا در اسناد و منابع رسمی بر سرزمینی با این محدوده جغرافیایی،  باب شده است.

اطلاق نام ایران بر یک واحد سیاسی مستقل در این ناحیه نه در برابر سرزمین های عربی بلکه دقیقا به مانند دوران پیش از اسلام در برابر توران بود. اما نه توران قدیم و نه آن نام، بلکه در مقام اولوس هایی که مغولان تشکیل دادند و ایران را به فرزندان تولی دادند که هولاکو فرزند وی و سپس نسل او در راس آن قرار گرفتند.

این کاربرد را در جامع التواریخ رشید الدین فضل الله وزیر برجسته دوره ایلخانی به خوبی مشاهده می کنیم. وی غالبا از این دیار به عنوان «ایران زمین» یاد می کند. برای مثال عنوان فصلی چنین است: «تاریخ خلفا و سلاطین وملوک و اتابکان ایران زمین و شام و مغرب و …» (جامع التواریخ، چاپ روشن، ج 1، ص 343، 468، ج 2، ص 812، 855، 932، و موارد بیشمار دیگر).

مملکت ایرانی‌ها

مملکت ایرانی ها، سرزمین اراک (عراق) و عجم و خراسان است. طول این مملکت از رود جیحون در انتهای خراسان تا فرات است که میان آن سرزمین و شام فاصله انداخته است. عرض ایران، میان کرمان است که متصل به دریای فارس است و خود از اقیانوس هند منشعب می شود تا نهایت آنجایی که در اختیار بقایای سلجوقیان روم است در حدود علایا و انتالیا در کنار مدیترانه. در سمت شمال، حد فاصل میان میان مملکت ایرانی ها با بلاد قبچاق، رودی است در کنار باب الحدید که به ترکی آن را دمرقابو گویند و دریای طبرستان که به آن بحر خزر  هم گفته می شود.

این ممکلت تقریبا مربع است. با راه رفتن طبیعی، عرض آن را چهار ماه و طول آن را هم چهار ماه می توان پیمود در آنجا اقلیم های بزرگ و شهرهای زیادی هست که هر کدام رستاق‌های (روستا) فراوان و نواحی و مناطق و جهات متعدد دارد.

پایتخت فعلی آن  توریز (تبریز)   و سپس سلطانیه است. خاندان هولاکو برآنند که پادشاهی از آن کسی است که در اوجان بر تخت نشیند. اوجان در بیرون تبریز است. ممالک بزرگ آن یکی اراک(عراق)  عرب و دیگری عراق عجم و خراسان و کرمان و فارس و آذربایجان و آران و ری و جبال و دیاربکر و ربیعه و جزیره و ارمینیه و گرجستان و روم است. اگر با انصاف بنگری این مملکت در حقیقت قلب دنیاست.

در درون این مملکت چندین پادشاه هستند که همه بنده سلطان هستند، مانند حاکم هری که در اصل همان هرات است، و امیر کرمان و گیلان و سمنان و مالاین و ارزن.

بلاد فارس مملکت فارس، پارس و پرشیا

بر اساس کشفیات باستان شناسی  که تا کنون صورت گرفته ، زادگاه انسان اولیه شرق و شاخ آفریقا  و یا احتمالا سواحل خلیج فارس بوده است . یک گروه از این انسانها که در سواحل دریای سرخ و دریای پارس تمدنی ایجاد نمودند با تغییر آب و هوا به شمال مهاجرت نمودند ولی در هزاره های بعد یا عصر یخبندان بسوی جنوب برگشت   نمودند که آنها را آریایی می گویند.

پارسها یکی از سه شاخه اصلی قوم آریا هستند که در متون قدیم ثبت شده است که  حدود 5 هزار سال پیش (این تصور غلط ناشی از عمر 6 هزار ساله برای زمین قائل شدن در  متون کلاسیک ناشی شده است و مبنای علمی ندارد).   از شمال دریای خزر بسوی فلات ایران مهاجرت نموده اند گروهی که در خراسان و افغانستان امروزی ساکن شدند به پارتها و آریانها معروف شدند یک گروه نیز در شمال غربی فلات ایران ساکن شدند که به آنها ماد یا مدیا می گفتند گروه سوم که به اسب سواری و چابک سواری شهرت داشتند در ناحیه جنوب و سواحل خلیج فارس و جنوب کوههای زاگرس سکونت گزیدند و به پارسها ( اسب سواران ) شهرت یافتند این قبیله بزرگ آریایی پادشاهی قدرتمندی در جنوب ایران ایجاد کردند که بدلیل دسترسی به آبهای بین المللی بزودی شهرت جهانی یافتند و نام آنها بر تمام ایران اطلاق شد.

بعضی از  آثاری که از تمدنهای مربوط به 6تا 7 هزار سال در بسیاری نقاط ایران کشف شده است بویژه اسکلت انسان هایی که آریایی نامیده می شوند مبنای 5 هزار ساله   تاریخ مهاجرت اقوام آریایی به ایران رابکلی زیر سوال برده است  امروزه علم باستان شناسی و انسان شناسی و د. ان .ای  به کمک مورخین شتافته تا رازهای نهفته در اعماق قرون را که هیچگاه مکتوب نشده اند و یا اگر هم نوشته شده اند بکلی از میان رفته اند را آشکار سازد و امید می رود در آینده با کشفیات جدید بسیاری از ابهامات روشنتر گردد.

یافته های باستانی ثابت می کند که قبل از اعلام امپراتوری جهانگیر و فدرال پارس در سال 538 میلادی توسط کورش ، در شرق ایران ( زابلستان و باکتریا) و هم درغرب (ایلام) پادشاهی های مقتدری وجود داشته اند طبق تاریخ شفاهی و داستانهای باستان نامه فردوسی در شرق و مرکز ایران شاهنشهی ایران وجود داشته است که با تورانیان( سرزمینی در غرب سین کیانگ، شرق ازبکستان تا جنوب قرقیزستان امروزی) در نبرد های طولانی با ظهور کورش تمام این مناطق ( ایران، ماد ،ایلام و خوزیه تحت حکومت فدرال پارس و یا پرسیا قرار گرفت.

واز  این دوره یونانیان و رومی‌ها برای کشور ایران که مملکت فدرالی متشکل از 35 پادشاهی بود  امپراتوری  پارسیا و یا پرشیا بکار برده می شد . بنابر نوشته فیثاغورس ،” ایرانیان باستان به اسب عشق و علاقه فراوانى داشتند و بسیارى از پادشاهان پیروزى خود را مدیون اسبهاى تربیت ‏یافته‏اى مى‏دانستند که آنها را اسب پارس، پرس و یا فارس مى‏نامیدند”.

اعراب که به اسب خیل، خیول، حصن و حصان  مى‏گفتند، پس از پیروزى بر ایرانیان و به غنیمت گرفتن هزاران اسب پارسى، به اسب، فرس و به چابک سوار، فارس و فرسان مى‏گفتند و هنوز این نامها کاربرد دارد و بجای شوالیه نیز فارس بکار می برند.

وقتى دریانوردان یونانى در هزاره اول قبل از میلاد وارد سواحل خلیج فارس شدند، اهمیت و اقتدار  کشتى‏ رانی و دریانوردانى ایرانیان و پارسها موجب شد  که نام پارس را بر همه فلات ایران اطلاق کردند و بویژه از دوره کوروش (سیراس) و داریوش (دارا) که از قبیله هخامنش – یکى از قبایل پارسى – بودند، به‏دلیل وجود پارس‏گرد (یعنى شهر پارس یا پایتخت پارس، که یونانى‏ها نیز آن را پرسه‏پلیس مى‏خواندند) نام دیهه یا روستاک پارس – که نام بخش جنوبى ایران بود – بر همه ایران اطلاق شد و بعدها عرب‏ها نیز به تقلید از یونانیان، فارس (عربى‏شده پارس) را جایگزین کلمه عجم کردند.

براى مدت مدیدى ایران جزئى از سرزمین دارالاسلام بود و هنگامى‏که از تمدن پادشاهان قبل از اسلام یاد مى‏شد، از آنها به‏عنوان ملوک عجم و یا خسرو (کسرى‏)، بلاد فارس و یا بلاد عجم، بلاد کسرى‏ و مملکت فرس یاد مى‏کردند و نام «ایران» براى چند قرن در تاریخ‏هاى رسمى کم رنگ شد.

در زمان صفاریان و سامانیان که اشعارى در مدح و عظمت قهرمانان ایران توسط افرادى چون رودکى سروده شد و با اشعار حماسى فردوسى که در آن نام «ایران» 700 بار به‏کار برده شده است، این نام در اذهان مردم زنده شد. در سال 1258 میلادى مغولان خلافت اسلامى را سرنگون کردند و بشدت تحت تأثیر ادبیات قهرمانى ایران واقع شدند و وزراى ایرانى آنها القاب پادشاه ایران، شاهنشاه و خسرو ایران، وارث ملک کیان، وارث جم، جم جاه و… را به ایلخانان مغول و بعد به قاجارها دادند و این القاب در همه‏جا شهرت پیدا کرد و در این دوره فرهنگ کهن ایرانى به سبک نوینى احیاء شد و از این زمان کلمه «ایران» به‏طور پیوسته در ادبیات ایران وجود داشته است. اما اروپاییان در تمام دوره‏هاى تاریخ از نام کهن دیگر (پرسیا) استفاده مى‏کردند.

تنها در سال 1740 در یک نقشه آلمانى، نام ایران نیز به چشم مى‏خورد. اعراب قبل و بعد از اسلام، کلمه «الاجم» (ایرانى) را استفاده مى‏کردند. اعراب این کلمه را از جم گرفتند و واژه‏هاى زیادى از آن ساختند؛ از جمله، عجمه، اعجم (گنگ) و اعجمى (بیگانه) و معجم را از آن ساختند و معنى اصلى آن را دگرگون کردند.

از قرن دوم هجرى به بعد عرب‏ها نیز به تقلید از یونانیان، واژه  فارس (عربى‏شده پارس) را جایگزین کلمه عجم کردند. بنابراین کلمه پارس )Persia( دو معنی و کاربرد  مختلف دارد. در معنى محدود، فارس یعنى کسانى‏که به زبان پارسى صحبت مى‏کنند (قوم پارس). در مفهوم موسع  کاربرد جزء بر کل – که بیشتر در کتابهاى تاریخىِ مورد نظر نویسندگان و محققان اروپایى در رشته‏هاى تاریخ و جغرافیاست – فارس یعنى همه کسانى‏که در فلات ایران زندگى مى‏کرده‏اند، و بویژه اقوام آریایى.

در این معنى، فارس شامل همه اقوام و همه سرزمین و فلات ایران، پاکستان، افغانستان و نواحى آسیاى میانه و قفقاز نیز مى‏شود. اروپاییان کلمه «پرشیا» را براى تمام مردمان و سرزمین این  مناطق به‏کار مى‏بردند و عرب‏ها براى این اقوام از کلمه عجم (برگرفته و معرب از کلمه جم) استفاده مى‏کردند، که هر دو مترادف «ایران» محسوب مى‏شود. آنها فارس‏ها را به دلیل اهمیتشان «قریش العجم» مى‏خواندند؛ همچنان‏که قریش را برترین قبیله عرب مى‏شمردند.

Persia 1935

اروپایى‏ها کلمه «پرشیا» را در مقابل «عربیا» به‏کار مى‏بردند و منظور آنها همه اقوام ایرانى بود؛ ولى وقتى عرب‏ها بتدریج به‏ جاى کلمه عجم از کلمه فارس (پرشیا) استفاده کردند، منظور آنها از فارس، بیشتر، فارس زبانان بود و گاهى اوقات نیز کلمه فارس را فقط به استان فارس اطلاق مى‏کردند و گاهى نیز کلمه فارس را به معنى مجوس و یا زرتشتى به‏کار مى‏بردند. کلمه «پارس» بعد از اسلام در ایران نیز جاى خود را به کلمه عربى «فارس» داد و مفهوم اصلى خود را از دست داد. کاربرد محدود و نادرست این عبارت باعث شد که

روز اول فروردین ۱۳۱۴ شمسی طبق بخشنامه وزارت امور خارجه نام پارس یا پرشیا، رسما به ایران تغییر یافت.

در این روز همچنین تاریخ رسمی کشور طبق ماه‌های خورشیدی تنظیم شد و به کار بردن ماه‌های هجری قمری ممنوع گردید.

دولت ایران در سال 1935  طی یادداشتی  رسماً از همه کشورهاى خارجىخواست که به ‏جاى کلمه دولت فارس (پرشیا) و یا شاه پرشیا، از عبارت قدیمى‏تر  و رایج تر  داخلی کشور یعنی “ایران” و «شاهنشاه ایران» استفاده کنند. از این زمان به بعد نام پرشیا که در ادبیات اروپایى واژه‏اى بسیار غنى و متضمن ارزشهاى تاریخى و هنرى زیادى بود، رنگ باخت و کلمه پرشیا به تاریخ پیوست؛ در حالى‏که اصالت نام تاریخى پرشیا و پرس  کمتر از نام ایران نبود.

نوشته دکتر عجم  چاپ  همشهری  5 آبان 1385

 

فتوای علمای جهادی وهابی به جهاد در سوریه بروید و در همین دنیا با حوریان تونسی

logo

فتوای علمای جهادی وهابی به جهاد در سوریه بروید و در همین دنیا با حوریان تونسی

صدور فتوا موسوم به « ازدواج جهادی»  نکاح الجهادی

ادامه مطلب

«ایران و مسئله ایران» کرزن- درخواست ایران برای اصلاح مرزها

images (5)

ایران و مسئله ایران کرزن

از جمله شرق‌شناسان و سفرنامه‌نویسانی که در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم دو بار به ایران سفر کرده، جرج ناتانیل کرزن بوده است. وی در سال 1889م برای اولین بار با عنوان خبرنگار به ایران سفر نمود. کرزن درباره علت این سفر چنین می‌نویسد: «هنگامی که راجع به موضوع موردنظر خود [ایران] بررسی بیشتری نمودم به این حقیقت پی بردم که منابع اطلاعاتی ما در باب ایران بسیار ناقص است». غایت سفر وی به ایران تألیف سیاسی محسوب می‌شود. از جمله عوامل این توجه در قرن هجدهم، اتصال مصر و هندوستان از سوی انگلستان بود که شناخت شرق به خصوص ایران اهمیت زیادی پیدا نمود.
بازتاب اندیشه‌های دورة اول سفر وی به ایران در کتاب «ایران و مسئله ایران» که مشتمل بر پژوهش اجمالی در مسایل تاریخی، جغرافیایی، اجتماعی و اقتصادی ایران می‌باشد، نمود یافته است. کرزن در مقام شرق‌شناس ایران را یکی از مهره‌های شطرنج فرمانروایی انگلستان بر جهان می‌داند. خلیج فارس در نگاه کرزن از نظر حفظ منافع بازرگانی هندوستان و استحکام سلطة انگلستان بر آن و جلوگیری از نفوذ دولت روسیه در این منطقه اهمیت زیادی داشت.
وی که به عنوان آخرین سیاستمدار انگلیسی که متعلق به روح و افکار سیاستمداری قرن هجدهم میلادی بود، شناخته می‌شود در حالی که بیش از چهل سال نداشت در سال 1898 میلادی به عنوان نایب‌السلطنة هندوستان برگزیده شد. وی پس از به دست گرفتن قدرت در هندوستان در تثبیت نفوذ سیاسی و پیشرفت امور اقتصادی حکومت هندوستان در خلیج فارس بسیار کوشید.
وی برای امنیت ایران به خصوص مناطق جنوبی آن از نظر پاس منافع بازرگانی و اقتصادی انگلیس در هندوستان اهمیت ویژه قائل بود. در واقع امنیت ایران و خلیج فارس برای انگلستان به عنوان کلید بازرگانی هندوستان و شاهراه ارتباطی این فرمانروایی به شمار می‌آمد. از این رو کرزن در سال 1282ش/1903م برای بار دوم به بنادر خلیج فارس سفر کرد و در بازدیدی که در این سال به عنوان فرمانفرمای هندوستان از بنادر ایران به عمل آورد با اشاره به بندرعباس، به اهمیت این بندر جهت بازرگانی هند اشاره نمود و چنین گفت: شما در دهانة دریایی هستید که برای هدف‌های بازرگانی انگلیس و هند در آسیا، نقطه مهم و حساس می‌باشد.

روزنامه تایمز لندن در روز شانزدهم نوامبر 1903 میلادی درباره اهمیت خلیج فارس و مسافرت لرد کرزن به این منطقه چنین نوشته است:
خلیج فارس برای تجارت ما اهمیتی مخصوص دارد. خلیج فارس بر اثر اقدامات انگلیس بر روی تمام دنیا گشوده شد. ما دزدان دریایی را از آنجا بیرون کردیم، خرید و فروش غلام و کنیز را منع کردیم،‌ رؤسای بومی بیشتر نقاط خلیج فارس بر اثر همراهی ما به حقوق خود رسیده‌اند، بسیار اقدامات دیگر برای پاس نفوذ و منافع ما لازم است.
دولت انگلستان نیز اعلام داشت ما خلیج فارس را برای بازرگانی تمام جهان امن و آماده کرده‌ایم؛ سراسر جنوب خلیج فارس و جزیره‌های واقع در آن قسمت، جایگاه اعرابی است که شیوخ آنها پیاپی به مقام برقراری پیمان‌هایی بسیار دوستانه با دولت انگلیس برآمده و رؤسای بزرگ سواحل خلیج فارس که از دیرباز با ما رابطة دوستانه دارند، اتحادشان برای ما کمتر از استان‌های هندوستان نیست و ما باید همان‌گونه که به حمایت و حفاظت راجه‌های هندوستان متعهدیم، در حمایت و حفاظت رؤسای بزرگ شیوخ خلیج فارس نیز کوشا باشیم.
در پی انتشار این بیانیه از سوی دولت بریتانیا و موافقت پادشاه انگلستان، لرد کرزن برای نمایش قدرت حکومت انگلستان و هندوستان و بازدید از شیخ‌نشین‌های تحت حمایت و سرکشی نمایندگی‌های سیاسی انگلیس در خلیج فارس، مأمور به مسافرت به این منطقه حساس گردید. از این رو در نوامبر 1903 میلادی کرزن به همراه ناوهای جنگی نیروی دریایی انگلیس در هندوستان به فرماندهی دریادار ویلز به سوی خلیج فارس حرکت نمود.
کرزن ضمن بازدید از همسایگان جنوب ایران، تصمیم به حرکت و بازدید از بنادر ایران، شامل بندرعباس، بندرلنگه و بندربوشهر گرفت؛ چرا که انگلستان در این نواحی به خصوص بندر بوشهر، منافع و تأسیساتی داشت. بدین وسیله این خبر از سوی سر آرتور هاردینگ، وزیرمختار انگلیس در تهران به اطلاع دربار ایران رسید تا مقدمات استقبال و پذیرایی از وی فراهم گردد. در بخشی از نامه هاردینگ چنین آمده است:
«محض احترام دولت اعلیحضرت پادشاه ایران، [لرد کرزن] نمی‌خواهند که در ضمن این مسافرت به خلیج فارس، بنادر عمدة ایران واقعه در شمال این دریا را که در آنجا دولت هندوستان مصالح سیاسی و تجارتی عمده دارد، مستثنی بدارند «در ادامه این نامه از دولت ایران خواسته شده است که» به وسیله بروز احترامات مخصوصه و حسن‌نیات خود نسبت به جناب مستطاب اجل فرمانفرما که نمایندة بزرگ اعلیحضرت پادشاه انگلستان در آسیا می‌باشند، در بوشهر و سایر بنادر ایران که دسته کشتی‌های جنگی وارد می‌شود، روابط دوستی خود را با اعلیحضرت پادشاه انگلستان مشهود سازند.».
در این مسافرت کرزن پس از بازدید بخش‌هایی از خلیج فارس به سوی ایران رهسپار و از سه بندر عباس و لنگه و بوشهر بازدید به عمل آورد.
با ورود ناوهای جنگی انگلیس به بندرعباس فرماندار بنادر جنوب ایران از وی استقبال نمود و سخنانی مبنی بر تبریک ورود فرمانفرما از سوی مظفرالدین‌شاه و خرسندی خاطر شاه از مسافرت او و افتخاری که از این مسافرت نصیب ایران شده است و حسن روابط دوستانة دو کشور و اهمیت خلیج فارس از لحاظ بازرگانی هند و ایران، ایراد نمود.
کرزن پس از بازدید از بندرعباس به قصد نواحی جنوبی خلیج فارس حرکت و در شارجه در سخنانی چنین گفت:
«یکی از مقاصد من در این سفر این است که رؤسا و شیوخ اعراب خلیج فارس بدانند که دولت هند همچنان در حمایت و حفظ آنان مصمم است.» وی در ادامه از اقداماتی که از یک قرن پیش دولت هند و دولت انگلیس برای امنیت خلیج فارس و مبارزه با دزدان دریایی و جلوگیری از برده‌فروشی و خرید و فروش غلام و کنیز در این خلیج نموده، سخن گفت.
کرزن در تاریخ 25 نوامبر 1903 میلادی وارد بندر لنگه گردید. وی در این بندر پس از برگزاری مراسم دیدار در نطقی از روابط دوستانه ایران و انگلیس و لزوم گسترش هر چه بیشتر بازرگانی خلیج فارس سخن گفت:
وی سپس به مقصد بازدید از بوشهر روانه آنجا گردید ولی به علت اختلاف‌نظر در چگونگی ورود و پیشواز از لرد کرزن پس از دوشبانه‌روز که در کشتی خود در آب‌های ساحلی بوشهر به سر برد، از پیاده شدن در بوشهر خودداری کرد و با ناراحتی بندر را ترک و رهسپار هندوستان گردید.

 

درخواست رسمی «نصرت‌‌ُ‌دوله» از «لرد کرزن»:اصلاحات در مرزهای ایران!

سند زیر که به شماره‌ی ۸۴۶ در مجموعه اسناد سیاسی بریتانیا در مورد ایران ثبت شده است، متن‌ درخواست‌ی است که نصرت‌ُدوله فیروز وزیر خارجه دولت وثوق‌ُدوله، در سال ۱۹۱۹ و پس از پایان جنگ نخست جهانی و تشکیل کشورهای جدید، شخصن به «لرد کرزن» وزیر خارجه مقتدر انگلیسی‌ها تسلیم، و به شرح دعاوی ایران در مورد اصلاحات مرزی مطرح پرداخته و خواهان هم‌کاری انگلیسی‌ها درانجام آن شده‌ است. این درخواست‌‌نامه را «لرد کرزن» به «سرپرسی کاکس» وزیرمختار انگلیس در ایران ارجاع داده، اما پیداست که وی با توجه به خیالات دیگری که برای ایران و همسایه‌گان آن در سر داشته، از پی‌گیری و توجه به آن خودداری کرده است.

نکته‌ی جالب در این سند آن‌ست که نصرتُ‌دوله فیروز به رغم بدنامی وآلوده‌دستی درجریان قرارداد استعماری ۱۹۱۹، به بهانه‌ی تامین امنیت و حفظ استقلال کشور، تلاش داشته تا از شرایط عمومی پس از جنگ جهانی استفاده کرده و با توجه به عاملیت بریتانیا در ترسیم مرزهای جدید منطقه، خواستار بازگرداندن برخی سرزمین‌های از دست‌رفته بشود. با نگاه‌ی به مفاد این سند آشکار می‌شود که مطالعه‌ی دقیق‌ی پیرامون این خواسته براساس تامین منافع ملی، با در نظر گرفتن حقوق دیگر همسایه‌گان صورت گرفته است. یکی از مهم‌ترین بخش‌های این درخواست، اصلاحات مرزی در غرب کشور است، که با توجه به سقوط دولت عثمانی، نصرت‌ُ‌دوله ( به استناد این سند وبرخی اسناد دیگر این مجموعه)، انتظار داشته است تا مرزهای کردستان ایران در آن‌سوی شهر سلیمانیه، (در مرکز کردستان عراق امروزی) قرار داده شود. درحاشیه‌ی سند نیز، بحث‌ی در مورد آذربایجان صورت گرفته، که به‌نظر می‌‌رسد دربرنامه‌ی وزارت خارجه‌ی بریتانیا قرار داشته است، اما با الحاق آن به دولت اتحاد جماهیر شوروی، خود‌به‌خود منتفی شده است.

 basra bahrefars

 دعاوی ارضی ایران و اصلاحات مرزی درخواست شدهٰ، مبنی بر دلایل زیر است:

الف. کلیه‌ی این اراضی در گذشته متعلق به ایران بوده و بعدن به‌وسیله‌ی دیگران اشغال شده است.

ب. ملاحظات نظامی و جغرافیایی الحاق مجدد این زمین‌ها را به خاک ایران ایجاب می‌کند.

ج. وضع ایران  و عشایری که در صفحات مرزی سکونت دارند در نظر گرفته شده است.

د. خود مردمان این مناطق بر اثر علایق نژادی و تاریخی، و نیز به علت اشتراک مذهب و زبان و اخلاق و روحیات، قلبن آرزو دارند دوباره به خاک ایران بپیوندند.

اغلب مناطقی که در مجاورت مرزهای کنونی ایران قرار دارند، در گذشته‌ای دور یا نزدیک بخشی از سرزمین ایران را تشکیل می‌داده‌اند و جداشدن آن‌ها از خاک کشور اصلی تنها به علت سوءاستفاده از قدرت امکان‌پذیر شده است. جنگ، تجاوزات مرزی، و وقایعی از این قبیل، به دول همسایه فرصت داده است تا این مناطق را از ایران جدا کنند.

مع‌لوصف، با مسلم بودن این نکته که دولت شاهنشاهی ایران ابدن قصد توسعه‌ی ارضی ندارد و تنها هدف‌ش اصلاح خطوط مرزی و جبران تجاوزات گذشته است، نیز با توجه به این حقیقت که اولیای ایران ابدن در این خیال نیستند خواسته‌ها یا ادعاهایی پیش بکشند که منجر به به تولید اشکال برای دولت‌های دیگر یا خودشان گردد، تصمیم بر این شده است که دعاوی ارضی ایران به ساده‌ترین و محدودترین شکل آن تقلیل یابد و از این جهت است که حکومت شاهنشاهی ایران تحلیل خلاصه‌ای از نظرات خود را به شرح زیر مقتضی می‌داند:

    الف. در غرب کشور دولت ایران آن قسمت از باریکه مرزی را که اغلب چراگاه گوسفندان و احشام ایالات چادرنشین ایرانی است برای خود مطالبه می‌کند. این چادرنشینان در فصول مختلف سال گاهی این طرف و گاهی آن طرف مرز بسر می‌برند. ملحق شدن این نوار ارضی به خاک ایران، مرزهای غربی کشور را تا حدودی به وضع طبیعی آن‌ها، به همان نحو که در زمان‌های سابق بوده، می‌رساند. از آن طرف، تذکر این نکته نیز لازم است که نوار مرزی مزبور از آب‌های جبال ایران مشروب می‌شود و ماهیت زمین و آداب و روحیات ساکنان آن نشان می‌دهد که این منطقه همواره جزئی لاینفک از خاک ایران بوده است. الحاق این باریکه‌ی ارضی به ایران، ضمنن متضمن فایده‌ی دیگری هم هست و آن خاتمه دادن به مناقشاتی است که ممکن است اشکالاتی در روابط ایران و همسایگان‌ش ایجاد کند. نیز به مشاجراتی که معمولن در نتیجه‌ی تجاوزات مرزی ایلات چادرنشین پیش می‌آید، و به عواقب ناشی از این‌گونه تجاوزات، برای همیشه پایان داده خواهد شد.

    ب. در منطقه‌ی شمال کشور، دولت ایران به مطالبه بخش کوچکی از ایروان و ناحیه‌ی نخجوان و زمین‌های مجاور آن تا محل بهم پیوستن رودخانه‌های کر و ارس، به نحوی که سرتاسر منطقه مغان در داخل مرزهای ایران قرار گیرد، قانع است.

اهالی این منطقه تقریبن همگی مسلمان هستند و اشتیاق خود را برای پیوستن مجدد به ایران، بارها ابراز کرده‌اند.

علاوه بر این، تا موقعی‌که این منطقه حساس مرزی به خاک ایران ملحق نشده، مرزهای آذربایجان ایران هیچ‌گونه امنیتی نخواهد داشت و چه بسا که در نتیجه‌ی بروز حوادث احتمالی، که اغلب از کانون‌های واقع در ماوراء ارس سرچشمه می‌گیرد، به خطرات گوناگون دچار گردد.

   ج. از سمت ترکستان مرزهای ایران به همین وضع کنونی یعنی از مصب رودخانه اترک آغاز شد و در امتداد همین رود ادامه خواهد یافت. به این ترتیب، قسمت‌هایی  از خاک ترکمنستان که در گذشته به تدریج از خاک ایران جدا و به قلمرو ارضی روسیه تزاری ملحق شده است، دوباره به ایالات استرآباد (گرگان) و خراسان منضم خواهد شد. این خط مرزی پس از پیمودن مسیری که در امتداد بخشی از رودخانه اترک قرار دارد تقریبن به طور مستقیم به سمت مرو پیش خواهد رفت و چنان از حومه این شهر رد خواهد شد که خود شهر در درون سرزمین ایران قرار گیرد. سپس در امتداد مسیری که موازی رودخانه مرغاب است تا مرز شمالی افغانستان ادامه خواهد یافت. ملحق شدن این ناحیه به خاک ایران، مشکلاتی را که ایالت خراسان به علت نداشتن آب کافی همیشه با آن روبرو بوده یکباره حل خواهد کرد و در همان حال این ایالت بزرگ ایران را از تاخت و تاز دائمی ترکمانان مصون خواهد داشت.

اهالی این منطقه که قرن‌های متمادی جزء سکنه ایران بوده‌اند آرزوی باطنی خود را که پیوستن مجدد به خاک مادر وطن باشد هرگز مخفی نکرده‌اند.

    د. در بخش شرقی خراسان تغییرات عمده در مرزهای خاوری ایران صورت نگرفته است جز این‌که خطوط سرحدی میان ایران و افغانستان تاکنون با دقت کامل تعیین نشده و میله‌ها و سایر علائم مرزی هنوز نصب نگردیده است. اما همین غفلت جزئی به افغان‌ها اجازه داده است نسبت به خاک ایران مرتکب تجاوزات کوچک مرزی گردند. از این‌رو، دولت ایران مصلحت طرفین را در این تشخیص می‌دهد که کمیسیونی برای تعیین خطوط مرزی میان ایران و افغانستان تشکیل گردد. اعضای این کمیسیون به‌طبع باید از مناطق سرحدی میان دو کشور دیدن کنند و پس از نصب میله‌ها و سنگ‌چین‌های لازم، با حضور خود افغان‌ها، خطوط دقیق مرزی میان دو کشور را تعیین کنند و به تجاوزات نامشروعی که در گذشته نسبت به خاک ایران صورت گرفته است پایان بخشند.

    ه. نسبت به ایالت سیستان، خط مرزی کنونی که در سال ۱۹۰۴ کشیده شده، مبنی بر هیچ‌گونه دلیل یا اساسی منطقی نیست. به حقیقت زمین‌های واقع در آن سوی رودخانه هیرمند، تا پیش از این تاریخ (۱۹۰۴) تحت تملک رسمی ایران بوده است ولی از آن تاریخ به بعد، از ایران مجزا و به افغانستان واگذار شده است. از این جهت، اقتضای حق و عدالت همین است که رودخانه هیرمند تا بند کمال‌خان مرز رسمی میان ایران و افغانستان شناخته شود و از بند کمال‌خان به آن‌طرف، مرز دو کشور به خط مستقیم تا کوه ملک‌سیاه ادامه یابد.

با توجه به نکات بالا و نیز با در نظر گرفتن این موضوع که نسبت به تقسیم آب‌های هیرمند هنوز هیچ‌گونه توافق قطعی میان ایران و افغانستان صورت نگرفته، همین کمبود آب در فصل تابستان قسمت اعظم ایالت سیستان را به دشت‌ها و زمین‌های لم‌یزرع تبدیل می‌کند در حالی‌که لازمه حق و انصاف همین است که آب‌های رودخانه هیرمند به‌سویه میان ایران و افغانستان تقسیم شود و به این معنی که نیمی از این آب‌ها خاک سیستان و نیمی دیگر اراضی افغانستان را مشروب کند.

حکومت ایران برای رساندن مرزهای ایالت سیستان به حدود طبیعی آن، و استرداد زمین‌هایی که در جریان آخرین مرزگزاری میان دو کشور (ایران و افغانستان) از دست رفته است، و بطور کلی برای پایان بخشیدن به مشکلات‌ی که همیشه در مورد تقسیم آب‌های هیرمند میان دو کشور پیش آمده است، این راه‌حل را ضرور و اجتناب‌ناپذیر می‌داند که مرز ایران و افغانستان در این ایالت در فاصله بند سیستان و بند کمال‌خان همان رودخانه هیرمند باشد و از بند کمال‌خان به بعد، در امتداد خطی مستقیم، به کوه ملک‌سیاه ختم گردد. تذکر این نکته لازم است که حتی در این صورت هم باز قسمتی وسیع از خاک ایران که قبل از آخرین مرزگزاری میان دو کشور جزء ایالت سیستان و بنابراین در تملک ایران بوده است، کماکان در دست افغان‌ها باقی خواهد ماند.

با توجه به نکات و مطالب مذکور در فوق، خطوط مرزی جدید ایران باید به نحو زیر ترسیم گردد:

الف- مرز جدید ایران در غرب

خط مرزی جدید در امتداد قلل کهنه‌ریگ تا دره رودخانه نفت کشیده شود و پس از قطع رودخانه مزبور در طول ارتفاعاتی که نزدیکترین فاصله را با کوهستان‌های باغچه (واقع در دشت دارخرما) دارد ادامه یابد و سپس در امتداد خط راس همین جبال از غرب کوه‌های باغچه بگذرد و پس از عبور از ضلع غربی تنگ شفیع‌خان به رودخانه الوند برسد. خط مرزی مزبور سپس در ناحیه ی شرقی حاتم میل (گردنه حاتم) و در امتداد خطی مستقیم از سمت راست رودخانه الوند تا نقطه مِله‌مردآزما (گردنه مردآزما) و قلل کوه‌های قطور و آق‌داغ و تپه‌های قشقاسیرانی و تنگ قوناقون ادامه خواهد یافت. آن‌گاه  مسیر خود را عوض کرده و به سوی رودخانه سیروان فرود خواهد آمد. از آن‌جا مسیر همین رودخانه را تعقیب خواهد کرد تا این‌که به اواسط آن ( که نقطه‌ای است میان قصبه میدان وقالای تبیزان) برسد. در این‌جا رودخانه سیران را قطع کرده و به مرز کردستان خواهد رسید. سپس از غرب قصبات شمیران، طویله، بیاره، حلبچه، خواهد گذشت و همه این مناطق (واقع در درون مرزهای جدید) به ایران واگذار خواهد شد.

به این ترتیب، خط مرزی جدید ازقالای تبیزان متوجه کوه سگرمه‌داغ خواهد شد و پس از گذشت از قله‌ی آن، خط تقسیم آب‌های این کوه را دنبال خواهد کرد به نحوی که شهرهای سلیمانیه، گوی سنجق، نوچاه، برادوست، و بالاخره قصبه اباقه، مجددن به خاک ایران ملحق گردد. سپس در امتداد مسیری که از خطالراس کوه مزبور (سگرمه داغ) می‌گذرد، به کوه شوان خواهدد رسید و پس از گذشتن از آن به نحوی که گوی سنجق در سمت شرق و اربیل در سمت غربش قرار گیرد به کوه سفنداغ خواهد رسید و از آن‌جا به بعد مسیر رودخانه داراب را تا محلی که این رودخانه به زاب‌علیا می‌پیوندد تعقیب خواهد کرد. خط مرزی جدید چند فرسخ دورتر، در راستای شمال، به خط‌‌‌راس کوه برات‌داغ می‌رسد و پس از طی درازای آن در امتداد کوه‌های سورداغ (کوه سرخ) و پریس داغ، به سمت مسیری که در شمال غرب این کوه‌هاست منحرف می‌شود و پس از عبور از کوه کوکی به قله کوکوبلند می‌رسد. از این‌جا به بعد در راستائی که از کوه چوخ‌داغ می‌گذرد و سلخانه را درون خاک‌های ایران قرار می‌دهد، به قله‌کوه‌ قالای‌دیزه (قلعه سیاه) خواهد رسید و پس از عبور از دشت‌های محمودیه و سارا (سرا) که هر دو جزء خاک ایران می‌شوند در جوار منطقه اوانجیق به علامت مرزی شمال ۱۲۳ (واقع در راستای مرز کنونی) وصل خواهد شد. از این نقطه به بعد، تا کوه آرارات، هیچ‌گونه تغییری در خط مرزی داده نخواهد شد.

ب- خط مرزی جدید میان ایران و قفقاز

این خط از آرارات بزرگ شروع شده و از خط‌‌الراس کوهستان‌های مرزی چنان رد خواهد شد که ناحیه شارور در آن‌سوی مرز ایران قرار گیرد. سپس در امتداد قله‌کوه‌های دارالاگوز (آلاگوزتنگ) و قراباغ پیش خواهد رفت به نحوی که سرتاسر حوضه ارس منضم به خاک ایران گردد.

خط مرزی جدید سپس از دهکده آفتالو که آغازه دشت مقابل است به خط مستقیم متوجه دهکده قراقویون (میش سیاه) خواهد شد که در ملتقای رودخانه‌های کر و ارس قرار دارد و امتداد این رودخانه را تا مصب آن در دریای خزر دنبال خواهد کرد.

ج- مرز جدید میان ایران و ترکستان

خط مرزی جدید چیزی جز همان بستر واقعی رودخانه اترک نیست که از سرچشمه این رود آغاز می‌شود و در امتداد مرز کنونی تا کوه دو شاخ پیش می‌رود. سپس دهکده فیروزه را دور زده به خط مستقیم به ناحیه بایرام علی می‌رسد به نحوی که شهر مرو در داخل خاک ایران قرار می‌گیرد و از آن‌جا در امتداد رودخانه مرغاب به مرز افغانستان می‌رسد.

قطع نظر از لزوم اصلاحات مرزی در این قسمت از سرحدات خراسان و ترکستان، حکومت ایران جلب توجه مقامات بریتانیا را به این موضوع لازم می‌داند که روس‌ها در گذشته مقاوله‌نامه‌هایی برای تقسیم آب‌های مرزی به ایران تحمیل کرده‌اند که منشاء اشکالات عمده برای اهالی مرزنشین این منطقه شده است. از این‌جهت دولت ایران امیدوار است مقاوله نامه‌های مزبور مورد تجدید نظر قرار گیرد و ترتیبی داده شود که مسائل ناشی از آن‌ها به نحوی عادلانه گردد.

 

پیوست یادداشت شماره۸۴۶:

الف- آذربایجان قفقاز در محدوده‌ای که هیئت نمایندگی آن کشور در عرض حال رسمی خود به کنفرانس صلح پاریس ( و در نقشه‌های ضمیمه این یادداشت) نشان داده، برای همیشه از قلمرو ارضی روسیه جدا می‌شود.

ب- جمهوری آذربایجان که از ۲۸ می ۱۹۱۸ به‌وجود آمده است به عنوان دولت‌ی آزاد، مستقل، و دموکراتیک که پایتخت‌ش بادکوبه است به رسمیت شناخته خواهد شد. جمهوری جدید، رئیس جمهوری که منتخب مردم است، و پارلمانی که طبق قانون اساسی کشور (مصوب مجلس موسسان) بوجود آمده است، خواهد داشت. اعضای پارلمان آذربایجان را خود مردم آذربایجان در انتخابات عمومی تعیین خوهند کرد و حکومت کنونی آن کشور در صدد است به محض خاتمه انتخابات مجلس را افتتاح کند.

ج- جمهوری دموکراتیک آذربایجان با همسایه بلافصل خود کشور شاهنشاهی ایران پیوندهای نزدیک سیاسی و اقتصادی برقرار خواهد کرد و این پیوندها در چهارچوب کنفدراسیون‌ی خواهد بود که شکل و شالوده آن، و نیز وسایل تحقق یافتن‌ش، پس از بحث و تبادل نظر میان حکومت‌های ایران و آذربایجان تعیین خواهد شد. توافق‌نامه حاصل میان طرفین (در این زمینه) باید به تصویب پارلمان هر دو کشور برسد. ولی جمهوری دموکراتیک آذربایجان از هم‌اکنون اعلام می‌دارد که روابط خارجی دولتین یکی خواهد شد و وزارت خارجه واحدی سیاست خارجی هر دو کشور را اداره خواهد کرد.

د- جمهوری آذربایجان برای تحقق بخشیدن به اهدافی که در بندهای۱ و ۲ این بیانیه تشریح شده است- اعلام رسمیت کشور جدید، حفظ استقلال این کشور، و تضمین تمامیت ارضی‌اش در مقابل هر نوع تجاوزی که ممکن است صورت گیرد- و نیز برای توسعه نیروهای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، و نظامی کشورنوبنیان، کمک و همکاری بریتانیای کبیر را، به همان نحو که در دسترس ایران قرار گرفته، صمیمانه خواستار است.

توضیح متمم- نکات چهارگانه فوق ارتباط نزدیک به هم دارند و لازم است که از طرف هیئت نمایندگی آذربایجان به اطلاع مقامات صلاحیت‌دار برسند.

…… این سند به ترجمه‌ی دکتر جواد شیخ‌الاسلامی در کتاب‌ی شامل «اسناد محرمانه وزارت خارجه‌ی بریتانیا» به چاپ رسیده است.
نام خلیج فارس در قراردادها و معاهدات منطقه‌ای و بین‌المللی

http://parssea.org/?p=834

روز ملی خلیج فارس چرا و چگونه شکل گرفت؟ پیشینه

http://parssea.org/?p=580

 

بی شرفی فرهنگی !!

184456

یوسف عزیزی بنی طوروف که در موسسات مطالعاتی عربی فعال است و حقوق بسیار خوبی هم می گیرد یکی از کسانی است که ابزار دست عده ای ضد ایرانی قرار گرفته است وی در مقاله اخیر خود در العربیه وابسته به سلطنت طلبان عربستان سعودی (گروه وهابی محافظه کار سنتی سعودی) (وهابی جهادی به القاعده می گویند) وی مدعی شده که :

ادامه مطلب