مکان جنگ نیزک ترخان و یزدگرد و قلعه دوازده رخ زیبد

وقتی دزدان میراث فرهنگی و تمدنی از مسئولان میراث فرهنگی شهر گناباد هوشیارتر بودند !!!

روز ۲۰ شهریور ۱۳۹۱ چهل سال پس از بازدید دکتر زمانی  به قلعه شاه نشین زیبد رفتیم انتظار نبودکه نگهبانان میراث فرهنگی از این قلعه حفاظت کنند اما هرگز تصور نمی شد که با صحنه غارت و چپاول گنجینه های این قلعه روبرو شویم  که تقریبا چند هفته قبل  اتفاق افتاده است توسط دزدان حرفه ای با ابزارهای و گنج یابهای بسیار مدرن .

سرقتی  که اولین بار نبود و آخرین هم نخواهد بود. میراث فرهنگی تمدنی و تاریخی ما اینگونه به غارت می رود قبلا در جیرفت و جاهای دیگر شاهد این غارتگری ها و دزدی های سارقان جنایتکار بوده ایم.چه کسی پاسخ گوی این غارت تمدنی و فرهنگی است آیا دزدان شناسایی خواهند شد و میراث غارت شده به موزه  و گنجینه ملی بر خواهد گشت.

قلعه شاه نشین  این نامی است که از دوران کهن بر سر زبانهای بومیان  است این نام نمی تواند بی مسمی باشد بومیان نقل کرده اند که ۴۰ دختر باکره برای حفره سه متری سنگی کنده شده در اوج قله آب می برده اند. این جمله را نیز بایددر پژوهش این قلعه جدی گرفت در پایین این قله گورستان گبرها بوده که  مکان استقرار  محافظان و گارد شاه  و نظامیان و عمله ها بوده است. دکتر زمانی باستان شناس گرانقدری که این مکان را کاووش کرده  واقعه تصادف او را مجال نداد تا این معما را حل کند  چرا به این قله کوه مرتفع می گویند قله شاه نشین چرا به روستای پایین قله کوه شهاب گبر گفته می شده و چرا در محل تنگل کمی جنوبی تر قبرستان گبر و تشله رستم گفته می شده قبر پیران ویسه و درب صوفه پیر چه ارتباطی دارند. اما دکتر محمد عجم  برای این معما ها با کمک تاریخ و زبانشناسی و جمله های مبهم بجای مانده از تاریخ شفاهی منطقه پاسخ پیدا کرده است که در نشریه پنچره تیر ۱۳۹۱ تحت عنوان قلعه زیبد نماد هویت و تمدنی کهن چاپ شده و همشهری جوان  نیز در شماره ۳۴۴  تاریخ ۲۴ دی ماه ۱۳۹۰  صفحه ۵۲-۵۳ در مطلبی تخت عنوان قتل یزدگرد  بیست سال آخر و داستان فرزندان یزدگرد تصویر قلعه زیبد را به عنوان محل آخرین نبرد یردگرد به چاپ رسانده است .

چندین روایت متفاوت و با محتوی متضاد دربارهٔ مرگ یزدگرد سوم در کتاب‌های تاریخی برجای مانده‌است. با توجه به کاوشهای قلعه زیبد – گناباد و روایت های شفاهی و گزارش بلاذری بنظر می‌رسد روایت مربوط به قتل یزدگرد در آسیاب مرو بیشتر افسانه بافی باشد تا حقیقت و آنچه بیشتر به حقیقت و روایات شفاهی نزدیک است روایت بلاذری است.

متن اصلی کتاب بلاذری سرنوشت یزدگردسوم:

…. یزدجرد… ثم سار إلی خراسان فلما صار إلی جنابد (گنابد) حد مرو تلقاه ماهویه مرزبانها معظما مبجلا وقدم علیه نیزک عنده شهرًا ثم شخص وکتب إلیه یخطب ابنته فأغاظ ذلک یزدجرد وقال: اکتبوا إلیه إنما أنت عبد من عبیدی فما جرأک علی أن تخطب إلی وأمر بمحاسبه ماهویه مرزبان مرو وسأله عن الأموال. فکتب ماهویه إلی نیزک یحرضه علیه ویقول: هذا الذی قدم مفلولا طریدًا فمننت علیه لیرد علیه ملکه فکتب إلیک بما کتب. ثم تضافرا علی قتله. وأقبل “نیزک” فی الأتراک حتی نزل فی الجنابذ (گنابد) فحاربوه فتکافأ الترک ثم عادت الدائره علیه فقتل أصحابه ونهب عسکره وکان ذلک سنه ۳۱ هـ (۶۵۱ م)، وکان عمره إذ ذاک ۲۸ سنه.
بلاذری در فتوح‌البلدان آورده است… یزدگرد از (مداین) به حلوان، سپس به اصفهان رفته یزدگردسوم  بدنبال شکست های غرب ایران تنها عنوان شاهنشاهی را یدک می کشید مجبور شد همراه بقایای لشکر و  افراد سلطنت به شرق ایران  عزیمت نماید . اسپهبد طبرستان یزدگرد را به پناه خود فرا خواند ولی یزدگرد سیستان و خراسان را ترجیح داد.
یزدگرد در مسیر  حرکت به شرق  از ری به اصفهان و از آنجا به کرمان و سپس به سوی طوس و  حد  جغرافیای مرو رفت در مسیر  در جناباد(گناباد) اقامت نمود. زیرا با نزدیک تر شدن فاتحان عرب به استخر، یزدگرد با وجود دعوت مرزبان (فرماندار) تبرستان ترجیح داد تا از راه دارابگرد به اصفهان و کرمان و سپس سیستان و بعد به خراسان برود. او قبل از عزیمت به مرزبانان خود نامه‌هایی نوشته و برای شکست دادن مهاجمان عرب در خواست کمک نمود مرزبان مرو از جمله کسانی است که اعلام آمادگی نموده است اما برای کمک به یزدگرد بعدا  در خواست ازدواج با خانواده سلطنتی را داشته است. به طوریکه در مسیر شاه برای سفر به مرو از سوی نماینده مرزبان مرو ماهوی سوری- که به احتمال از خاندان سورن بود- نخست مورد استقبال قرار گرفت ولی میان آنان کدورتی رخ‌ داد که بلاذری این کدورت را ناشی از درخواست خواستگاری از دختر خردسال یزدگرد(اردک ) توسط ماهوی سوری دانسته است. موارد دیگری مانند بیم ماهوی از حملهٔ اعراب به مرو، هم ذکر شده‌است. در سال ۶۵۲ میلادی، ده سال بعد از جنگ نهاوند ماهوی سوری نیزک طرخان سرکردهٔ طوایف هپتالی طخارستان را نزد یزدگرد  در گناباد  فرستاد. نیزک ترخان در ابتدا که برای استقبال به گناباد رفته بود رابطهٔ خوبی با یزدگرد داشته‌است،. اما بعد از  نامه رد  و توهین آمیز  یزدگرد به ماهوی مرزبان  وی به نیزک ترخان دستور اسارت پادشاه ایران را می دهد و  میان سپاه نیزک و یزدگرد نبردی درمی‌گیرد، در نتیجه یزدگرد شکست خورد و کشته شد. با مرگ یزدگرد سوم در سال ۶۵۲ میلادی، سلسلهٔ ساسانی پس از ۴۲۶ سال، در ایران منقرض گردید. ماهوی سوری نیز در زمان خلافت علی به کوفه فراخوانده‌شد و از جانب او مامور گردآوری خراج خراسان گردید.  این گزینش در میان خراسانیان سبب شورشی دامنه‌دار گردید.. دکتر زمانی قله شاه نشین و قلعه زیبد را به جنگ دوازده رخ در شاهنامه فردوسی منسوب می داند (ز زیبد زمین تا گنابد سپاه – در و دشت از ایشان کبود و سیاه) اما از آنجا که در روایتهای شفاهی آمده است ۴۰ دختر وظیفه آب رسانی به اوج قله شاه نشین را داشته‌اند. این نشان می‌دهد که این قلعه برای مدت طولانی اقامتگاه فردی بسیار مهم بوده است. زیرا تنها سکونت یک امپراتور مانند یزدگردسوم می‌تواند ساخت این بناهای مستحکم را در قله مرتفع سخت و صعب العبور و دور افتاده توجیه کند. یزدگرد در مسیر حرکت خود به قلمرو شرقی و مرز توران وقتی به تنگل زیبد رسیده آنجا را امن ترین مکان و منطقه‌ای بکر و پناه گاهی امن یافته است. در حالیکه در جنگ دوازده رخ جنگجویان دوره اقامت کوتاهی داشته‌اند و نیازی به برج و بارو نداشته‌اند. البته شباهتهایی هم در هر دو جنگ وجود دارد که جنگ دوازده رخ و جنگ نیزک ترخان را به هم شبیه می‌سازد. اما به احتمال یقین جنگ نیزک ترخان  در گنابد مذکور در کتب تاریخ دوره اسلامی و جنگ دوازده رخ  مذکور در شاهنامه  دو رویداد کاملا متفاوت  است که در زیبد گناباد روی داده است جنگ دوازده رخ به دوره کیانی مربوط می شود و جنگ دوازده رخ به دوره ساسانیان و آخرین امپراتوری ایران .

 

وجه تسمیه گناباد :

علت نام گذاری را بعضی مربوط به : گیاه گوون  و گون آّباد،  قنات آباد، جن آباد، گناه آباد دانسته اند  اما بنظر دقیق تر می آید که در اصل گیو آباد بوده و به مرور تحریف شده و گناباد شده است و سپس معرب و بشکل جناباد و کنابد و ینابد در آمده است. زیرا بعضی منابع کهن تاریخی از  حفر قناتها و کاریزهای گناباد به دستور کیخسرو و یا گیو  گزارش کرده اند و بخصوص که اسطوره تاریخی ۱۲ رخ نیز بر اساس شاهنامه در زیبد- گناباد روی داده است.

وجه تسمیه زیبد

زیبدبه معنی زیبا و زیبنده است شاید از این جهت این منطقه را زیبد نام گذاشته اند که دره ای سرسبز و زیبا دارای گونه های مختلف گیاهی  و حیوانی   و با چشمه های آب و رودخانه جاری در فصل بهار بوده است

از قدیم در ادبیات شفاهی مردم منطقه زیبد Zeebad  نام داشته و طبق قاعده گویش گنابادی و خراسانی که  ب به و  تبدیل می شود گاهی زیود نیز گفته می شود. در گویش گنابادی ب  عموما به و تبدیل می شود مانند بگو = ورگو- بده = واده – بازگو= واگو-

در ادبیات مکتوب قدیم گاهی  گ. ک   و ز.ژ یکسان نوشته می شده و معمولا انداختن نقطه  مرسوم بوده مانند شهی = سهی – زیبد = زیبد . انداختن نقطه ناشی از خطای نوشتاری است و به هیچ عنوان زیبد ریبد گفته نشده است.

اینجا آخرین اقامتگاه آخرین   پادشاه ساسانی یزدگرد سوم است این را تاریخ فتوح البلدان بلاذری به ما می گوید.

فتوح‌البلدان، صص ۵۶۸-۵۶۹

بلاذری. فتوح الشام. ص: ص ۴۴۳ فارسی و ۳۰۷ عربی

 

منتظر باشید بزودی با عکس و فیلم صحنه های غارت گنجینه های قلعه شاه نشین را توضیح خواهم داد قبلا در سال ۱۳۵۲-۵۴  گورستان گبرها غارت شده بعد گورستان قلعه زیبد و حالا هم دخمه های مخفی مانده زیر آوارهای قلعه شاه نشین زیبد.

 

 یزدگرد  ساسانی در زیبد گناباد کشته شد. افسانه آسیابان مرو را برای همیشه فراموش کنید.

سرنوشت یزدگرد سوم آخرین امپراتوری ایران  برای  عموم جهان اهمیت دارد بویژه برای مسلمانان و بخصوص ایرانیان. امپراتوران  روم  روزگاری بر پای پادشاهان ساسانی بوسه می زدند. پادشاهان ساسانی قدرت عظیمی فراهم آوردند و از غرب ایران بر تمام جهان متمدن آن روز گار فخر و  عظمت نمایی می کردند. اما همیم امپراتوری قدرتمند به دلایل  غرور و کبریا و جنگهای بی فایده و  ستم هایی که به تبع آن جنگها بر مردم می رفت به سرنوشتی عبرت آموز در روستایی دور افتاده در زیبد گناباد دچار شدند. سرنوشتی که بعدها سلسله صفوی و سلسله پهلوی نیز  عینا تکرار کردند

در ۲۴۱ میلادى شاهپور اول به نصیبین (در نزدیکى موصل امروزى) و از آنجا به انطاکیه حمله برد. بعدها  این منطقه و ارمنستان رابه ایران واگذار شد.

در ۲۵۸میلادى شاهپور  با گذر از فرات، انطاکیه را تصرف کرد و آماده نبرد با والرین شد. در نبرد نزدیک شهر ادسا  هزاران  رومى کشته شدند و هرچه تلاش کردند نتوانستند از محاصره خلاص شوند. والرین پس از تسلیم، بصورت حفت باری به اسارت شاهپور درآمد و تا سالها تحت خدمت شاهپور بود چرا که شاه ایران از او به عنوان خدمتکار استفاده کرد. (۲۶۰میلادى)

شاهپور در۲۶۰میلادى آسیاى صغیر را نیز تسخیر کرد و چنانچه مورخان نوشته اند تا سالها در آسیاى غربى و  آسیاى صغیر بدون مزاحم جدى به تاخت و تاز سرگرم بود.

امپراتوران دیگر ساسانی نیز جنگهای متعددی که بسیاری از آنها جنبه دفاعی نداشت و تجاوز کارانه بود براه انداختند.

اگرچه در دوره ساسانیان هنر و تمدن شکوفا شد اما بی عدالتی و ستم  و غرور و اتکای بیش از اندازه به  کمک های معنوی و غیبی مؤبدان  سرنوشت آخرین امپراتور ساسانی را بشکلی خفت بار در آورد.zibad

پیرامون شکست او از اعراب و فرار او بسوی شرق ایران حکایتهایی وجود دارد و عقب نشینی او بسوی خراسان مورد تایید منابع متعدد عقلی و نقلی است. اما اینکه  او به مرو رفته و توسط آسیابانی به قتل رسیده باشد بسختی می توان آن را از افسانه بافی های و قصه سازی های دیگر مورخان قدیمی متمایر ساخت. آمدن او تا گناباد (به عربی. جنابد- کناباد- یناباد- غناباد) مورد اتفاق است. اما رفتن او به مرو و قصه سازی های بعد تقریبا با عقل و نقل و مکان جغرافیایی  مرو همخوانی ندارد مثلا در مرو نه رودخانه ای وجود دارد و نه می توان آثار آسیاب آبی پیدا کرد. و نه در آن دوره مسیحیانی در مرو زندگی کی کرده اند.  در آن دوره  یزد- گناباد- سنگان خواف  مراکز مهم زرتشتیان بوده است. مرو در قرن های سوم و چهارم قمری برای اعراب شناخته تر بوده است و تلفظ واژه مرو نیز ساده تر بوده است. بنا بر این این واقعه را به مرو نسبت داده اند.

چهل سال قبل دکتر عباس زمانی  که استاد دانشگاه  و باستان شناس  بود  برای پی بردن و کشف این معما  که چرا به قلعه  کله قندی زیبد قلعه شاه نشین می گویند دو سفربه زیبد انجام داد آنچه او از تاریخ شفاهی مردم محل فهمید دو سه جمله مبهم بود  اول اینکه   بومی ها گفتند قلعه شاه نشین محل زندگی یکی از شاهان بزرگ بوده   و ۴۰ دختر مامور بردن آب به استخر سنگی داخل قلعه بوده اند.  در حالی که  بقایای قلعه شاه نشین و همچنین بقایای قلعه سنگی زیبد و تنوره  آسیاب آبی نشانگر ساخت و قدمت آن در دوره ساسانی است اما  در تاریخ  هیچ اشاره ای نشده که  زیبد گناباد  روزی روزگاری پایتخت پادشاهی ساسانی و یا اشکانی  بوده است.  او هنگامی که  از بالای قلعه به اطراف نگریست متوجه شد که قلعه  به تمامی  دشت زیبد و گناباد و روستاهای اطراف مشرف است و قلعه سنگی زیبد در فاصله ۴ کیلومتری و  قلعه درب صوفه پیر در دو کیلومتری  و بر تنگل زیبد اشراف کامل دارد پس این فرضیه مطرح شد که  قلعه شاه نشین برج دیدبانی بوده است.  اما معما اینجا است که اگر این قلعه مرتفع  کله قندی و صعب العبور دیدبانی بوده است ؟ چه موضوع و یا گنجینه و یا شحصیت مهمی در این منطقه بوده  که  چنین برج دیدبانی  مهمی باید ایجاد می شده  است حال اینکه  زیبد هیچگاه منطقه مرزی نیز نبوده است ؟ و همچنین جمعیت قابل ملاحظه ای نیز در این منطقه وجود نداشته که به تبع آن حاکمی قدرتمند محلی داشته باشد. سوالات زیادی برای دکتر زمانی بوجود آمد اما مرگ ناگهانی این میهن دوست  و باستانشناس باعث شد که پاسخ به سوالات طرح شده نیز بی جواب بماند. دکتر زمانی  سه اثر تاریخی زیبد را به جنگ یازده رخ (دوازده رخ ) که در شاهنامه بطور مفصل به آن پرداخته شده ارتباط می دهد.زیرا در شاهنامه نیز بصراحت محل جنگ زیبد و گناباد نام برده شده است.  علی رغم حفاری های غیر مجاز سارقان و سرقت گنجینه های این سه مکان اما تا کنون هیچ بررسی رسمی از سوی نهادهای  رسمی در خصوص این سه اثر انجام نشده است .  دکتر عجم  مطالعات تاریخی را در این مورد انجام داده و با استناد به تاریخ بلازری  این معما را روشن ساخت و اعلام کرد که  سه قلعه  ۱- شاه نشین ۲- درب صوفه  پیر و(قله سرچشمه) ۳- قلعه زیبد محل استقرار یزدگرد سوم  پس از فرار از مداین بوده است.

متن اصلی کتاب بلاذری سرنوشت یزدگرد:مرگ یزدگرد سوم

.. ..یزدجرد…ثم سار إلى خراسان فلما صار إلى جنابد(گنابد) حد مرو تلقاه ماهویه مرزبانها معظما مبجلا وقدم علیه نیزک عنده شهرًا ثم شخص وکتب إلیه یخطب ابنته فأغاظ ذلک یزدجرد وقال‏:‏ اکتبوا إلیه إنما أنت عبد من عبیدی فما جرأک على أن تخطب إلی وأمر بمحاسبه ماهویه مرزبان مرو وسأله عن الأموال‏.‏ فکتب ماهویه إلى نیزک یحرضه علیه ویقول‏:‏ هذا الذی قدم مفلولا طریدًا فمننت علیه لیرد علیه ملکه فکتب إلیک بما کتب‏.‏ ثم تضافرا على قتله‏.‏ وأقبل “نیزک” فی الأتراک حتى نزل فی الجنابذ(گنابد) فحاربوه فتکافأ الترک ثم عادت الدائره علیه فقتل أصحابه ونهب عسکره  وکان ذلک سنه ۳۱ هـ / ۶۵۱ م، وکان عمره إذ ذاک ۲۸ سنه.

فرستادن مامور تشریفات بنام نیزک ترخان از سوی مرزبان مرو – ماهویه سوری برای استقبال از یزدگرد در گناباد و سپس درخواست ماهویه (مرزبان در زبان امروزی معادل   فرماندار است)طی نامه ای به نیزک ترخان  برای  خواستگاری از دختر یزدگرد و خشمگین شدن یزدگرد و جواب توهین آمیز یزدگرد به ماهویه مرزبان مرو و اعزام نیرو توسط ماهویه به گناباد و  قتل یزدگرد و قتل و غارت شدن همراهان یزدگرد.فاصله زمانی بین   پیش واز  و استقبال کردن از یزدگرد و جنگ  نیزک ترخان  حداقل یکسال بوده است و در این مدت یزدگرد به عنوان رهبر روحانی ایرانیان در زیبد اقامت داشته است احتمالا در این جنگ  دختر یزدگرد بنام “اردک ” (Ardak – Orodak- Ordak ) به اسارت برای مرزبان مرو فرستاده شده است.  اردک را  ماهویه سپس برای خوش گویی و پیش کش به کوفه فرستاد ولی گویا با او همواره خوش رفتاری شده و گویا عبدالرحمن ابن اردگ  که از محدثین تاریخ اسلام است فرزند او است. (تاریخ بیهق ابن فندق :”

گویند که یزدگرد بصورت زیبا و گندم گون پیوسته ابرو جعد موی شیرین لب  لطیف سخنو با مهابت و  از نسیب ترین ملوک عجم بود”.

جنگ دوازده  رخ هم در زیبد اتفاق افتاده  است اما بعید است آن جنگ  همان جنگ نیزک طرخان با یزدگرد سوم باشد.

جنگ دوازده رخ یک رویداد اتفاقی است که در زیبد حادث شده است و بعد هر دو سپاه به مسیر  و به مقرهای اصلی خود برگشته اند بنا بر این  برای یک اتفاق غیر قابل پیش بینی ایجاد برج و بارو  آنهم در سه نطقه صعب العبور غیر ممکن است و با روایت شفاهی  ۴۰ دختری که وظیفه آب رسانی به اوج قله را داشته اند همسازی ندارد. اما سکونت یزدگرد  ساخت این بناها را توجیه می کند.  یزدگرد در مسیر حرکت خود به قلمرو شرقی و مرز توران  وقتی به تنگل زیبد رسیده آنجا را امن ترین مکان و منطقه ای بکر و پناه گاهی امن یافته است چشمه های متعدد آب ، وجود گیاهان و درختانی همچون انجیر کوهی- بنه- پسته کوهی- گله های آهو- گوزن- قوچ کوهی- گورخر و … و آب و هوای مناسب بعد از طی مسافتی طولانی در مسیر گرمسیری و بد آب و هوای اصفهان – کویر مرکزی – کرمان – سیستان – طبس تا گناباد، منطقه کوهستانی زیبد جای بسیار مناسبی بوده است. بر اساس مشاهدات در اطراف قلعه شاه نشین می توان  تخمین زد که  یزدگرد و همراهانش حدود ۴۰۰ نفر سرباز و جنگجو و محافظ  – یکصد راس اسب – تعدادی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ راس خر و قاطر به همراه داشته اند. اسواران یا اسب سواران  مردان جنگی  چابک سوار و شکار چیان بوده اند. حمل و نقل بار و آذوقه و حمل و نقل خانم ها و بچه ها و بزرگسالان بر عهده قاطرها و خران بوده است تنگل زیبد و کلاته شهاب گبر  ظرفیت  تامین آب و خوراک چنین جمعیتی را داشته است. آنها در اطراف چشمه آب و محلی که تشله رستم نام دارد و حاشیه رودخانه در پای قلعه شاه نشین  کاروان خود را  مستقر و خیمه گاههای خود را برپا ساخته اند. و سپس برای پیشگیری از حمله ناگهانی دشمن قلعه شاه نشین را محل پناهگاه یزدگرد سوم نموده اند. از پای این قله که چشمه آب کوه قرار دارد تا اوج قله شاه نشین بطور تقریبی می توان گفت  حدود هزار متر ارتفاع وجود دارد. محافظان و گاردها در سه مکان استقرار داشته اند. پای قله شاه نشین – داخل قلعه سنگی زیبد- داخل درب صوفه و بالای آن.

به نقل از مقاله دکتر محمد عجم

و کتاب آیینه میراث .شاهدخت والاتبار شهربانو – دکتر احمد مهدوی دامغانی ۱۳۸۸

 

سه اثر تاریخی زیبد گناباد
در دهستان ییلاقی زیبد گناباد سه قلعه شبیه به هم وجود دارد که بنا بر یکی از روایات آخرین پناهگاه یزدگرد سوم بوده‌است.
آخرین پناهگاه یزدگرد سوم
سه اثر تاریخی زیبد را برای اولین بار دکتر زمانی باستان شناس و استاد دانشگاه تهران در سال ۱۳۴۹ موردکاووش قرار داده و نتیجه گیری کرده است که هر سه قلعه و همچنین آسیاب آبی زیبد مربوط به دوره ساسانی است. این باستان شناس کمی بعد در اثر تصادف کشته شد و تحقیقات او ناتمام ماند. این سه اثر تاریخی بدلیل بی توجهی مسئولان مربوطه بارها مورد سرقت و حفاری های غیر قانونی قرار گرفته و بکلی تخریب شده است.بطوریکه از قبرستان گبرها و تشله رستم و آسیاب آبی امروزه هیچ اثری بافی نمانده است.

 

قله شاه نشین

 

قله شاه نشین یا قلعه شاه نشین یک کوه کله قندی مرتفع است که در دامنه آن رودخانه و چشمه آب کلاته شهاب گبر قرار دارد. در نوک کله قندی این قله قبلا دیوارهای سنگی با خاک گچ و ساروج وجود داشته که امروزه فقط سنگهای فرو ریخته و ساروج و خاک گلهای آن باقی مانده است و دخمه هایی که غارت شده اند. در داخل این قلعه یک استخر آب در دل سنگ کنده شده است که بنا بر روایت های شفاهی ۴۰ دختر وظیفه آب رسانی با مشک به این حوض سنگی را داشته اند. بر طبق کتاب البلاذری نیزک ترخان از سوی “ماهوی سوری” فرماندار مرو که در آن دوره پایتخت خراسان بزرگ بود. ماموریت یافته تا به این مکان به استقبال شاه آمده و پیام وفاداری را به شاهنشاه ابلاغ کند البته ماهوی سوری برای نشان وفاداری و تعهد برای بازپس گیری سرزمینهای از دست رفته یزدگرد از دختر او خواستگاری کرده است اما شاه خشمگین شده و او را نوکر خود خوانده که با خواستگاری از دختر شاهنشاه اقدام به گستاخی و پررویی نموده‌است. پاسخ توهین آمیز یزدگرد باعث خشم ماهوی مرزبان مرو شد و از سردار نظامی خود خواست که شاه فراری و مفلوک را بقتل رساند و خانواده اش را اسیر نماید.در نتیجه یاران یزدگرد با فرستادگان مرزبان مرو در منطقه زیبد گناباد درگیر می شوند در جنگ زیبد و قلعه شهاب گبر ” یزدگردسوم” کشته شده و دخترش “اردک “که خردسال بوده نزد مرزبان مرو به اسارت فرستاده می‌شود.

 

اهمیت مطالعات میدانی قله شاه نشین(شهاب گبر) – قلعه زیبد و درب صوفه که همگی بر هم اشراف و دید دارند به جهات متعددی است از همه مهمتر اثبات افسانه بودن قتل یزدگرد سوم بدست آسیبانی در مرو است با توجه به مطالعات میدانی و تاریخی، یزدگرد در زیبد گناباد در شرق خراسان در ۲۵۰ کیلومتری هرات و ۳۰۰ کیلومتری مرو کشته شده‌است. یزدگرد هرگز به مرو نرسیده‌است. آخرین اقامتگاه او و آخرین یارانش تنگه خوش اب و هوای زیبد بوده‌است.

 

کشته شدن یزدگرد و انقراض دولت ساسانی
چندین روایت متفاوت و با محتوی متضاد دربارهٔ مرگ یزدگرد سوم در کتاب‌های تاریخی برجای مانده‌است.با توجه به کاووشهای قلعه زیبد – گناباد و روایت های شفاهی و گزارش بلاذری بنظر می رسد روایت مربوط به قتل یزدگرد در آسیاب مرو بیشتر افسانه بافی باشد تا حقیقت و آنچه بیشتر به حقیقت نزدیک است روایت بلاذری و کشته شدن یزدگرد در جنگ نیزک ترخان و در گناباد  است. با مرگ یزدگرد سوم در سال ۶۵۲ میلادی، سلسلهٔ ساسانی پس از ۴۲۶ سال، در ایران منقرض گردید. ماهوی سوری نیز در زمان خلافت علی بهکوفه فراخوانده‌شد و از جانب او مامور گردآوری خراج خراسان گردید.ا ین گزینش در میان خراسانیان سبب شورشی دامنه‌دار گردید.. دکتر زمانی قله شاه نشین و قلعه زیبد را به جنگ دوازده رخ در شاهنامه فردوسی منسوب می داند(ز زیبد زمین تا گنابد سپاه – در و دشت از ایشان کبود و سیاه) اما از آنجا که در روایتهای شفاهی آمده است ۴۰ دختر وظیفه آب رسانی به اوج قله شاه نشین را داشته اند. این نشان می دهد که این قلعه برای مدت طولانی اقامتگاه فردی بسیار مهم بوده است. زیراتنها سکونت یک امپراتور مانند یزدگردسوم می تواند ساخت این بناهای مستحکم را در قله مرتفع سخت و صعب العبور و دور افتاده توجیه کند. یزدگرد در مسیر حرکت خود به قلمرو شرقی و مرز توران وقتی به تنگل زیبد رسیده آنجا را امن ترین مکان و منطقه ای بکر و پناه گاهی امن یافته است. در حالیکه جنگ رخ جنگجویان دوره اقامت کوتاهی داشته اند.و نیازی به برج و بارو نداشته اند. البته شباهتهایی هم در هر دو جنگ وجود دارد. که جنگ دوازده رخ و جنگ نیزک ترخان را به هم شبیه می سازد. اما این دو رویداد کاملا متفاوت و در دو دوره تاریخی با فاصله بسیار زیاد روی داده است

 

درب صوفه پیر

 

در صوفه یک ایوان مرتفع و یک پناهگاه طبیعی در درون یک دیواره کوهستانی است که در فاصله کمی از قله شاه نشین قرار دارد و در بالای این ایوان یک قلعه سنگی وجود داشته و گفته شده که آنجا قبر پیران ویسه بوده است. از بالای قله شاه نشین درب صوفه و تنها گذرگاه کوهستانی منطقه قابل دیدن است.درب صوفه یک پناهگاه طبیعی است اما بخشهایی از آن توسط انسان کنده شده است

 

 

Darb Soufeh.

درخت مقدس تاقوک در ورودی ایوان درب صوفه

این ایوان در ابتدای یک گذرگاه کوهستانی قرار دارد طول این گذرگاه دره ای شکل بطول دو کیلومتر و عرض ۷ متر و ارتفاع و بلندی حدود ۱۰۰ متر است. این گذرگاه در قدیم یکی از راههای سفر از ناحیه فردوس و طبس به دشت گناباد بوده است. چشمه های متعدد آب ، وجود گیاهان و درختانی همچون انجیر کوهی- بنه- پسته کوهی- گله های آهو- گوزن- قوچ کوهی- گورخر – شیر و یوزپلنگ … و آب و هوای مناسب بعد از طی مسافتی طولانی در مسیر گرمسیری و بد آب و هوای مسیر اصفهان – کویر مرکزی – کرمان – سیستان – طبس تا گناباد، استقرار در تنگل کوهستانی زیبدرا توجیه پذیر می کند. بر اساس مشاهدات در اطراف قله شاه نشین و تنگلاطراف آن می توان تخمین زد که یزدگرد و همراهانش حدود ۴۰۰ نفر سرباز و جنگجو و محافظ – یکصد راس اسب – تعدادی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ راس خر و قاطر به همراه داشته اند. اسواران یا اسب سواران مردان جنگی چابک سوار و شکار چیان بوده اند. و حمل و نقل بار و آذوقه و حمل و نقل بچه ها و بزرگسالان بر عهده قاطرها و خران بوده است. تنگل زیبد و کلاته شهاب گبر ظرفیت تامین آب و خوراک چنین جمعیتی را داشته است. آنها در اطراف چشمه آب و محلی که تشله رستم نام دارد و حاشیه رودخانه در پای قله شاه نشین کاروان خود را مستقر و خیمه گاههای خود را برپا ساخته اند. و سپس برای پیشگیری از حمله ناگهانی دشمن قله مرتفع و صعب العبور را محل پناهگاه یزدگرد سوم نموده و آنرا قله شاه نشین نامیده اند. از پای این قله که چشمه آب کوه قرار دارد تا اوج قله شاه نشین بطور تقریبی می توان گفت حدود هزار متر ارتفاع وجود دارد. محافظان و گاردها در سه مکان استقرار داشته اند. پای قله شاه نشین – داخل قلعه سنگی زیبد- داخل درب صوفه و بالای آن.

ماجرای اردک دختر یزدگرد سوم

فرستادن مامور تشریفات بنام نیزک ترخان از سوی مرزبان مرو – ماهویه سوری برای استقبال از یزدگرد در گناباد و سپس درخواست ماهویه (مرزبان در زبان امروزی معادل فرماندار است)طی نامه ای به نیزک ترخان برای گرفتن موافقت شاهنشاه برای پیوندبا دختر خردسال یزدگرد و خشمگین شدن یزدگرد از این درخواست و پاسخ توهین آمیز یزدگرد به ماهویه مرزبان مرو منجر به انتقام جویی مرزبان مرو شده و او با اعزام نیرو به گناباد قصد جنگ و خاتمه دادن به سلطنت یزدگرد نموده و بدینگونه آخرین امپراتوری ایران که روزگاری حاکمان از غرب تا شرق جهان آن روز را تحت خراجگزاری ایران داشت در تنگه دور افتاده زیبد در شرق ایران به پایان رسید.فاصله زمانی بین پیش و و پس از استقبال کردن از یزدگرد و جنگ نیزک ترخان حداقل یکسال بوده است و در این مدت یزدگرد به عنوان رهبر روحانی زرتشتیان ایران در  زیبد اقامت داشته است . در این جنگ دختر یزدگرد بنام “اردک ” (Ardak – Orodak- Ordak ) به اسارت برای مرزبان مرو فرستاده شده است. اردک را ماهویه مرزبان شرقی ایران در مرو برای خوش گویی و پیش کش نزد خلیفه به کوفه فرستاد و بعد او به ازدواج یکی از سرداران اسلام در آمد و گویا با او خوش رفتاری شده است و عبدالرحمن ابن اردگ که از محدثین تاریخ اسلام است فرزند او است. تاریخ بیهق ابن فندق :” گویند که یزدگرد بصورت زیبا و گندم گون پیوسته ابرو جعد موی شیرین لب لطیف سخن و با مهابت و از نسیب ترین ملوک عجم بود”.

  • تصاویری از غارت و سرقت گنجینه‌های قله شاه نشین یزدگرد سوم در قلعه شاه نشین زیبد- طاق کوهستانی درب صوفه زیبد و فلعه زیبد.

  • نوشته و پژوهش :  دکتر عجم

 *********************

عنوان مقاله: سه اثر تاریخی در زیبد گناباد (۲۴ صفحه)

بررسی های تاریخی » شماره ۴۱ (آدرس مقاله در پایگاه مجلات تخصصی نور: مجله بررسی های تاریخی » مهر و آبان ۱۳۵۱ – شماره ۴۱ (از صفحه ۴۳ تا ۶۶)

نویسنده : دکتر زمانی، عباس

چکیده : زیرا ابتدا جسد پیر را از کوه به اردوگاه آوردند. و پس از صدور فرمان‌ کیخسرو دفن کردند.بعلاوه فردوسی اشاره به کوه زیبد میکند و معمولا دیده‌بان در قله‌ای بدون جان پناه نمی‌ایستد بلکه احتیاج به برج و بارو و محلی‌ مخصوصی دارد و محل دیده‌بان مورد اشارهء شاهنامه میباید در قلعهء شاه‌نشین‌ و یا قلعهء زیبد بوده باشد.

۲-شایعات و اخبار محلی-این شایعات و اخبار که سینه‌به‌سینه نقل و تعریف میشود عموما دارای ارزش بوده بیشتر آنها اصالت دارد و اضافه بر آن‌ اغلب محله‌ای باستانی دارای وجه تسمیه است و وجوه تسمیه،مادامی که خلافی‌ ثابت نشده باشد،قابل قبول است.بنابراین:

نام قلعهء شاه‌نشین می‌فهماند که زمانی،موقت یا دائم،در بناهای روی قلهء سرچشمه زیبد شاهی می‌نشسته،چه کیخسرو و چه یکی از شاهان تابع او. نام«زوبند صوفهء پیر»می‌فهماند که آن زوبند در نزدیک ایوان منسوب‌ به پیران ویسه قرار داشته است.نام«قبر پیران ویسه»ظاهرا دلیل وجود جسد وی و مؤید ایوان پائین قبر او است.

و اما دربارهء شایعات محلی،نگارنده برای تکمیل شنیده‌های قبلی،در هشتم مرداد ۱۳۵۱،با آقای کربلائی حسن زیبدی ریش سفید محل و پیرمرد ۱۰۴ سالهء زیبد ملاقات نمودم ایشان گفتند:

«قلعهء زیبد بقدمت ارگ فرود است و آن ارگ و این قلعه باهم ساخته شده‌ است.در زیبد لشکر کیخسرو و لشکر پیران ویسه بهم رسیده و در دشت‌

برهام فرمود تا بر نشست‌    بآوردن او میان را ببست‌     بدو گفت گو را بزین برببند  فرود آرش از کوهسار بلند؛

ایضا همان شاهنامه،ص ۱۲۴۶٫

سه اثر تاریخی در زیبد گناباد.: دکتر زمانی

گناباد در قبل از اسلام‏ معبر داخلی فلات ایران و قسمتهای شرقی آن و،بموجب‏ اشعار شاهنامهء فردوسی،محل‏ برخورد و میدان جنگ‏ لشگریان ایران و توران بوده‏ است.۱

 این معبر در سمت جنوب‏ از دو راه به قلب فلات ایران‏ راه می‏یافت و در کنار هریک از دو راه بناها و استحکاماتی‏ ایجاده شده بوده است:

اول تنگل کلات که‏ طریق اصلی محسوب می‏شده‏ و فعلا راه آسفالتهء گناباد- فردوس از آن میگذرد و آثار قلعهء فرود کلات گناباد در کنار شرقی آن بچشم میخورد.۲

 بقلم‏ دکتر عباس زمانی‏ استادیار دانشکدهء ادبیات و علوم انسانی‏ دانشگاه تهران

 (۱)و(۲)-به شمارهء مخصوص دو هزار و پانصدمین سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران، بررسی‏های تاریخی،ص ۳۸۹ تا ۳۹۲،نوشتهء نگارنده مراجعه شود.

  

دوم تنگل زیبد که از گردنهء امرود کوه،سی کیلومتری جنوب غربی‏ مرکز گناباد،می‏گذشته و فعلا نیز بصورت یک راه مالرو نسبتا وسیع است‏ و سه اثر تاریخی مورد بحث در این مقاله در دو سوی آن قرار دارد.

 

در ابتدای این تنگل قریه زیبَد (شکل ۱)،که در حدود یکهزار و دویست نفر جمعیت دارد واقع است.هوای آن در زمستان معتدل و در تابستان خنک و مطبوع‏ است.زیبد در قدیم زیبد نام داشته‏۳  و جنگ یازده رخ در کنار آن اتفاق‏ افتاده است.۴

 بموجب اشعار فردوسی شاعر گرانقدر ایران گودرز سردار لشکر ایران و پیران سردار لشکر توران دست از جنگ میکشند و برای جلوگیری از خونریزی‏ و کوتاه کردن راه مبارزه پیمان جنگ تن به تن می‏بندند.۵به موجب این پیمان‏ یازده جفت مبارز،از هر جفت یکی ایرانی و دیگری تورانی باهم مبارزه میکنند: اول فریبرز با گلباد

 نخستین فریبرز گرد دلیر ز لشکر برون تاخت برسان شیر…۶

دوم گیو با گروی زره

 و دیگر گروی زره دیو نیو برون رفت با پور گودرز گیو…۷

سوم گرازه با سیامک

 (۳)-

 دو سالار هر دو ز کینه بدرد همی روی بر گاشتند از نبرد یکی سوی کوه گنابد برفت‏ یکی سوی ریبد خرامید تفت؛

شاهنامهء فردوسی،تصحیح اغوستوس و ولرس،لیدن،مطبعهء بریل،۱۸۸۰ میلادی، ص ۱۲۲۳٫

 

(۴)-ایضا همان شاهنامه،ص ۱۲۳۱ تا ۱۲۴۵٫

 (۵)-بکردند پیمان و گشتند بازگرفتند کوتاه راه«راز؛ ایضا همان شاهنامه ص ۱۲۲۳٫ (۶)(۷)(۸)(۹)(۱۰)(۱۱)(۱۲)(۱۳)(۱۴)(۱۵)(۱۶)-ایضا همان شاهنامه بترتیب صفحات ۱۲۳۵،۱۲۳۶،۱۲۳۷،۱۲۳۸، ۱۲۳۹،۱۲۴۰،۱۲۴۱و۱۲۴۲٫

سه دیگر سیامک ز توران سپاه‏ بشد با گرازه بآورد گاه…۸

چهارم فروهل بازنگله

چهارم فروهل بدو زنگله‏ دو جنگی بکردار شیر یله…۹

پنجم رهام بابارمان

به پنجم چور هام گودرز بود که با بارمان او نبرد آزمود…۱۰

ششم بیژن باروئین

ششم بیژن گیو و روئین دمان‏ بزه بر نهادند هر دو کمان…۱۱

هفتم هجیر با سپهرم

برون تاخت هفتم ز گردان هجیر گو نامدار و سوار هژیر…۱۲

هشتم گرگین با اندریمان

چو گرگین به هشتم بشد کینه‏خواه‏ ابا اندریمان ز توران سپاه…۱۳

نهم برته با کهرم

نهم برته با کهرم تیغ زن‏ دو خونی هر دو سر انجمن…۱۴

دهم زنگهء شاوران با اخواست

دهم راز گردان و جنگ‏آوران‏ بشد ساخته زنگهء شاوران…۱۵

یازدهم گودرز باپیران

 چنان شد که پیران ز توران سپاه‏ سواری ندید اندرآوردگاه… سپهدار ایران و توران بهم‏ فراز آمدند اندر آن کین دژم…۱۶

در اوج مبارزه پیران دست شکسته به سوی کوه میگریزد و می‏میرد. گودرز او را تعقیب میکند و پس از دیدن جسد خون‏آلود او به نزد لشکر برمیگردد.۱۷

 

(۱۷)-

 

چو گودرز بر شد بر آن کوهسار بدیدش بدانگونه افکنده خوار درفشش به بالین ابر پای کرد سرش را بدان سایه بر جای کرد سوی لشکر خویش بنهاد روی‏ چکان خون ز بازوش چون آب جوی

ایضا همان شاهنامه،ص ۱۲۴۵٫

نگهبانان ایران و توران در کوه زیبَد۱۸و کوه گنابد۱۹شکست پیران‏ را می‏فهمند۲۰و لهاک و فرشیدورد،دلیران لشکر پیران،راه توران را پیش‏ می‏گیرند.۲۱

 

کیخسرو به زیبد می‏آید۲۲و فرمان دفن پیران ویسه را میدهد.۲۳ تورانیان زینهار میخواهند و کیخسرو موافقت میکند و پس از چندی توقف‏ در زیبد آهنگ شاه گنگ مینماید.۲۴

 

آثار موضوع این مقاله و موجود در طرفین تنگل زیبد که عبارت است از:

 

۱-قلعهء مخروبهء زیبد.(شکل ۱ تا ۵)

 

۲-قلعهء مخروبهء شاه‏نشین.(شکل ۸ و ۹)

 

۳-قبر پیران ویسه و درب صوفه.(شکل ۱۰ تا ۱۲)

 

اشعار شاهنامه را تأیید میکند.

 هم اندر زمان از لب دیده‏بان‏ بگوش آمد از کوه زیبد فغان

ایضا همان شاهنامه،ص ۱۲۴۸٫

 ز کوه گنابد همی دیده‏بان‏ بدید آن شگفتی و آمد دوان‏ چنین گفت گر چشم من تیره نیست‏ از اندازه دیدار من خیره نیست‏ ز ترکان برآورد یزدان هلاک‏ همه رنجها سر بسر گشت خاک‏ و زان سوی ریبد یکی تیره گرد پدید آمد و دشت شد لاجورد

ایضا همان شاهنامه،ص ۱۲۴۸ و ۱۲۴۹٫

چو از روزنه ساعت اندر گذشت‏ خور از گنبد چرخ گردان بگشت‏ جهاندار خسرو بنزد سپاه‏ بیامد بر آن دشت با فر و جاه

ایضا همان شاهنامه،ص ۱۲۶۳٫

 (۲۳)-

 یکی دخمه فرمود خسرو بمهر برآورد سر تا بگردن سپهر نهادند مر پهلوان را بگاه‏ کمر بر میان و بسر بر کلاه

ایضا همان شاهنامه،ص ۱۲۶۵ و ۱۲۶۶٫

 به زیبد ببد شاه یک هفته نیز درم داد و دینار و هرگونه چیز فرستاد هر سو فرستادگان‏ بنزد بزرگان و آزادگان‏ که زی درگه آیند با ساز جنگ‏ که داریم آهنگ زی شاه گنگ؛

ایضا همان شاهنامه،ص ۱۲۷۱٫

 شکل ۱ منظرهء قریهء زیبد گناباد-در سمت چپ بترتیب قلعهء مخروبه و قلعهء مخروطی سرچشمهء زیبد دیده میشود.

 شکل ۲ قلعهء مخروبهء زیبد گناباد.عکس از سمت چپ گرفته شده است.

 شکل ۳ قسمتی از دیوار جنوب و برج گوشهء جنوب شرقی قلعهء مخروبهء زیبد گناباد.

شکل ۴ برج گوشهء جنوب غربی قلعهء مخروبهء زیبد گناباد.

شکل ۵ دیوار شمال قلعهء مخروبهء زیبد گناباد از داخل.

شکل ۶ غاری در لبهء غربی تنگل زیبد.

شکل ۷ منظره‏ای از چشمهء مجاور قلهء سرچشمهء زیبد گناباد.

شکل ۸ انتهای قلهء سرچشمه که قلعهء شاه‏نشین زیبد گناباد در بالای آن قرار داشته است.

شکل ۹ سمت غرب چاه قلعهء شاه‏نشین زیبد گناباد.

شکل ۱۰ درب صوفهء(ایوان)پیر(پیران ویسه)که درختان انبوه جلو آن را گرفته ولی هلال طاق آن نسبتا روشن است.

 الف-قلعهء زیبد

آثار این قلعه در جنوب غربی زیبد،ابتدای تنگل،و روی یک تپه به ارتفاع‏ حدود ۲۵ متر قرار دارد.(شکل ۲)

 

نقشهء آن تقریبا مستطیل بطول ۴۳ و عرض ۳۰ متر و در چهارگوشه‏ دارای برج‏های مدور است.این قلعه نسبتا کوچک است ولی در اطراف آن آثار بعضی قسمتهای ساختمانی از جمله بقایای دو حوض در شمال شرقی و شمال‏ غربی وجود دارد که احتمالا میرساند مساحت بیشتری در زیر آن قرار داشته‏ است.قلعهء زیبد از نظر شکل ساده و از لحاظ ابعاد تقریبا نامنظم است به نحوی‏ که ضلع شرقی بلندتر از ضلع غربی است و بر جهای گوشه‏ها در مقطع افقی‏ دایرهء کامل نیست و با مقایسهء چهار برج تفاوتهائی بچشم میخورد.

 برج شمال شرقی:قطر بلندتر ۳۱۰ سانتیمتر

 قطر کوتاهتر ۲۸۲\«

 کلفتی دیوار ۱۲۵\«

 برج شمال غربی:قطر بلندتر ۳۸۰\«

 قطر کوتاهتر ۳۵۲\«

 کلفتی دیوار ۱۲۵\«

 برج جنوب شرقی:قطر بلندتر ۲۹۷\«

 قطر کوهتاتر ۲۴۳\«

 کلفتی دیوار ۱۷۳\«

 برج جنوب غربی:قطر بلندتر ۳۶۴\«

 قطر کوتاهتر ۳۱۰\«

 کلفتی دیوار ۱۲۵\«

 به طوریکه ملاحظه میشود قطر داخلی برجها بین ۳۸۰ تا ۲۴۳ سانتیمتر

تغییر میکند و قطر خارجی نسبتا دارای اختلاف کمی است اما ضخامت‏ چهار دیوار،که ارتفاع آنها بین ۳۲۱ تا ۵۱۰ سانتیمتر است،مساوی و درست‏ ۱۲۰ سانتیمتر است.۲۵

در داخل قلعهء فعلا انبوهی از سنگهای مختلف الشکل رویهم انباشته‏ شده و تشخیص نقشه و طرح قسمتهای مختلف ساختمانی دشوار است.

مصالح عمدهء قلعهء زیبد،نسبت به آنچه مشاهده میشود،عبارت است از:

سنگ در دیوارها،گل‏رس مخلوط با گچ در ملاط و آجر و ساروج در آب‏ انبار در میان سنگهای درون قلعه،آجرهای معدودی هم بچشم‏ می‏خورد و احتمال می‏رود پوشش قسمتهای مختلف ساختمان از آجر بوده‏ است.اضافه،بر سقف،در بعضی دیوارها از جمله آب انبار مدوری که بقطر حدود ۵ متر در شمال غربی قلعه و دامنهء تپه بچشم می‏خورد،نیز آجرهای‏ خاکی رنگی و صورتی بکار رفته است.آب قلعه از طریق تنگل زیبد(به‏ اصطلاح محل آب کوه)تأمین میشود و اثر مجرای آب در فاصلهء تقریبا سیصد متری جنوب قلعه قابل تشخیص است.در این محل آسیابی وجود دارد که‏ تا سالهای اخیر قابل استفاده بوده و بنای آن نسبتا جدید بنظر می‏رسد ولی‏ تنورهء مخروطی شکل آن‏که از سنگ و ملاط گچ و ساروج ساخته شده احتمالا هم عصر قلعه و برای مصرف آن بوده است.در چند متری این آسیا و سمت غرب‏ تنگل یک غار(شکل ۶)وجود دارد که هنگام مراجعهء نگارنده پر از زنبور- های سرخ بود و مطالعهء آن میسر نگردید.

ب-قلعهء شاه‏نشین:روبروی کلاته شهاب 

در مغرب تنگل زیبد و حدود ۵ کیلومتری قریهء زیبد یک قلهء منفرد و مخروطی(شکل ۸)بچشم میخورد که پایهء آن محدود است به:از مشرق به تنگل زیبد. از شمال به تگ بیدو. (۲۵)-ابعاد قلعه توسط آقای علی اکبر زادهء مقدم دانش‏آموز کلاس ششم ریاضی‏ دبیرستا کورش کبیر گناباد اندازه‏گیری شده است.

از جنوب به تنگل کم چنار. از مغرب به درهء پشت کاریز شهاب.

Zibad

قله شاه نشین زیبد

تخریب در پناهگاه واپسین شاه ساسانی،قلعه شاه‌نشین

نمای قلعه زیبد از بالای قلعه شاه‌نشین

یکی از غرفه های کشف شده در زیر خاک های قلعه توسط دزدان و غارت آن

تخریب واپسین قلعه یزدگرد سوم توسط سارقان آثار باستانی

ویرانه‌های ناشی از تخریب توسط سارقان آثار باستانی

 

برای صعود به قله می‏باید از تک بیدو،در جهت جنوب غربی،به طرف‏ زوبند آن تک و گردنهء خاتومه رفت و در روی یک تیغهء پشت ماهی به مشرق‏ برگشت.در این‏جا قلهء سرچشمه،که در زیر قلهء شاه‏نشین است،چون کله‏ قندی بنظر می‏رسد که در شیب تند آن قطعات کوچک و بزرگ سنگ قرار گرفته و با اندک حرکتی ممکن است در روی هم به لغزد و صعود را مشکل‏ کند.در هرچند قدم می‏باید ایستاد و جای پای خود را محکم کرد و با احتیاط کامل از گیاهانی که در خلال سنگها روئیده است کمک گرفت.در این‏جا قطعات آجر خاکی و صورتی رنگ و سفالهای ساده و دارای لعاب سبز و آبی‏ و زرد دیده میشود و میرساند که سابقا نوک قله دارای بناهای آجری و محل‏ زندگی مردمانی بوده است.

 shah neshin zibad

استخر سنگی قلعه شاه نشین زیبد

در سی متری انتهای قله صعود کاملا مشکل میشود و کسانی که جرأت و نیروی کافی داشته باشند بزحمت می‏توانند از آنجا نگاهی به پائین بیفکنند و به اوضاع و احوال و قدرتهائی که زندگی در رأس این‏گونه قله‏ها را بمرحلهء عمل درآورده است بیندیشند.در این‏جا اضافه بر قطعات آجر و سفال گاهگاه‏ خاکه ساروجهائی که از بالا فرو ریخته و نشانهء خراب شدن بناهای روی قله‏ است دیده میشود.

 هنگامی که بدشواری هرچه تمامتر به نوک قله برسند از قلعهء شاه‏نشین‏ جز سطحی بیضی شرقی-غربی،که به قول راهنمای محلی چون گورستان با قبرهای فرورفته است،چیزی نمی‏بینند و با تأمل فکر میکنند که زمانی‏ در این مکان،بطوری که از اسمش پیداست،شاهی می‏نشسته (آخرین اقامتگاه یزدگرد سوم ) و برای نشستن‏ او بناهای محکم و مطمئن و مناسبی وجود داشته و به مرور زمان مورد قهر طبیعت و بی‏مهری و بی‏احتیاطی افرادی بی‏اطلاع قرار گرفته است.

جای پایه‏های آجری و چاله‏های آن،بخصوص سمت غربی،نشان می‏دهد که‏ اهالی دهکده‏های مجاور به تدریج و شاید هم در قرن اخیر آجرهای محکم‏ آن را برای ساختن حمام و مسجد،چنانکه جسته و گریخته در محل گفته‏ میشود،و یا مصارف دیگر کنده و برده‏اند و ندانسته‏اند که یک اثر پرارزش‏ باستانی موطن خود را ویران کرده‏اند.

با وجود آفتاب شدید روز هشتم مرداد ۱۳۵۱،هوا خنک و مطبوع است‏ ولی جریان باد شدید اندازه‏گیری اقطار بیضی شکل قلعه را با متر تسمه‏ای‏ مشکل می‏کند.

راهنمای محلی قطر بلندتر را از غرب به شرق و قطر کوتاهتر را از شمال به جنوب قدم می‏کند و متوجه می‏شود که اولی ۱۱۰ قدم(حدود ۷۵ متر)و دومی ۴۶ قدم(حدود ۳۲ متر)است.در جریان قدم زدن و در انتهای‏ شمالی قطر کوتاهتر چاهی سنگی بچشم می‏خورد.

نزدیک شدن به دهانهء آن، به علت شیب لبه،و طواف در دور آن،به علت برآمدگی سنگی سمت شمال، آسان نیست ولی قطر آن بیشتر از شش متر و عمق آن بیش از ۵ متر بنظر میرسد. شاید این همان چاهی بوده باشد که،بگفتهء بعضی از اهالی محل،همه روزه‏ وسیلهء چهل نفر دختر باکره از چشمهء مجاور پرآب می‏شده است.

ج-درب صوفه و قبر پیران ویسه.

تنگل زیبد پس از حدود هفت کیلومتر که از غرب قریهء زیبد به جنوب‏ می‏رود به سمت راست منحرف میشود و در جهت شمال شرقی-جنوب غربی امتداد می‏یابد و در این مسیر حد جنوبی پایهء قله سرچشمه را تشکیل میدهد و ضمنا طریق دوم معبر فلات ایران و قسمتهای شرقی آن،در گناباد،را در برمیگیرد.

در ادامه و محاذات تنگل زیبد شاخه کوچی از مسیل بنام تک اشتری‏ باقی میماند و به زوبند پشت«صوفهء پیر»منتهی میگردد.در لبهء شرقی این‏ تک ایوان بزرگی در دل کوه حفر شده که درب صوفه نامیده میشود و ابعاد آن به این قرار است:

دهانه یا پهنا در کنار تک ۲۰ متر.   عمق یا درازا از کنار تک ۲۵ متر.     بلندی متوسط ۲۵ متر.

 در ۱۶/۴/۱۳۴۹ که نگارنده به اتفاق راهنمای محلی و با وسایل موجود ابعاد را مشخص نمود،پنج پلهء سراسری سنگی هریک به ارتفاع یک و عرض‏ ۵/۲ متر،در ابتدای ایوان،وجود داشت.کف آن ناصاف بوده و در ته آن‏ یک علم با پارچهء سیاه و خالدار نصب بود و اضافه بر آن چند نهال کوچک‏ تاک و توت بچشم میخورد و دو شاخهء انجیر در دیوار سنگی ته ایوان و چند درخت پر از برگ در جلو ایوان (درخت تاک/ تاقوک) و لبهء تک وجود داشت(شکل ۱۰)به نحوی‏ که گرفتن عکس از مقابل ایوان مشکل بود.

سقف ایوان وضع تقریبا گهواره‏ای داشت و با وجود گذشت سالیان‏ دراز هنوز جای گلنگ در بعضی قسمت‏های آن قابل تشخیص بود.

از زوبند صوفهء پیر،که قطعا نام خود را از این ایوان گرفته است،آب‏ زلال و گوارائی جریان داشت.این آب از جلو ایران می‏گذشت و با چشمه‏ای‏ که در خارج ضلع شمالی ایوان ظاهر می‏شد مخلوط میگردید و درختان‏ سرسبز و مزارع مزرعه‏ای بنام«درب صوفه»را مشروب میکرد.درب صوفه‏ یکی از تفرجگاههای تابستانی مردم گناباد است و شاید اسلاف آنان نیز بهمین منظور از آن استفاده میکرده‏اند.

در بالای ایوان سطح عمودی شیاردار و تیرهء صخرهء دیوار مانندی‏ (شکل ۱۱)به بلندی نزدیک به پنجاه متر وجود دارد و نوک آن به محلی‏ میرسد که،برطبق حکایت شاهنامه و گفته‏های محلی،گور پیران ویسه در آنجا است.برای صعود به محل گور پیران ویسه می‏باید از سمت شرق و از کوره‏ راهی که بمزارع وسط کوهستان میرود استفاده کرد ولی راهنمای محلی‏ نگارنده را از یک شکاف سنگلاخی و عریض که در شمال ایوان واقع بود ببالا

شکل ۱۱ صخرهء شیاردار و دیوار مانند بالای درب صوفهء زیبد گناباد.

 هدایت کرد.در این شکاف هزاران تن سنگ روی هم قرار گرفته بود ولی‏ با وجودیکه اکثر در اثر حرکت بپائین می‏غلطید ظاهرا خطر سقوط احساس‏ نمی‏شد.حدود یک ساعت پس از حرکت به سطحی که،مانند پشت شتر دو کوهانه،از شرق و غرب بدو برآمدگی متصل بود رسیدیم.در فاصلهء بین دو برآمدگی قطعات سنگ نامرتب بصورت یک دیوار خراب شده‏ بچشم می‏آمد و در قسمتی از این دیوار خراب شده قطعات سنگ(شکل ۱۲) فراوان و پهنای آن زیادتر و دست‏کاری شده بود.همین قطعات سنگ،برطبق‏ گفتهء راهنما و قبول اهل محل،قبر پیران ویسه است و احتمالا توسط بعضی‏ افراد غیر مجاز کندوکاو شده است.این نقطه در سمت جنوب قلهء سرچشمه‏ و تقریبا در فاصلهء یک کیلومتری آن قرار دارد و در بین آن دو مانع دیدی وجود ندارد یعنی از بالای هریک از دو قله بخوبی قلهء دیگر دیده میشود.

شکل ۱۲ کوه پشت درب صوفهء زیبد گناباد،که قطعات سنگ بین‏ دو برآمدگی،قبر پیران ویسه(؟)را نشان میدهد.

 

راهنمای نگارنده در محل قبر میگفت شهاب‏گیر در قلهء سرچشمه و پیران- ویسه در اینجا سنگر می‏بندند ولی هیچ‏یک نمی‏تواند بر دیگری غلبه کند تا بالاخره عردوبدشت سر پرونده میروند و،در نتیجهء مبارزه،پیران کشته و در اینجا دفن میشود.

دلایل تاریخی.

هر سه دسته بناهای مذکور با توجه بدلایل ذیل،مربوط به پیش از اسلام و مورد استفاده در دورهء ساسانی بنظر می‏رسد:

۱-اشعار شاهنامه-این اشعار به صراحت از زیبدنام میبرد و حتی چگونگی مبارزهء دلیران دو لشکر ایران و توران و کیفیت تعقیب‏ پیران را بوسیلهء گودرز حکایت میکند و اشاره می‏نماید که بفرمان کیخسرو پیران در ریبد دفن شده است.احتمالا قلهء سرچشمه،که چون کله قند است، همان کوه مندرج در اشعار شاهنامه‏۲۶و کوه پشت ایوان(درب صوف)و حتی خود ایوان‏۲۷همان مدفن پیران ویسه است زیرا شخصیت بزرگی چون‏ او،که بفرمان شاه با مشک و عبیر و گلاب شسته و با دیبای رومی پوشیده‏ میشود،۲۸در کوه خشک و خالی دفن نمی‏گردد.باحتمال قوی ایوان بزرگی‏ که در محل«درب صوفه»نامیده میشود در همان موقع وجود داشته و یا حفر گردیده‏۲۹و پیران در خود و یا کوه پشت آن دفن شده است.

میتوان گفت بناهای روی قلهء سرچشمه در همان موقع وجود داشته و پیران‏ نیز زیبد و استحکامات و مواضع اطراف آنرا می‏شناخته و احتمالا نظرش از ترک‏ دشت و در پیش گرفتن کوه دست یافتن به نقطهء امن و مستحکمی بوده است.در اینجا میباید یادآور شد که ممکن است محل فوت و محل دفن پیران یکی نباشد (۲۶)-

 

همی گشت گودرز برگرد کوه‏ نبودش بدو راه و آمد ستوه؛

همان شاهنامه،ص ۱۲۴۴٫

 

(۲۷)و(۲۹)-زیرا برطبق اشعار شاهنامه دخمه‏ای ساخته شده و پیران با تخت و کمر و کلاه دفن شده است؛به حاشیهء شمارهء ۲۳ مراجعه شود.

 بفرمود پس مشک و کافور ناب‏ عبیر اندر آمیختن با گلاب‏ تنش را بیالود از آن سر بسر بکافور و مشکش بیا گنده بر بدیبای رومی تن پاک اوی‏ بپوشید و آن کوه شد خاک اوی؛

ایضا همان شاهنامه ص،۱۲۶۵٫

 زیرا ابتدا جسدش را از کوه به اردوگاه آوردند.۳۰و پس از صدور فرمان‏ کیخسرو دفن کردند.بعلاوه فردوسی اشاره به کوه زیبد میکند و معمولا دیده‏بان در قله‏ای بدون جان پناه نمی‏ایستد بلکه احتیاج به برج و بارو و محلی‏ مخصوصی دارد و محل دیده‏بان مورد اشارهء شاهنامه میباید در قلعهء شاه‏نشین‏ و یا قلعهء زیبد بوده باشد.

 

۲-شایعات و اخبار محلی-این شایعات و اخبار که سینه‏به‏سینه نقل و تعریف میشود عموما دارای ارزش بوده بیشتر آنها اصالت دارد و اضافه بر آن‏ اغلب محله‏ای باستانی دارای وجه تسمیه است و وجوه تسمیه،مادامی که خلافی‏ ثابت نشده باشد،قابل قبول است.بنابراین:

 نام قلعهء شاه‏نشین می‏فهماند که زمانی،موقت یا دائم،در بناهای روی قلهء سرچشمه زیبد شاهی می‏نشسته،چه کیخسرو و چه یکی از شاهان تابع او.

 نام«زوبند صوفهء پیر»می‏فهماند که آن زوبند در نزدیک ایوان منسوب‏ به پیران ویسه قرار داشته است.

 نام«قبر پیران ویسه»ظاهرا دلیل وجود جسد وی و مؤید ایوان پائین قبر او است.

 و اما دربارهء شایعات محلی،نگارنده برای تکمیل شنیده‏های قبلی،در هشتم مرداد ۱۳۵۱،با آقای کربلائی حسن زیبدی ریش سفید محل و پیرمرد ۱۰۴ سالهء زیبد ملاقات نمودم ایشان گفتند:

 «قلعهء زیبد بقدمت ارگ فرود است و آن ارگ و این قلعه باهم ساخته شده‏ است. در زیبد لشکر کیخسرو و لشکر پیران ویسه بهم رسیده و در دشت‏ (۳۰)-

 برهام فرمود تا بر نشست‏ بآوردن او میان را ببست‏ بدو گفت گو را بزین برببند فرود آرش از کوهسار بلند؛

ایضا همان شاهنامه،ص ۱۲۴۶٫

سر پروند۳۱(ابتدای پیوند یا بهم رسیدن دو سپاه)با هم جنگ کردند و پیران ریسه‏ کشته شده و در پشت صوفه دفن گردید».ایشان در مورد قلهء سرچشمه گفتند:

«در بالای آن یکی از سلاطین قدیم زندگی میکرده و آب چاه آن وسیلهء بزهای نر به بالا حمل می‏شده است.در بالای قله ساختمان آجری بوده که‏ ایشان دیده‏اند و پی آن فعلا وجود دارد.»این گفته را راهنمای نگارنده نیز در تیرماه ۱۳۴۹ اصولا ولی بشکل دیگر اظهار داشته بود.او صاحب قلعهء شاه‏نشین‏ را شهاب‏گیر و وسیلهء حمل آب را انسان و مشک می‏دانست.او گفت در قلعهء شهاب آجرهای بزرگ و سفالهای مختلف وجود دارد و بعضی از اهالی کلاتهء شهاب از آن آجرها در ساختن حمام و حوض استفاده کرده‏اند.

 ۳-آثار مشهود-هر سه دسته بناهای مذکور از نظر موقعیت و نقشه و طرح‏ ساختمان و مصالح با بناهای پیش از اسلام،بخصوص بناهای دورهء ساسانی،مشابه‏ و قابل مقایسه است:

 اول راجع به قلعهء زیبد-این قلعه یک بنای دورهء ساسانی بنظر می‏رسد زیرا:

اولا مانند اکثر قلعه ها آن دوره بر فراز تپه و در کنار راه ساخته شده است. ثانیا با اینکه قطعات داخل ظاهرا قابل تشخیص نیست،در نظر گرفتن‏ حصار و تقویت آن با برجهای مدور و هم‏چنین ملحقاتی از قبیل آب انبار و غیره‏ در نقشه‏های دورهء ساسانی متداول بوده و نگارنده ضمن بررسی قلعهء دختر شوراب گناباد در این باره توضیح داده است.۳۲

(۳۱)-هم‏اکنون قطعه زمین وسیعی در غرب قریهء زیبد بنام«دشت سر پروند» نامیده میشود.

ثالثا بکار بردن سنگ و آجر و ساروج و گچ و خاک در دورهء ساسانی معمول‏ بوده است.

دوم راجع به قلهء شاه‏نشین-این قلعه،مانند قلعهء زیبد،یک بنای ساسانی‏ بنظر میرسد زیرا:

اولا بر فراز یک قلهء منفرد و رفیع و صعب العبور و واقع در کنار راهی‏ که قلب فلات ایران را به قسمتهای شرقی آن مربوط میکرده ساخته شده‏ است.۳۳

ثانیا با وجودیکه،در وضع فعلی نقشه کلی و قطعات ساختمانی مشخص‏ نیست،وجود جای پایه‏ها و جای دیوارهای آجری حکایت از تالارها و اطاقهای‏ مربع و مستطیل میکند و با توجه به خاکه‏های گچ و ساروج معلوم میشود که مصالح عمدهء آن آجر و گچ و ساروج یعنی همان مواد مورد استعمال‏ در بناهای ساسانی،بوده است.

ثالثا وجود چاه عمیق در سطح قله و شایعهء حمل آب با مشک،و برطبق‏ اظهار بعضی توسط دختران باکره،احترام آب و خدای ناهید را بخاطر میآورد.

سوم راجع به درب صوفه-صرفنظر از قبر پیروان ویسه که چیزی جز قطعات سنگ نامرتب نشان نمی‏دهد و می‏باید در این مورد به خبر شاهنامه اکتفا کرد،درب صوفه از نظر موقعیت و شیوهء سقف یک ایوان ساسانی‏ بنظر میرسد و ساختمانهائی همچون طاق کسری و طاق بستان را بخاطر می‏آورد و اگر هم،به خلاف آنچه فردوسی گفته است دخمه و مدفن پیران ویسه نباشد، احتمالا برای مصرفی نظیر آنچه در مورد طاق بستان موردنظر بوده ساخته‏ شده است و شاید می‏خواسته‏ اند نقوشی در آن ایجاد نمایند.

 (۳۳)-به خاتون هفت قلعه،اثر باستانی پاریزی تهران چاپ رنگین،۱۳۴۴،ص‏ ۲۳۰ مراجعه شود.

۴-ملاحظات کلی-اولا بطوریکه میدانیم قوم پارت یا اشکانیان در سرزمینهای بین دریای خزر،دریاچهء آرال و در واقع خراسان زندگی‏ می‏کرده‏اند۳۴و با توجه به نقشهء مربوط به آسانی استنباط میشود که‏ گناباد در داخل حدودی که سرزمین اشکانیان شمرده شده،واقع بوده و ممکن است پس از استقرار شاهنشاهی اشکانی بعضی از فرمانروایان آن دوره‏ در گناباد ساکن بوده و استحکامات و بناهائی برطبق احتیاجات و سنتهای‏ وقت بوجود آورده‏اند و یا آثار باقیمانده از دوره‏های قبل را متصرف شده‏اند و پس از ایشان به حکام دورهء ساسانی انتقال یافته است.

ثانیا ایالت قهستان،که گناباد اغلب ضمیمه و گاهی مرکز آن بوده،۳۵در دورهء ساسانی یکی از سرزمینهای آباد ایران و مولد بزرگمهر وزیر مشهور ساسانی و مقر حکام قدرتمندی چو قارن و بستگان او بوده است.۳۶این حکام گاهی به نقاط مجاور حمله میکرده و یا سرزمینشان مورد حملهء دیگران قرار می‏گرفته‏ و ایجاد تأسیساتی چون قلعهء زیبد و قلعهء شاه‏نشین را ایجاب میکرده است. بعلاوه در این دوره راههای بزرگ احتیاج به استحکامات و مشعل راهنما و معبد داشته است و میتوان قلعهء زیبد را یکی از استحکامات و قلعهء شاه‏نشین‏ را یک محل مشعل و معبد بشمار آورد.

ثالثا در قرون اولیهء اسلامی بعلت عمر کوتاه سلسله‏ها،و بعدا به علت‏ فعالیتهای پیروان حسن صباح و حسین قاینی،ایالت قهستان و به تبع شهرستان‏ گناباد وضع متشنج و ناثابتی داشته و حکام و بزرگان ناگزیر از استفاده‏ (۳۴)- Edith Porada, Iran ancien,Paris,1963,P.178.

(۳۵)-تاریخ و جغرافی گناباد،نگارش حاج سلطان حسین تابنده،تهران،مهر ۱۳۴۸،ص ۹٫

(۳۶)-بهارستان در تاریخ و تراجم رجال قائنات و قهستان،تألیف آقای حاج‏ شیخ محمد حسین آیتی،تهران ۱۳۲۷،ص ۲۹ تا ۵۰٫

و حفظ قلعه ها سابق و احیانا ایجاد قلعه ها  ی جدید بوده‏اند و به همین جهت شاید بتواند تاریخ تأسیس این‏گونه بناهارا به قرون اولیهء اسلامی نسبت داد ولی‏ ایجاد بناهای عظیم،با قدرتهای متوسط،بعید بنظر میرسد.وجود سفالهائی‏ که اکثر مربوط به قرون اول تا هفتم هجری بنظر میرسد نیز نمیتواند دلیل‏ قاطعی در انتساب آنها به آن قرون باشد بلکه میتواند دلیل قابل سکونت‏ بودن آنها در آن قرون شمرده شود.و بهرحال با انجام کاوشهای دقیق علمی‏ وضعیت کلی این آثار بهتر روشن خواهد شد. پایان مقاله  بررسی های تاریخی » شماره ۴۱  

خرابه های ارگ فرود

 در ۹ کیلومتری شهر کاخک به روستای( زو) قلعه ای است که گمان می رود محل  استقرار و یا ارگ  فرود پسر سیاوش اولین شهیدایران در دوران اشکانیان  باشد

در باب مقایسه این مکان با مکانی که در نزدیکی کلات نادر به ارگ فرود معروف است نی توان بررسی های بیشتری انجام داد  . این مکان  بدون محافظت  رها شده  و چنان مورد هجوم دزدان شبگرد قرار گرفته که هرجا که پا میگزاریم با حفاریهای این افراد روبرو میشویم .

ارگ فرود در بالای کوهی به ارتفاع ۲۸۰۰ متر قرار گرفته این دژ که هنوز اثار به جای مانده ودیواره های برج وباروی ان پا بر جایاست از سه طرف دیواره مانندی است که امکان نفوذ به ان به اسانی نیست در سال گذشته یکی از این روستائیان را دیدم واو به من گفت در سیلی که اخیرآ در رودخانه اینجا جاری شده لایه هایی از خاکستر هویدا شده وامسال که مراجعه کردم مردم روستا از هجوم حفاران در شب به این مکان شکایت داشتند .در گذشته من ازسمت روستای کوه قلعه به این دژ رفته بودم واین بار کوشیدم که از سمت دیواره شرقی این دژ وارد ارگ شوم .مسیری سخت وخطر ناک را پیش گرفتم وبا راهنمایی یک روستایی که از روستا با صدای بلند من را راهنمایی میکرد موفق به صعود شدم و خوشبختانه اثار بسیاری از سفالینه ها ، اجرهایی به عرض ۳۰و طول ۶۰ وقطر ۷ سانتیمتر ، کاسه وکوزه های لعابدار زیبا که همگی شکسته و خرد شده بودهمچنین سازه هایی مستحکم از سنگ و.ساروجرا مشاهده کردم.

ارگ فرود در ۳ بخش ساخته شده است بخش زیزین اسیابهای ابی که در کناره های این دژ در مسیر رودخانه ساخته شده ودر بالاتر در قسمت شرقی دژ بر بالای دیواره ای اب انبار وحمام ساخته شده ودر راس قله شاه نشین . از قسمت شاه نشین چشم اندازی به وسعت بیش از ۱۰۰ کیلومتر را می توان مشاهده کرد در جنوب این دژ به فاصله ۳۰ کیلومتر روستای نوده پشنگ ودرشرق ارگ تپه ای وجود دارد که مادر بزرگم مرا به زیارت این تپه میبرد وبه( پیرو) معروف است که احتمالآفبر( پیران ویسه) پدر جیران خانم ، همسر سیاوش اولین شهید ایران است که مادر فرود نیز میباشد در روایات شاهنامه منطقه گناباد ویا به قول فردوسی بزرگ جنابد محل جنگ ۱۲ رخ بوده که با ادرسی که فردوسی از این واقعه وهمچنین محل زندگی فرود وجنگش با توس میدهد این مکان بیشتر از کلات نادر حقیقت میابد . هنوز روستاهای این منطقه به نامهای قبلیش با کمی جایگزینی وجود دارد روستای زیبد (ریبد)ایدو وایزو (ایرو) سیاه کوه ،سفید کوه ،کوه قلعه ،چرمه(چرم)پیرو که همان ارامگاه پدر بزرگ فرودمی باشد وهمچنین داستنانهای ماندگار مردم روستاهای اطراف که سینه به سینه گشته وبا مردم این منطقه عجین شده است.وجالب است که نقشه این دژ با دژ قلعه رودخان در استان گیلان تقریبآ یکی است .در این دژ ۴ اسیاب ابی وجود داشته که اثار ۳ عددشان هنوز کاملآ هست و راه رسیدن اب به اب انبار دژ به وسیله لوله بوده که در اسیابها کاملآ پیدا است . با غروب افتاب من نیز به پایین میروم تا باشد که دیگرانی در این خصوص تحقیق بیشتری داشته باشند پس بدرود دوستان همراه.

۱-  پژوهش  میدانی دکتر زمانی

نوشته  و پژوهش میدانی  دکتر محمد عجم 

*********جنگ دوازده رخ  در زیبد

 

ماجرای جنگ
جنگ یازده رخ به روایت فردوسی آخرین جنگ ایرانیان و تورانیان است که در زمان پادشاهی کیخسرو پسر سیاوش کیخسرو با پیروزی کم هزینه ایران تمام می شود.

استاد دکتر کزازی اشعار حنگ دوازده رخ را با صدای دلنشین خود قرائت می کند:

دقیقه ۲۹ دکلمه مربوط به رسیدن سپاه ایران به زیبَد و گنابد است .

۱۲ رخ سراسر پند و درس و تجربه و درس سیاست و حکومت و دیپلماسی است . سخن از راههای مسالمت آمیز و حسن نیت و گفتگو و هشدار نسبت به عواقب جنگ. جنگ دوازده رخ که در شاهنامه با ۵۰۳۶ مصراع و یا ۲۵۱۸ بیت شرح داده شده است از معدود داستانهای اسطوره ای جهان است که مکان های جغرافیایی آن تقریبا مشخص است. در اشعار فردوسی ۱۱ بار نام زیبَد و ۱۲ بار نام کنابد (گناباد) که محل رویداد جنگ هستند بکار رفته است. زیبَد در مصرع های شماره : ۲۹۵ -۳۱۰ – ۵۳۸- ۵۴۵ -۱۵۰۴- ۱۸۳۹- ۲۷۳۳- ۳۲۲۲- ۴۱۵۲- ۴۱۵۲- ۴۱۸۵- ۵۰۳ زیبد بکار رفته و در مصرع های شماره : ۵۰۱-۵۳۱- ۵۴۵- ۱۱۰۹- ۱۵۰۳- ۱۵۱۱ – ۱۶۴۰ – ۱۸۲۷- ۱۸۶۰ – ۲۷۲۷- ۳۲۲۱ – ۴۱۶۹ گنابد بکار رفته . بلخ و جیحون و سایر شهرها هم به همین تناسب مثلا بلخ ۵ بار نام برده شده است.

مسیر رزم  دو سپاه  ایران و توران 

بنابر نوشته دکتر محمد عجم در خصوص مسیر رزم سپاه ایران  دو نظر وجود دارد یکی نظر تاریخی دوم نظر باستان شناسی از نوشته فردوسی بر می آید که  سپاه ایران از مرکز فعلی ایران  حرکت کرده است همچنین بنا بر نوشته  منهاج سراج  در کتاب “طبقات ناصری ” ۶۵۸ ق جلد اول  در بخش دوره پادشاهان کیانیان صفحه ۱۴۳ : پادشاه ایران کیخسرو ،  گودرز را (که سپهسالار ارتش ایران بود )  از اصفهان فرمان داد تا لشکرهای عراق(خوزیه) جمع کرد و با گیو  و فرزندان و لشکرهای خراسان به ترکستان(توران) رفتند و جنگها کردند. این نوشته مشخص نمی کند که  کیخسرو در اصفهان بوده و یا گودرز  بنا بر این مسیر حرکت گودرز می تواند یا از اصفهان به گناباد باشدو یا از  منطقه پاسارگاد جلگه مرو دشت فارس) اما نظر باستان شناسان این است که  تمدن کیانیان بیشتر در جلگه ها ی شمال شیراز  مانند پاسارگاد شکل گرفته دکتر محمد عجم معتقد است حرکت گودرز  از منطقه فارس بوده  نقش رستم و  پاسارگاد  منطقه ای است که کیانیان در انجا بوده اند بنا بر تحقیقاتی که باستان شناسان کرده اند محل تمرکز تمدن کیانیان  جلگه های حاصلخیز  و خوش آب و هوای استخر فارس و  مرو دشت بوده زیرا  یکی از پایتخت های کیانیان بوده است و دوم اینکه اگر بپذیریم کیخسرو همان کوروش کبیر است در این صورت نیز کوروش و تمرکز ارتش  اصلی ایران بیشتر دوران اقامت خود را در جلگه مرو دشت  بخصوص  دشت پاسارگاد گذرانده است.

۱۲rokh-zibad

 برخلاف صلح طلبی و از خود گذشتگی ایران ارتش توران مرتب تهدید به جنگ و آتش افروزی و اقدامات تحریک آمیز می کند. کیخسرو درمی‌یابد که افراسیاب پادشاه توران، با سپاه عظیم خود از جیهون به مرز شرقی ایران حمله کرده‌ و تمام پیام های صلح جویانه ایران را رد کرده است.و گفته است بجز کینه و جنگ هیچ راهی بر نگزینم . کیخسرو پهلوانان و سرداران سپاه را جمع کرد و به آنها ماموریت جمع آوری نیرو از هندوستان و کابل و از خوزستان داد.سپاه چهارم خود را به گودرز سپرد و گفت به هیچ روی شروع کننده جنگ نباش و بر کسی ظلم نکن و فقط دفاع کن :

* سپاه چهارم بگودرز داد* چه مایه ورا پند و اندرز داد.
* نگر تا نیازی به بیداد دست *نگردانی ایوان آباد پست
* کسی کو بجنگت نبندد میان * چنان ساز کش از تو ناید زیان
* که نپسندد از ما بدی دادگر* سپنجست گیتی و ما برگذر
سپاه گودرز با عبور از سیستان بسوی شهر گناباد و قلعه زیبد عزیمت کرد.
*بی آزار لشکر بفرمان شاه *همی رفت منزل بمنزل سپاه
* چو گودرز نزدیک زیبد رسید*سران را ز لشکر همی برگزید.

گودرز در میانه راه با سپاه خود در دشت زیبد اقامت می کند و دوباره پسرش گیو را همراه با پیامی صلح امیز و دوستانه برای افراسیاب می فرستد و خواهان عدم جنگ و عدم تجاوز می شود.
* بگویی به پیران که من با سپاه* بزیبد رسیدم بفرمان شاه”
گیو به بلخ و به ویسه گرد محل اسکان ارتش توران می رود.دو هفته مذاکره و گفتگو می کند تا جنگ روی ندهد.


اما افراسیاب که سپاه سی هزار نفری خود را آماده رزم کرده با گیو بگونه ای تحقیر آمیز برخورد می کندو می گوید:
* نه گودرز باید که ماند نه گیو* نه فرهاد و گرگین نه رهام نیو”. گیو و همراهان نا امید از بلخ برگشتند”
*بیامد چو پیش گنابد رسید* بران دامن کوه لشکر کشید
*چو گیو اندر آمد بپیش پدر . همی گفت پاسخ همه دربدر
*بگودرز گفت اندرآور سپاه. بجایی که سازی همی رزمگاه
با کینه و جنگ و بسوی گناباد و قلعه زیبد حرکت می کند.
* چو پیران سپاه از کنابد براند.*بروز اندرون روشنایی نماند
*چو دانست گودرز کآمد سپاه. بزد کوس و آمد ز زیبد براه
*ز کوه اندر آمد بهامون گذشت. کشیدند لشکر بران پهن دشت.
* ز زیبد همی تاکنابد سپاه.در و دشت ازیشان کبود و سیاه
*ز گَرد سپه روز روشن نماند. ز نیزه هوا جز بجوشن نماند
*وز آواز اسبان و گرد سپاه.بشد روشنایی ز خورشید و ماه
*سپیده برآمد ز کوه سیاه.سپهدار ایران به پیش سپاه
پنج روز جنگ موجب کشته شدن دهها پهلوان از دو طرف شد اما برتری با سردار شجاع ایرانی بنام گودرز بود که لقب جهان پهلوان داشت.
بیژن پسر گیو   بیژن نوهٔ گودرز هم به او می‌پیوندد و در نبردی سخت هومان، برادر پیران پسر ویسه|پیران، را می‌کشد. نستهین، برادر هومان، به لشکر ایران حمله می‌کند و به این ترتیب جنگ‌هایی طولانی و خونین درمی‌گیرد. نه توران و نه ایران هیچ یک نمی‌توانند به دیگری غلبه کنند و نبرد دو لشکر طاقت‌فرسا می‌شود.
آثار شکست در سپاه توران ظاهر گشت.
*بدو گفت گیو ای پسر هوش دار . بگفتار من سربسر گوش دار
*تا گفته بودم که تندی مکن.ز گودرز بر بد مگردان سخن
*که او کار دیده‌ست و داناترست .بدین لشکر نامور مهترست

سران دو لشکر در نهایت تصمیم می‌گیرند که یازده تن از پهلوانان دلیر و سرداران خود را انتخاب کنند تا در نبرد تن به تن نتیجه نبرد روشن شود. به این ترتیب، یازده سردار ایرانی و یازده سردار تورانی داوطلب جنگ می‌شوند.

این یازده نفر  از ایران در مقابل یازده تورانی عبارت‌اند از:

  1. پهلوان فریبرز کاوس برای جنگ با گلباد ویسه

  2. گیو گودرز برای جنگ با گروی زره

  3. گرازه با سیامک تورانی

  4. فروهل برای جنگ با زنگله

  5. رهام گودرز برای جنگ با بارمان

  6. بیژن گیو برای جنگ با رویین پسر پیران

  7. هجیر دلاور با سپَهرَم

  8. زنگه شاوَران با اَخواشت تورانی

  9. گرگین میلاد با اندریمان

  10. بَرته دلاور ایرانی با کُهرَم تورانی

  11. گودرز با پیران ویسه

*سپیده چو از کوه سربردمید. شد آن دامن تیره شب ناپدید
*بپوشید هومان سلیح نبرد سخن پیش پیران همه یاد کرد
*که من بیژن گیو را خواستم.همه شب همی جنگش آراستم
* یکی ترجمان را ز لشکر بخواند.بگلگون بادآورش برنشاند.
*ز بیژن فزون بود هومان بزور. هنر عیب گردد چو برگشت هور
* ز هر گونه زور آزمودند و بند.فراز آمد آن بند چرخ بلند
*بزد دست بیژن بسان پلنگ.ز سر تا میانش بیازید چنگ
*گرفتش بچپ گردن و راست ران.خم آورد پشت هیون گران
*برآوردش از جای و بنهاد پست.سوی خنجر آورد چون باد دست
*بغلتید هومان بخاک اندرون.همه دشت شد سربسر جوی خون
*هم آنگه بپیران رسید آگهی
که شد تیره آن فر شاهنشهی
*سبک بیژن اندر میان سپاه
نگونسار کرد آن درفش سیاه
*چو آن دیده‌بانان ایران سپاه
نگون یافتند آن درفش سیاه
*سوی پهلوان روی برگاشتند
وزان دیده گه نعره برداشتند
ز کوه کنابد برون شد سپاه
بشد روشنایی ز خورشید و ماه
سپهدار ایران بزد کرنای
سپاه اندر آورد و بگرفت جای
میان سپه کاویانی درفش
بپیش اندرون تیغهای بنفش
همه نامدارن پرخاشخر
ابا نیزه و گرزهٔ گاوسر
سپیده‌دمان اندر آمد سپاه
به پیکار تا گشت گیتی سیاه
برفتند زان پی به بنگاه خویش
بخیمه شد این، آن بخرگاه خویش
سپهدار ایران به زیبد رسید
از اندیشه کردن دلش بردمید
دو سالار هر دو زکینه بدرد
همی روی بر گاشتند از نبرد
یکی سوی کوه کنابد برفت
یکی سوی زیبد خرامید تفت
همانگه طلایه ز لشکر براه
فرستاد گودرز سالار شاه
خبر پیروزی جنگ زیبد به پادشاه رسید و ایشان شخصا برای سپاس گذاری و پیشکش هدایا و پاداش بنزد لشکر در زیبد آمد.
بزیبد ببد شاه یک هفته نیز
درم داد و دینار و هر گونه چیز
فرستاد هر سو فرستادگان
بنزد بزرگان و آزادگان
چو از جنگ پیران شدی بی‌نیاز
یکی رزم کیخسرو اکنون بساز

 سرانجام جنگ
هر یازده رخ یا چهره ایرانی، در نبرد تن به تن با سالاران تورانی پیروز می‌شوند. دوازدهمین نبرد میان گستهم ایرانی با لهاک و فرشیدورد تورانی است که این بار نیز پهلوان ایرانی پیروز می شود. سرانجام جنگ با پیروزی کیخسرو و کشته شدن افراسیاب پایان می‌یابد.

منبع: مقاله دکتر عجم  و سایت گنجور

[http://ganjoor.net/ferdousi/shahname/12rokh/sh1/]

********************************************

گودرز در میانه راه با سپاه خود در دشت زیبد اقامت می کند و دوباره پسرش گیو را همراه با پیامی صلح امیز و دوستانه برای افراسیاب می فرستد و خواهان عدم جنگ و عدم تجاوز می شود.
* بگویی به پیران که من با سپاه* بزیبد رسیدم بفرمان شاه”
گیو به بلخ و به ویسه گرد محل اسکان ارتش توران می رود.دو هفته مذاکره و گفتگو می کند تا جنگ روی ندهد.
اما افراسیاب که سپاه سی هزار نفری خود را آماده رزم کرده با گیو بگونه ای تحقیر آمیز برخورد می کندو می گوید:
* نه گودرز باید که ماند نه گیو* نه فرهاد و گرگین نه رهام نیو”. گیو و همراهان نا امید از بلخ برگشتند”
*بیامد چو پیش گنابد رسید* بران دامن کوه لشکر کشید
*چو گیو اندر آمد بپیش پدر . همی گفت پاسخ همه دربدر
*بگودرز گفت اندرآور سپاه. بجایی که سازی همی رزمگاه
با کینه و جنگ و بسوی گناباد و قلعه زیبد حرکت می کند.
* چو پیران سپاه از کنابد براند.*بروز اندرون روشنایی نماند
*چو دانست گودرز کآمد سپاه. بزد کوس و آمد ز زیبد براه
*ز کوه اندر آمد بهامون گذشت. کشیدند لشکر بران پهن دشت.
* ز زیبد همی تاکنابد سپاه.در و دشت ازیشان کبود و سیاه
*ز گَرد سپه روز روشن نماند. ز نیزه هوا جز بجوشن نماند
*وز آواز اسبان و گرد سپاه.بشد روشنایی ز خورشید و ماه
*سپیده برآمد ز کوه سیاه.سپهدار ایران به پیش سپاه
پنج روز جنگ موجب کشته شدن دهها پهلوان از دو طرف شد اما برتری با سردار شجاع ایرانی بنام گودرز بود که لقب جهان پهلوان داشت.
بیژن پسر گیو   بیژن نوهٔ گودرز هم به او می‌پیوندد و در نبردی سخت هومان، برادر پیران پسر ویسه|پیران، را می‌کشد. نستهین، برادر هومان، به لشکر ایران حمله می‌کند و به این ترتیب جنگ‌هایی طولانی و خونین درمی‌گیرد. نه توران و نه ایران هیچ یک نمی‌توانند به دیگری غلبه کنند و نبرد دو لشکر طاقت‌فرسا می‌شود.
آثار شکست در سپاه توران ظاهر گشت.
*بدو گفت گیو ای پسر هوش دار . بگفتار من سربسر گوش دار
*تا گفته بودم که تندی مکن.ز گودرز بر بد مگردان سخن
*که او کار دیده‌ست و داناترست .بدین لشکر نامور مهترست

سران دو لشکر در نهایت تصمیم می‌گیرند که یازده تن از پهلوانان دلیر و سرداران خود را انتخاب کنند تا در نبرد تن به تن نتیجه نبرد روشن شود. به این ترتیب، یازده سردار ایرانی و یازده سردار تورانی داوطلب جنگ می‌شوند.

ا

منبع: مقاله دکتر عجم  و سایت گنجور

[http://ganjoor.net/ferdousi/shahname/12rokh/sh1/]

 

مطلب زیر  از کانال گناباد قدیم   اخذ شده است :

برای همیشه افسانه کشته شدن ذلیلانه یزدگرد سوم توسط اسیابان مرو را فراموش کنید.
طبق یافته های تاریخی و باستان شناسی یزگرد سوم در مسیر مرو در تنگل زیبد گناباد در جنگ نیزک ترخان کشته شده و در همان جا در ایوان صوفه دفن گردیده است .
حدود نیم قرن دکتر زمانی باستان شناس و استاد دانشگاه دو بار به زیبد سفر کرد تا موضوع قبرستان گبرها کنار چشمه سرگزو و ان طرف تر قله شاه نشین و ۵۰۰ متر در قله شرقی موضوع ارامگاه پیر در ایوان بزرگ صوفه را که در ان علم و بیرق و چشمه اب چکان مقدس وجود داشته را حل کند اما تصادف ناگهانی و مرگ او معمای سه قلعه زیبد را لاینحل گذاشت تا اینکه دکتر عجم در مطالعه میدانی در شهریور ۱۳۹۱ پرده از راز آن برداشت .
در این محل سه جنگ مهم ۱ جنگ دوازده رخ ۲ جنگ نیزک ترخان ۳ عبور بهرام شاه اتفاق افتاده است. قلعه ها باید در برهه اقامت شخصیت بزرگی احداث شده باشد در عبور بهرام شاه از منطقه و همچنین جنگ دوازده رخ سپاه توقف کوتاه داشته اندو بعد هر دو سپاه به مقرهای اصلی خود برگشته اند بنا بر این برای یک اتفاق گذرا ایجاد برج و بارو آنهم در سه نطقه صعب العبور توجیه پذیر نیست و با روایت شفاهی ۴۰ دختری که وظیفه آب رسانی به اوج قله شاه نشین را داشته اند همسازی ندارد. اما حکایت بلاذری در فتوح البلدان و سکونت یزدگرد در اینجا ساخت بناها را توجیه می کند. یزدگرد در مسیر حرکت خود به قلمرو شرقی و مرز توران وقتی به تنگل زیبد رسیده آنجا را امن ترین مکان و منطقه ای بکر و پناه گاهی امن یافته است چشمه های متعدد آب، وجود گیاهان و درختانی همچون انجیر کوهی- بنه- پسته کوهی- گله های آهو- گوزن- قوچ کوهی- گورخر و … و آب و هوای مناسب بعد از طی مسافتی طولانی در مسیر گرمسیری و کویری اصفهان – کویر مرکزی – کرمان – سیستان – طبس تا گناباد، منطقه کوهستانی زیبد جای بسیار مناسبی بوده است. بر اساس مشاهدات در اطراف قلعه شاه نشین می توان تخمین زد که یزدگرد و همراهانش حدود ۴۰۰ نفر سرباز و جنگجو و محافظ – یکصد راس اسب – تعدادی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ راس خر و قاطر به همراه داشته اند. حمل و نقل بار و آذوقه و حمل و نقل خانم ها و بچه ها و بزرگسالان بر عهده قاطرها و خران بوده است تنگل زیبد و کلاته شهاب گبر ظرفیت تامین آب و خوراک چنین جمعیتی را داشته است. آنها در اطراف چشمه آب و محلی که تشله رستم نام دارد و حاشیه رودخانه در پای قلعه شاه نشین کاروان و خیمه گاههای خود را برپا ساخته اند. و سپس برای پیشگیری از حمله ناگهانی دشمن قله شاه نشین را محل پناهگاه یزدگرد سوم نموده اند. از پای این قله که چشمه سرگزو قرار دارد تا اوج قله شاه نشین بطور تقریبی می توان گفت حدود هزار متر ارتفاع وجود دارد. محافظان و گاردها در سه مکان استقرار داشته اند. پای قله شاه نشین – داخل قلعه زیبد- داخل درب صوفه و بالای آن. بلاذری چنین حکایت می کند که یزدگرد وقتی به گناباد رسید مرزبان مرو و عامل او نیزک ترخان به استقبال پادشاه به گناباد امدند و ماهویه مرزبان از پاد شاه برای ازدواج با دختر پادشاه خواستگاری نمود اما شاه خشمگین شد و او را نوکر خطاب کرد که پا را از گلیمش بیرون نهاده و از دایره ادب بیرون و جایگاه برتری طلبیده مرزبان مرو که چنین انتظاری نداشت و ضعف موقعیت و نفرات شاه را می دانست . نیزک را ترغیب کرد که اموال و دارایی شاه را به غارت برده و او را به قتل رساند و چنین بود که جنگی در گرفت و تعداد زیادی از دو طرف کشته شدند و نیزک ترخان پیروز شد و اموال و زنان و دختران پادشاه را از جمله اوردک بانو را به اسارت گرفت و نزد ماهویه به اسارت برد و ماهویه او را به عنوان هدیه برای خلیفه فرستاد و حکم تولیت خراسان را گرفت. عبدالرحمن ابن اردگ که از محدثین تاریخ اسلام است فرزند او است.
دکتر عجم در پژوهش خود باور دارد که سه قلعه ۱- شاه نشین سرچشمه ۲- درب صوفه پیر ۳- قلعه زیبد.اخرین محل استقرار یزدگرد سوم پس از فرار از مداین بوده است. بلاذری فتوح‌البلدان، صص ۵۶۸- ۵۶۹
فتوح الشام. ص: ص ۴۴۳ فارسی و ۳۰۷ عربی
متن اصلی کتاب بلاذری :
….یزدجرد…ثم سار إلى خراسان فلما صار إلى جنابد(گنابد) حد مرو تلقاه ماهویه مرزبانها معظما مبجلا وقدم علیه نیزک عنده شهرًا ثم شخص وکتب إلیه یخطب ابنته فأغاظ ذلک یزدجرد وقال‏:‏ اکتبوا إلیه إنما أنت عبد من عبیدی فما جرأک على أن تخطب إلی وأمر بمحاسبه ماهویه مرزبان مرو وسأله عن الأموال‏.‏ فکتب ماهویه إلى نیزک یحرضه علیه ویقول‏:‏ هذا الذی قدم مفلولا طریدًا فمننت علیه لیرد علیه ملکه فکتب إلیک بما کتب‏.‏ ثم تضافرا على قتله‏.‏ وأقبل “نیزک” فی الأتراک حتى نزل فی الجنابذ (گنابد) فحاربوه فتکافأ الترک ثم عادت الدائره علیه فقتل أصحابه و نهب عسکره وکان ذلک سنه ۳۱ هـ( ۶۵۱ م، )

برای دیدن خرابه های غارت شده قله شاه نشین زیبد فیلم زیر را در یوتوب ببینید سپتامبر ۲۰۱۱

مکان جنگ نیزک ترخان و یزدگرد و قلعه دوازده رخ زیبد


کانال گناباد قدیم به نقل از مقاله دکتر محمد عجم

نقدم لکم عشرات من المستنداة و البیناة المحکماة و المرجو منکم البینة او سند واحدة فقط ایفادنا بالسند واحدة لحمایه ذالک الادعاء اللا منطقیه ان کنتم صادقین .

راث العربی الاسلامی ام مصطلح صهیونی !!!!
ردا علی مقاله لا تقل الخلیج الفارسی بل قل الخلیج العربی( فی شبکه اخبار المحیط و فی التجدید 24 نفمبر2005

نقدم لکم عشرات من المستنداة و البیناة المحکماة و المرجو منکم البینة او سند واحدة فقط   ایفادنا بالسند واحدة لحمایه ذالک الادعاء اللا منطقیه ان کنتم صادقین .

منذ 600 قبل المیلاد حتی عام 1948 ( تاسیس دولة اسرائیل )  لقد سجلت مصطلح الخلیج الفارسی فی اکثر من 300 کتاب و اکثر من الف خارطه و منها خارطه العالم لابن حوقل و ادریسی و استخری و غیرها من المسلمین (خرائط الذی یوجد اصلحها  فی متاحف اوروبیه  و عربیة) وکما اعترف المفکر العربی عبد المنعم السعید فی الاهرام 23/12/2002 : و  العمید الرکن مجدی عمر عضو مجلس القیادة عن مصر فی مجله الاهرام رقم 219 یونیو۲/۶ 2001 و عبدالهادی التازی والمفکرون الاخرون :

» ان کل العرب و المسلمون  کالشعوب الأخری منذ زمن بعید سمو الخلیج بالبحرالفارسی او الخلیج الفارسی وان کل الخرائط من العصور الیونانیه القدیمة وحتی تلک التی رسمها عرب، کانت کلها تقول ان الخلیج اسمه عند العرب  ‘الخلیج الفارسی’«

 و للاول مره  رودریک اوون رجل یهودی من مخابرات ام 6 بریتانیا اطلق الاسم العربی علی الخلیج الفارسی فی عام 1958 و قلدوها  علمانیون القومجیون العرب  منها میشل عفلق و حسن البکر و صدام حسین ,کتبت : من آن لآخر یخرج کیان الاحتلال الصهیونی بمؤامرة تهدف الإضرار بصالح العرب  والمسلمین و منها تغییر الاسم الخلیج العربی  الی الفارسی ؟!!!

و العجیب جدا من  جهل  علی تراث الثقافی من قبل  کاتب ذالک  السطور.

 فی الحقیقه ان تغییر الاسم التاریخی للخلیج الذی یعتبر تراث الاسلامی عربی هو من موامرات استکباریه الذی یخدم الصهیونیه و الاستکبار و الاستعمار العالمی  و هو من جهاله بعض القومیین ، لان الخلیج الفارسی و بحر الفارسی مصطلح الاسلامی عربی و تراث الانسانی و کتب عئها  ارحاله و الجغرافیون و مورخون الاسلامی  و حتی علما الدین و مفسرین  الکبار فی تفسیر آیات :

 

    ( 1 ) ابراهیم : 32 .
( 2 ) النحل : 14 – 15 .
( 3 ) الفرقان : 53 .
( 4 ) النمل : 61 .
( 5 ) فاطر : 12 .
(6 ) الجاثیة : 12 .
( 7) الطور : 6 .
(8 ) الرحمن : 19 – 24 .
( 9 ) الملک : 30     (۱۰  ) الشورى : 22 – 25 .
( ۱۱) المرسلات : 27 .

الفرقان : وهو الذی مرج البحرین هذا عذب فرات وهذا ملح اجاج وجعل بینهما برزخا وحجرا محجورا ( ۵۳ ) .
النمل : وجعل خلالها أنهارا وجعل لها رواسی وجعل بین البحرین حاجزا (۶۱ ) .
فاطر : وما یستوی البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح اجاج و من کل تأکلون لحما طریا وتستخر جون حلیة تلبسونها وترى الفک مواخر فیه ولتبتغوا من فضله ولعلکم تشکرون (۱۲ )

الرحمن : مرج البحرین یلتقیان بینهما برزخ لا یبغیان فبأی آلاء ربکما تکذبان یخرج منهما اللؤلؤ والمرجان فبأی آلاء ربکما تکذبان وصف اکثر المفسرون القدما بحر الفارس و بحر الروم  فی هذه الایات الکریمه .

بعض الکتب الذی وصف فیها الخلیج الفارسی :

 کتاب البلدان والتاریخ یعقوبی (احمدبن واضح اصبهانى یعقوبى)،  الکتاب  المغازى، فتوح الشام، فتح العجم و فتح مصر (محمدبن عمر واقدى)، الطبقات الکبرى (واقدى)، حبیب العروس و ریحان النفوس (سعید غنیمى مقدسى)، البدء و التاریخ المقدسی،  اخبار الطوال متوفى (ابوحنیفه احمدبن‏داوود دینورى)، تاریخ الرسل و الملوک (محمد جریر طبرى)، تاریخ بلعمى (بلعمى)، الکامل (ابن اثیرص 1129)، تاریخ ابن خلدون ص 258 ، کتاب الحیوان  ابن جاحزص 942 ، زیج محبد بن جابر بتانی  ص 14  ، الملل و الاهواء و الحل ابن حزم ص 71- 177 ، المنتظم ابن جوزی ص 4- 10-13-249 ، اساس البلاغه زمخشری ص 60 ،  مجمع الامثال المیدانی ص  ، احسن التقاسیم فی معرفه اقالیم  مقدسی ص 5-175-78 196 ، معجم البلدان  یاقوت حموی،  رحله ابن بطوطه المغربی، نزهه المشتاق ادریسی الاندلسی،   جغرافیای کتاب المقدس یشو 4:1 نهایه الارب فی فنون  النویری ،  مروج الذهب (مسعودى)  . محمدبن‏قزوینى(674ق)، شمس‏الدین الانصارى الدمشقى الصوفى (727ق)، النوبرى حمداللَّه مستوفى زیدالدین عمر مظفربن الوردى (749ق) و عبداللَّه کاتب چلبى قسطنطنى (1067ق)

علی سبیل المثال   فی الکتاب  «البدء والتاریخ» مطهربن‏طاهر المقدسى، الجزء الرابع، صص 32 حتی ص 57  یکتب عن بحر الفارسی کما یلی  :

 «البحار المعروفة العظام خمسه: احدها بحر الهند وفــــارس والصین والثانى بحر الروم وافریقیه والثالث بحر اوقیانوس و هو بحر المغرب والرابع بحر بنطس والخامس بحر جرجان و قد وصفوا طول هذه البحار و عرضها و جزائرها و سواحلها و ما یخرج منها من‏الارجل والخلجان و یسمون بحر فـــارس الخلیج الفــــــارسى و طوله مئة و خمسین فرسخا و عرضه مئة و خمسون فرسخا و اما الانهار التى تنصب فى بحر فارس فهى دجلة تخرج من جبال فوق ارمینیة… و مخرج الخابور من رأس العین و یستمد من الهرماس و ینصب فى الفرات اسفل قرقیسیا و تجمع هذه الانهار کلها فى دجلة و یمر دجلة بالابلة الى عبادان فینصب فى الخلیج الفــــارسى و مخرج نهر الاهواز و نهر جندى سابور من جبال اصبهان و یجتمعان فى دجیل الاهواز ثم یفیض فى بحر فـــارس و اما الانهار التى تفیض فى بحر جرجان ……. و اما یوصف الادریسی بحر الفارسی و  یبدأ الإدریسى کتابه بالحدیث عن صورة الارض ثم الأقالیم السبعة التى تتکون منها الکرة الارضیة فکان الکتاب کما یلهى: أولا: ذکر هیئة الأرض و یذکر فیه أن الأرض مدورة کتدویر الکرة والماء لاصق بها و الأرض مقسومة بقسمین بینهما خط الاستواء و الأرض فى ذاتها مستدیرة لکنها غیرصادقة الاستدارة ثم تکلم بعد هذا عن البحار السبعة، و هو یشیر الى أن هذه البحار السبعة ستة منها متصلة و بحر واحد منفصل لا یتصل بشى‏ء من البحور المذکورة ثم یبدأ فى عد هذه البحار فذکر البحر الممتد من الصین و الهند و السند و الیمن بحر الصین و البحر الهندى و یتشعب من هذا البحر الخلیج الأخضر و هو بحر فــــارس، کما یتشعب منه خلیج القلزم و البحر الشامى حیث مخرجه من البحر المظلم الذى فى جهةالمغرب و یسمى هناک بحر الزقاق لأن سعته هناک تکون 18 میلا و یخرج من هذا البحر الشامى خلیجان أحدهما خلیج البنادقیین (جنوب ایطالیا) والثانى بحر نیطس، و أما بحر قزوین( جرجان) فهو بحر منقطع لا یتصل بشى‏ء من البحار المذکورة. ثانیا: الأقالیم السبعة و یقسم فیه الأرض سبعة أقالیم و کلا اقلیم یضم عشرة أجزاء کما یلى:…»

ابوالقاسم محمدبن حوقل بغدادی  فی  صورة الارض  سنه  367 هجری یکتب فیمایلی:

« بحر فارس»

 والذی یجب ان یذکر بعد دیار العرب بحر فـــارس لان بحر فـــارس  یشتمل علی اکثر حدودها و تتصل دیار العرب به و بکثیر من بلدان الاسلام و تعتوره، ثم اذکر جوامع ممایشتمل علیه هذاالبحر و ابتداء بالقلزم و ساحله ممایلی المشرق فانه ینتهی الی ایله ثم یطوف بحدود دیارالعرب التی ذکرتها و اثبتها قبل هذا من هنا الی عبادان ثم یقطع عرض الدجله وینتهی علی الساحل الی مهروبان ثم الی جنابه، ثم یمر علی سیف فارس الی سیراف ثم یمتدالی سواحل هرموز من وراء کرمان الی الدیبل و سواحل الملتان و هو سواحل السند و قدانتهی حدبلد الاسلام. ثم ینتهی الی سواحل الهند ماضیا الی سواحل التبت فیقطع ها الی ارض الصین و اذا اخذت من ارض القلزم من جانب البحر العربی علی ساحله سرت فی مفاوز من حدود مصر حتی تنتهی الی جزائر تعرف ببنی حدان و کان بها مراکب لمن اثر الحج تخطف بالحجاج الی الجار و جدة، ثم تمتدفی مفاوزللبجة کان بهامعدن الزمرد و شیء من معادن الذهب الی مدینة علی شط البحریقال لها عیذاب و هی محاذیه للجار ثم یتصل السیف الی سوا کن، و هی ثلاث جزائیر یسکنها تجار الفرس و قوم من ربیعة و یدعی فیها الصاحب المغرب، و هی محاذیه لجدة و بین سوا کن و عیذاب سنجله جزیرة بین رأس جبل دوای و جبل ابن جرشم و هی لطیفة و بها مغاص لللؤلؤ و یقصد فی کل حین بالزاد و الرجال، و بینها و بینجدة یوم و احدولیلة و المستحل منها یصل الی جزیره باضع و بینهما مجر اوان، ثم یخطف المستحل عنها الی دهلک اربعه مجار. و من دهلک الی زیلع ستة مجار و باضع جزیره ذات خیر و میرو ماشیة و هی محاذیه لحلی و جزیرة دهلک محاذیة لعثر و جزیره زیلع، فکان ها بین غلافقه و عدن و جزیره بجه و بربره محاذیه لاعمال عدن، و من هذا الجزایر اکثر جلود الدباغ بعدن و الیمن من البقری و الملمع و الادم التقیل. ثم یمتدالبحر علی بحرالحبشه و یتصل بظهر بلدالنوبة حتی ینتهی الی بلدان الزنج، و هی من اوسع تلک الممالک فیمضی السیف محاذیا لجمیع بلدان الاسلام. و قدانتهت مسافة هدالبحر من شرقه و غربه و قد تعترض فیها جزائر و اقالیم تختلف لایعلمها الامن سافر فی البحر الی ان یحاذی ارض الصین17

مقدسی  فی صفحهٌ 18 کتابه ( 375 هجری قمری )  یقول عن  بحر فارسی :
… اکثر من الناس،  یسمونه الی حدود الیمن بحر فـــارس و ان اکثر صناع المراکب و ملاحیها فرس و هو  من عمان الی عبادان قلیل العرض. لایجهل المسافرفیه…

ابوریحان محمد بن احمدالبیرونی الخوارزمی (متوفی به سنه  440 هجری) و معاصر مع ابن حوقل فی الکتاب التفهیم الاوائل صناعة التنجیم  و فی  کتاب قانون مسعودی  و

ابوحفض زین الدین عمر مظفر معروف به ابن الوردی متوفی  سنه 27 یکتب فصل من کتابهم عن بحر فارس :

فصل فی بحر فارس و مافیه من الجزائر و العجائب ویسمی البحر الاخضر و هو شعبة من بحرالهندالاعظم و هو مبارک کثیرالخیر دائم السلامته.
و
ابی العباس احمدبن علی بن احمد القلقشندی، متوفی سنه  821 هجری، در صفحهٌ 242 جلد  الثالث  فی  کتاب صبح الاعشی فی صناعة الانشاء :
ویتفرع من البحر الهندی بحران عظیمان مشهوران و هما (بحر فارس و الخلیج البربری) فاما بحر فارس فهو بحر ینبعث من بحرالهند… الخ…
و بالاخره ابوالقاسم بن محمدبن حوقل فی الکتاب صورة الارض  فی تسمیه دریای فارس و خلیج فارس  فی  صفحه 244 (فصل فارس)  یقول :
و قدتکرر القول بان بحر فـــــارس خلیج من البحر المحیط فی حدالصین و بلدالواق، و هوبحر یجری علی حدود بلدان السند و کرمان الی فارس فینسب من بین سائرالممالک التی علیه الی فارس، لانه لیس علیه مملکة اعمر منها و لان ملوک فــــارس کانوا علی قدیم الایام اقوی سلطانا، و هم المستولون الی یومنا هذا علی ما بعد و قرب من شطوط هذاللبحر، ولانا لانعلم فی جمیع بلد  فـــــارس و غیرها سفنا تجری فی بحر فارس فتخرج عن حد مملکتها و ترجمع جلالتهاو صیانتها الاالفارس.

بحر فارس فی کتاب « المسالک والممالک «       الاصطخری     الصفحة : 12

ففصلت بلاد الإسلام عشرین إقلیما، وابتدأت بدیار العرب فجعلتها إقلیما، لأن فیها الکعبة ومکة أم القرى وهی واسطة هذه الأقالیم، ثم أتبعت دیار العرب ببحر فــارس لأنه یکتنف أکثر دیار العرب، ثم ذکرت المغرب حتى انتهیت إلى مصر فذکرتها، ثم ذکرت الشام ثم بحر الروم ثم الجزیرة ثم العراق ثم خوزستان ثم فارس ثم کرمان ثم المنصورة وما یتصل بها من بلاد السند والهند والإسلام، ثم أذر بیجان وما یتصل بها، ثم کور الجبال ثم الدیلم ثم بحر الخزر ثم المفازة التی بین فارس وخراسان ثم سجستان وما یتصل بها ثم خراسان ثم ما وراء النهر.

فهذه صورة الأرض عامرها والخراب منها وهی مقسومة على الممالک. وعماد ممالک الأرض أربعة، فأعمرها وأکثرها خیرا وأحسنها استقامة فی السیاسة وتقویم العمارات فیهامملکة إیرانشهر، وقصبتها إقلیم بابل وهی مملکة فارس، وکان حد هذه المملکة فی أیام العجم معلوما، فلما جاء الإسلام أخذ من کل مملکة بنصیب، فأخذ من مملکة الروم الشام ومصر والمغرب والأندلس، وأخذ من مملکة الهند ما اتصل بأرض المنصورة والملتان إلى کابل وطرف أعلى طخارستان، وأخذ من مملکة الصین ما وراء النهر، وانضاف إلیه هذه الممالک العظیمة، فمملکة الروم تدخل فیها حدود الصقالبة ومن جاورهم من الروس والسریر واللان والأرمن ومن دان بالنصرانیة، ومملکة الصین تدخل فیها سائر بلدان الأتراک وبعض التبت ومن دان بدین أهل الأوثان منهم، ومملکة الهند تدخلفیها السند وقشمیر وطرف من التبت ومن دان بدینهم، ولم نذکر بلد السودان فی المغرب والبجة والزنج ومن فی أعراضهم من الأمم، لأن انتظام الممالک بالدیانات والآداب والحکم وتقویم العمارات بالسیاسة المستقیمة، وهؤلاء مهملون لهذه الخصال، المسالک والممالک الاصطخری  ص 12

بحر فـــــارس

وسنذکر بعد دیار العرب بحر فارس، فإنه یشتمل على أکثر حدودها، ویتصل بدیار العرب منه وبسائر بلاد الإسلام ونصوره، ثم نذکر جوامع مما یشتمل علیه هذا البحر، ونبتدئ بالقلزم على ساحله مما یلی المشرق، فإنه ینتهی إلى أیلة، ثم یطوف بحدود دیار العرب، التی ذکرناها وبیناها قبل هذا إلى عبادان، ثم یقطع عرض دجلة وینتهی على الساحل إلى مهروبان ثم إلى جنابة، ثم یمر على سیف فارس إلى سیراف، ثم یمتد إلى سواحل هرمز وراء کرمان إلى الدیبل وساحل الملتان وهو ساحل السند، وقد انتهى حد بلدان الإسلام، ثم ینتهی إلى سواحل الهند حتى ینتهی إلى سواحل التبت فیقطعها إلى أرض الصین؛ وإذا أخذت من القلزم غربیها على ساحل البحر سرت فی مفاوز، من حدود مصر حتى تنتهی إلى مفاوز هی للبجة، وبها معادن الذهب، إلى مدینة على شط البحر یقال لها عیذاب ثم یمتد على بلد الحبشة، وهی محاذیة لمکة والمدینة حتى یحاذی قرب عدن، ثم یقطع الحبشة ویتصل بظهر بلد النوبة حتى ینتهی إلى بلدان الزنج وهی من أوسع تلک الممالک فیمتد على محاذاة جمیع بلدان الإسلام، وقد انتهى مسافة هذا البحر، ثم تعرض فیه جزائر وأقالیم مختلفة إلى أن یحاذی أرض الصین

هناک بعض  منابع  التاریخی  الاخری  ذی اهمیه من تراث  عربی ـ اسلامی  الذی یوکد

 اصالت الاسم  الخلیج الفارسی، منها   کتاب:

.

ـ ابن فقیه  فی الکتاب البلدان (تألیف 279 ق.): اطلق علیها الاسم  : بحر فارس

ـ ابن رسته  فی  الکتاب الاعلاق النفیسه (تألیف 290 ق.): تسمیها بالخلیج الفارسی

ـ سهراب (قرن ثالث هجری) فی کتاب عجایب الاقالیم السبعه:     بحر فارس

ـ ابن خردادبه ( 300 ق.)  فی  کتاب المسالک الممالک: بحر فارس

ـ بزرگ بن شهریار فی کتاب عجایب الهند (تألیف 342 ق.): بحر فارس

ـ اصطخری (  346 ق.)  فی الکتاب المسالک الممالک: بحر فارس

ـ اصطخری  فی  کتاب الاقالیم: بحر فارس

ـ مسعودی ( 346 ق.)  فی کتاب مروج الذهب: بحر فارس

ـ مسعودی  فی  کتاب التنبیه والاشراف: بحر الفارس

ـ ابن مطهر فی کتاب البدء والتاریخ (تألیف 355 ق.): خلیج الفارس

ـ ابوریحان بیرونی (  440 ق.)  فی کتاب التفهیم: خلیج پارس ـ دریای پارس

ـ ابوریحان بیرونی فی  کتاب قانون المسعودی: دریای فارس

ـ ابوریحان بیرونی  فی کتاب تحدید نهایات الامانی: بحر فارس

ـ ابن حوقل فی  کتاب صورة الارض (تألیف 367 ق.): بحر فارس

ـ مؤلف الحدود العالم من المشرق الی المغرب (تألیف 372 ق.): خلیج فارس ـ دریای پارس

ـ مقدسی  فی  کتاب احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم (تألیف 375 ق.): بحر فارس

ـ محمد بن نجیب فی کتاب جهان نامه (تألیف قرن رابع): بحر پارس

ـ ابن بلخی فی کتاب فارسنامه (تألیف حدود 500 ق.): بحر فارس

ـ طاهر مروزی فی کتاب طبایع الحیوان (تألیف حدود 514 ق.): الخلیج الفارس

ـ شریف ادریسی ( 560 ق.) فی کتاب نزهة المشتاق: بحر فارس

ـ یاقوت حموی (  626 ق.)  فی کتاب معجم البلدان: بحر فارس

ـ زکریای قزوینی ( 682 ق.) فی کتاب آثار البلاد: بحر فارس

ـ زکریای قزوینی فی کتاب عجایب المخلوقات: بحر فارس

ـ انصاری الدمشقی ( 727 ق.) فی کتاب نخبة الدهر: بحر فارس

ـ ابوالفداء (  732 ق.)  فی  کتاب تقویم البلدان: بحر فارس

ـ شهاب الدین احمد نویری (  733 ق.) فی کتاب نهایة الارب: خلیج فارس

ـ حمدالله مستوفی قزوینی ( 740 ق.) فی کتاب نزهة القلوب: بحر فارس

ـ ابوحفص ابن الوردی ( 749 ق.) فی  کتاب خریده العجایب: بحر فارس

ـ ابن بطوطه ( 777 ق.)  فی الکتاب مشهور  الرحله ابن بطوطه : بحر فارس

ـ قلقشندی (متوفی 821 ق.) فی  کتاب صبح الاعشی: بحر فارس

المسالک و الممالک ابوالقاسم عبیدالله بن عبدالله بن خردادبه (متوفای 272 یا  المسالک و الممالک، (چاپ لیدن و افست مکتبة المثنی ببغداد) صص134 ـ 130

کتاب المسالک والممالک کتاب جغرافی من القرن التاسع میلادی کتبه القاسم عبید الله بن عبد الله ابن خرداذبة جاء فی وصف للبلدان والتقسیمات الإداریة.

وقد قال ابن خرداذبه فی اوله:

   
هذا کتاب فیه صفة الأرض، وبنیة الخلق علیها, وقبلة أهل کل بلد والممالک والمسالک، وکل ربع من الشمالیّ والجنوبیّ سبعة أقالیم، وذکرّ بطلیموس فی کتابه أن مدن الأرض على عهده کانت أربعة آلاف ومائتی مدینة.

ـ حاجی خلیفه (  1067 ق.) فی کتاب جهان نما (ترکی): بحر فارس

ـ شمس الدین محمد سامی فی قاموس الاعلام (قرن ۱۳ هجری): خلیج بصره

ـ البستانی فی دایرة المعارف البستانی (طبع 1883 م.): الخلیج العجمی

حمد أبو القاسم بن حوقل (ولد فی نصیبین فی شمال شرق الجزیرة الفراتیة ضمن الحدود الترکیة الیوم   کاتب وجغرافی ومؤرخ  من القرن العاشر للمیلاد. من أشهر أعماله “صورة الأرض” عام 977.  و وضع فیها خریطه العالم و صورة بحر فارس المعلومات القلیلة المتوفرة عن ابن حوقل مستخلصة من کتابه الذی کان مراجعة وتطویرا لکتاب “مسالک الممالک” للإصطخری  (951)، والذی کان بدوره مراجعة لکتاب “صور الأقالیم” لأحمد بن سهل البلخی (921). کان ابن حوقل أکثر من محرر، فقد کان رحالة یمضی وقتا طویلا فی الکتابة عن المناطق والأشیاء التی یراها. أمضى آخر 30 عاما من حیاته مسافرا إلى مناطق نائیة فی آسیا وأفریقیا. حطت به إحدى رحلاته 20 درجة جنوب خط الاستواء على الشاطئ الشرقی لأفریقیا. من ملاحظاته عن تلک المنطقة هو وجود عدد کبیر من السکان، على عکس ما کان یعتقد الإغریقیون.

کان وصفه دقیقا ومفیدا للرحالة. تضمن کتاب “صورة الأرض” وصفا مفصلا للأراضی التی سیطر علیها المسلمون فی إسبانیا وإیطالیا (وبالأخص صقلیة)، وکذلک “بلاد الروم” (الإمبراطوریة البیزنطیة). من ملاحظاته فی الکتاب أن عدد اللغات فی القوقاز 360، وأن اللغتین الأذریة والفارسیة هما ال”لینغوا فرانکا” للقوقاز. کما ووصف کییف وذکر طریق بلغار الفولغا والخزر لسفیاتوسلاف الأول.

نشر عمل ابن حوقل من قبل م. ج. جویه (لایدن، 1873). کما وکتب ملخص من قبل مؤلف مجهول عام 1233.

تفسیر ابن کثیر بحر فارس و بحر روم

 

نویسنده : mohammad ajam : ۸:۱٠ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٤/٩/۱٠

 نظرات (0)  لینک دائم

 

تراث العربی الاسلامی ۲

 

و ایضا  سجلت  و وصفت  الخلیج الفارسی فی کتب :

 

1ـ آثار البلاد و اخبار العباد ـ  تالیف  ابوعبدالله زكريا بن محمد بن محمود القزويني ـ طبعچاپ بيروت 1960.
2ـ احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم ـ تالیف 
 شمس الدين ابوعبدالله محمدبن احمدبن ابوبكر الشامي مقدسي، معروف به البشاري،  ـ ليدن 1960 (يطلب من مكتبة المثني ببغداد).
4ـ الاعلاق النفيسه ـ نوشتهٌ ابوعلي احمد بن عمر، معروف به ابن رسته، طبع 
چاپ ليدن 1981 ميلادي.
. 8ـ تاريخ التمدن الاسلامي ـ تأليف جرجي زيدان ـ طبع ال
قاهره 1935 ـ جلد ثانی.
9ـ التفهيم لاوائل صناعة التنجيم ـ 
 ابوريحان بيروني خوارزمي ـ تصحيح جلال همايي چاپ 1318 شمسي.
10ـ حياة الحيوان الكبري ـ  شيخ كمال الدين الدميري، چاپ قاهره 1311 هجري.
11ـ خريدة العجائب و فريدة الغرائب ـ نوشته ابو حفض زيدالدين عمر مظفر، معروف به ابن الوردي ـ  طبع چاپ قاهره 1303 هجري.
18ـ صبح الاعشي في صناعة الانشاء ـ  ابي العباس احمدبن علي بن احمد القلقشندي چاپ قاهره 1913 تا 1920 جلد ثالث.
19ـ صورة الارض، تالیف 
ابوالقاسم محمدبن حوقل، طبع چاپ ليدن 1938 ، جلد اول.
20ـ طبايع الحيوان ـ تالیف  شرف الزمان طاهر مروزي ـ  طبع 
لندن 1942 .
21ـ عجائب الاقاليم السبعة الي نهاية المعمارة ـ  تالیف 
 سهراب ـ  طبع چاپ وين 1929 .
22ـ العراق ـ تأليف سيد عبدالرزاق الحسني ـ طبع  صيدا 1956 .
23ـ علم الخرائط ـ تأليف دكتر محمد عبدالكريم صبحي، چاپ قاهره 1966 .
24ـ قاموس الاعلام ـ تالیف 
 شمس الدين محمد سامي، طبع  استانبول 1306 هجري.
25ـ قانون مسعودي ـ تالیف 
ابوريحان بيروني الخوارزمي،  حيدرآباد دكن 1955 .
26ـ قصة الحضارة ـ تأليف ويل دورانت ـ ترجمه به عربي از دكتر زكي نجيب محمود،  قاهره 1965 .
27ـ لطايف اللغات ـ  عبداللطيف بن عبدالله ـ نسخهٌ خطي.
28ـ مختصر البلدان ـ  ابوبكر احمدبن محمد، معروف به ابن الفقيه (279 هجري)،  ليدن 1885) يطلب من مكتبة المثني ببغداد).
29ـ مراصد الاطلاع ـ  علي محمد البجاوي ـ  طبع 
1954 جزء اول.
30ـ المسالك و الممالك ـ  ابواسحق ابراهيم الاصطخري، چاپ ليدن 1889 .
31ـ الموسوعة العربية الميسرة ـ تأليف صبحي عبدالكريم، ترجمه به عربي از محمد شفيق غربال،  قاهره 1965 .
32ـ تطور الخط العربي ـ تأليف ناجي زيدالدين ـ طبع 
چاپ بغداد 1968 .
33ـ معجم البلدان ـ  شهاب الدين ابوعبدالله ياقوت بن عبدالله حموي رومي،  قاهره 1906 .
34ـ المنجد (معجم)،  ـ بيروت 1966 .
35ـ نخبة الدهر في عجائب البر و البحر ـ نوشتهٌ شمس الدين ابوعبدالله محمد بن ابي طالب الانصاري الدمشقي الصوفي ـ چاپ لايپزيك 1923 .
36ـ نزهة القلوب ـ  حمدالله بن احمد بن ابي بكر مستوفي قزويني ـ چاپ 1928 ميلادي.
37ـ نزهة المشتاق ـ  ابوعبدالله، محمدبن عبدالله معروف به شريف الادريسي، چاپ رم 1878 .
38ـ نهاية الارب في فنون الادب ـ تأليف شهاب الدين احمد عبدالوهاب النري ـ  قاهره 1923

 

بحر فارس فی کتاب تاريخ ابن خلدون  

   الجزء الأول  ص    ( 2 من 258 ) 

وكذلك يقولون في تبع الآخر وهو أسعد أبو كرب وكان على عهد يستأنف من ملوك الفرس الكيانية إنه ملك الموصل وأذربيجان ولقي الترك فهزمهم وأثخن ثم غزاهم ثانية وثالثة كذلك وإنه بعد ذلك أغزى ثلاثة من بنيه بلاد فارس وإلى بلاد الصغد  ….. وذلك أن ملك التبابعة إنما كان بجزيرة العرب وقرارهم وكرسيهم صنعاء اليمن‏.‏ وجزيرة العرب يحيط بها البحر من ثلاث جهاتها‏:‏ فبحر الهند من الجنوب وبحر فــارس الهابط منه إلى البصرة من المشرق وبحر السويس الهابط منه إلى السويس من أعمال مصر من جهة المغرب كماتراه في مصور الجغرافيا‏.‏ فلا يجد السالكون من اليمن إلى المغرب طريقاً من غير السويس‏.‏

……….

تاريخ ابن خلدون   الجزء الأول      ( 3 من 258 )

 

والبحر الثاني من هذا البحر الحبشي ويسمى الخليج الأخضر يخرج ما بين بلاد السند والأحقاف من اليمن ويمر إلى ناحية الشمال مغرباً قليلاً إلى أن ينتهي إلى الأبلة من سواحل البصرة في الجزء السادس من الإقليم الثاني على أربعمائة فرسخ وأربعين فرسخاً من مبدئهويسمى بحر فـــارس‏.‏ وعليه من جهة الشرق سواحل السند ومكران وكرمان وفارس والأبلة عند نهايته ومن جهة الغرب سواحل البحرين واليمامة وعمان والشحر والأحقاف عند مبدئه‏.‏ وفيما بين بحر فارس والقلزم جزيرة العرب كأنها داخلة من البر في البحر يحيط بها البحر الحبشي من الجنوب وبحر القلزم من الغرب وبحر فارس من الشرق وتفضي إلى العراق فيما بين الشام والبصرة على ألف وخمسمائة ميل بينهما‏.‏ وهنالك الكوفة والقادسية وبغداد وإيوان كسرى والحيرة‏.‏ ووراء ذلك أمم الأعاجم من الترك والخزر وغيرهم‏.‏ وفي جزيرة العرب بلاد الحجاز في جهة الغرب منها وبلاد اليمامة والبحرين وعمان جهة الشرق منها وبلاد اليمن في قالوا‏:‏ وفي هذا المعمور بحر أخر منقطع من سائر البحار في ناحية الشمال بأرض الديلم يسمى بحر جرجان وطبرستان طوله ألف ميل في عرض ستمائة ميل في غربيه أذربيجان والديلم وفي شرقيه أرض الترك وخوارزم وفي جنوبيه طبرستان وفي شماليه أرض الخزر واللان‏.‏ هذه جملة البحار المشهورة التي ذكرها أهل الجغرافيا‏……..

……. وفي الجزء السادس من هذا الإقليم فيما بين البحرين الهابطين من هذا البحر الهندي إلى جهة الشمال وهما بحر قلزم وبحر فارس وفيما بينهما جزيرة العرب‏.‏ وتشتمل على بلاد اليمن وبلاد الشحر في شرقيها على ساحل هذا البحر الهندي وعلى بلاد الحجاز واليمامة‏.‏

 

 

في كتاب أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم المقدسي البشاري هي  فی   الصفحة  5

… فإنه جعلها خمسة، زاد بحر الخزر وخليج القسطنطينية. ونحن … إن البحار سبعة وإنما ذكر بحر العرب، وقال ولو أن … فيه فنقول أن البحر هو بحر الحجاز والسبعة بحر القلزم وبحر اليمن وبحر عمان … مكران وبحر كرمان وبحر فــــارس وبحر هجر، فهذه ثمانية … أكثر من عشرة لأنك تركت بحر الصين وبحر الهند وبحر الزنج. … في تفسير هذه الآية ورأينا بحر الصين لا يلقى الرومي سقط … أن النيل كان يفيض في بحر الصين إلى قريب. فأن … موسى إنما طرحت تابوته في بحر القلزم فخرج في النيل إلى … العرب قد كانت تسافر إلى فارس آلا ترى أن عمر بن … وعبادان لا بد له من بحر فارس وكرمان وتيز مكران، أولا … الناس يسمونه إلى حدود اليمن بحر فارس ، وان اكثر

..

… ووضع هذا الإقليم شرقيه بحر فـــــارس وغربيه كرمان ومفازة سجستان وأعمالها … مكران وجبال القفص من ورائها بحر فـــارس وإنما أحاط بحر فـــــارس بشرقي هذه البلاد وجنوبيه من

في كتاب الحيوان الجاحظ هي 1 صفحة  494

… في المواضع التي ليس بقربها بحرٌ ولا نهرٌ، ولا حوضٌ، … وفي سواحل بحر فارسناسٌ يأكلونها. … فإن يكُ بحرُ الحنظليَّين زاخراً

 

فی کتاب الزیج – البتاني

يخرج نحو أرض أيلة وهو بحر القلزم طوله ألف وأربعمائة ميل … وخليج آخر يخرج نحو أرض فارس يسمى الخليج الفارسي وهو من  البصرة طوله ألف وأربعمائة ميل … الخليجين أعني خليج أيلة وخليج فــارس أرض الحجاز واليمن ويكون ما … وفي هذا البحر كله أعني بحر الهند والصين من الجزائر العامرة … كثيرة. فأما بحر أوقيانوس الغربي الذي يدعى المحيط … أرض الحبش إلى بريطانية وهو بحر لا تجري فيه السفن والست … وطنجة يسمى سبطاً يخرج إلى بحر الروم وفيه أيضاً من ناحية … فيه. وأما بحر الروم ومصر فإنه يخرج من … الذي يخرج من بحر أوقيانوس الغربي عند الجزيرة التي…..

بحر فـــــارس .. في كتاب الكامل في التاريخ ابن الأثير المؤرخ هي  فی  صفحة  9 و

 

صفحه 1129

 همذان إلى التبت طولأن ومن بحر فــارس إلى بحر الديلم وجرجان عرضأن وجعل له ….

 

في كتاب  الملل والأهواء والنحل ابن حزم  هي  فی ص  71

… إنما اللؤلؤ في مغاصاته في بحر فارس وبحر الهند وأنهار بالهند والصين

177

… إلى سواحل اليمن كلها إلى بحر فارس إلى منقطعة ماراً إلى الفرات … الفرات إلى منقطع الشام إلى بحر القلزم وفي هذه الجزيرة من … بكر سنتين وستة أشهر فغزى فارس والروم وفتح اليمامة وزادت قراءة

 

 في كتاب المنتظم ابن الجوزي هي فی  صفحة  4

… وشمالها مملكة الصين، وجنوبها بحر فارس . وأما مملكة فارس فشرقها بلاد الإسلام، وغربها … وشميشاط، وقاليقلا أبدا إلى بحر الخزر. وأما ساتيد وتبل …ص .10

… بعض العلماء: أعظم البحار بحر فارس ، وبحر الروم، … المحيط، وأعظمها طولاً وعرضاً بحر فارس ، وبحر القلزم، … على صورة الناس. وفي بحر الهند حيتان تبلع القارب، … سمك طيارة. وفي بحر الشرقي سمك طول السمكة مائة … ثلاثة بحور، ويقال أن بحر الهند طوله من المغرب إلى … جعل الله سبحانه وتعالى لكل بحر جزراً ومداً، وفي بحر فارس الماء ثلاثون باعاً إلى سبعين … الجيد، ثم بعد ذلك بحر فيه ملوك من العرب يكون … ص 13

… في السواد، قبل ملك فارس ، وأن النبط هم … سنة، ثم وليت ملك فارس فحفروا أنهار كوثى والصراة الصغرى … وحفر براز الروز رجل من فارس اسمه بران، وحفر الحجاج … في جزيرة الفضة التي في بحر الصين يخرج منها ثلاثة أنهار … المدار، ويصب الجميعإلى بحر فارس ومسافتها ثمانمائة ميل ونصف. … نهراً منها جيحان يصب في بحر الشامي، وطوله سبعمائة ونيف …ص.   249……. محفوظة إلى أن تصب في بحر فارس ، ثم غوِّرت وجرت

في كتاب الحيوان  الجاهز الصفحة

494 … في المواضع التي ليس بقربها بحرٌ ولا نهرٌ، ولا حوضٌ، … وفي سواحل    بحر فـــــارس ناسٌ يأكلونها. … فإن يكُ بحرُ الحنظليَّين زاخراً

 

 في كتاب الزيج هي  

الصفحة  14 … … من اثني عشر جزءاًوقدروا بحر الهند فقالوا أن طوله يعد … يخرج نحو أرض أيلة وهو بحر القلزم طولهألف وأربعمائة ميل … وخليج آخر يخرج نحو أرض فــارس يسمى الخليج الفارســــي وهو بحرالبصرة طوله ألف وأربعمائة ميل … الخليجين أعني خليج أيلة وخليج فـــــــارس أرض الحجازواليمن ويكون ما … وفي هذا البحر كله أعني بحر الهند والصين من الجزائر العامرة… كثيرة. فأما بحر أوقيانوس الغربي الذي يدعى المحيط … أرض الحبش إلى بريطانيةوهو بحر لا تجري فيه السفن والست … وطنجة يسمى سبطاً يخرج إلى بحر الروم وفيهأيضاً من ناحية … فيه. وأما بحر الروم ومصر فإنه يخرج من … الذي يخرج من بحرأوقيانوس الغربي عند الجزيرة التي

 

في كتاب المنتظم ابن الجوزيذکر  ذکر بحر فارس مرات 

 

الصفحة 4 … وشمالها مملكة الصين، وجنوبها بحر فارس . وأما مملكة فارس فشرقها بلادالإسلام، وغربها … وشميشاط، وقاليقلا أبدا إلى بحر الخزر. وأما ساتيد وتبل

 

10 … بعض العلماء: أعظم البحار بحر فارس ، وبحر الروم، … المحيط،وأعظمها طولاً وعرضاً بحر فارس ، وبحر القلزم، … على صورة الناس. وفي بحر الهندحيتان تبلع القارب، … سمك طيارة. وفي بحر الشرقي سمك طول السمكة مائة … ثلاثةبحور، ويقال أن بحر الهند طوله من المغرب إلى … جعل الله سبحانه وتعالى لكل بحرجزراً ومداً، وفي بحر فارس الماء ثلاثون باعاً إلى سبعين … الجيد، ثم بعد ذلك بحرفيه ملوك من العرب يكون

 

13 … في السواد، قبل ملك فارس ، وأن النبط هم … سنة، ثم وليت ملك فارسفحفروا أنهار كوثى والصراة الصغرى … وحفر براز الروز رجل من فارس اسمه بران، وحفرالحجاج … في جزيرة الفضة التي في بحر الصين يخرج منها ثلاثة أنهار … المدار،ويصب الجميع إلى بحر فارس ومسافتها ثمانمائة ميل ونصف. … نهراً منها جيحان يصب فيبحر الشامي، وطوله سبعمائة ونيف

 

249 … محفوظة إلى أن تصب في بحر فارس ، ثم غوِّرت وجرت

 

بحر فارس في كتاب الكامل في التاريخ ابن اثير 

 

الصفحة  29 … وتزوج امرأة من نسل ملوك فارس يعرفون بالبادرنجبين، وكان قيما …وكان في سواحل بحر فارس ملك اسمه أسيون يعظم فسار … وقتل ملكها، وعاد إلى فارسوتوجه إلى محاربة نيروفر صاحب … مدينة سوق الأهواز وعاد إلى فارس بالغنائم، ثمعاد من فارس إلى الأهواز على طريق خرة … هناك كرخ ميسان وعاد إلى فارس .

1129 … همذان إلى التبت طولأن ومن بحر فــارس إلى بحر الديلم وجرجان عرضأنوجعل له

 

 في كتاب الفصل في الملل والأهواءوالنحل ابن حزم

الصفحة النص

71 … إنما اللؤلؤ في مغاصاته في بحر فـــارس وبحر الهند وأنهار بالهند والصين

 

177 … إلى سواحل اليمن كلها إلى بحر فـا رس  إلى منقطعة ماراً إلى الفرات …الفرات إلى منقطع الشام إلى بحر القلزم وفي هذه الجزيرة من … بكر سنتين وستة أشهرفغزى فارس والروم وفتح اليمامة وزادت قراءة

 

 أساس البلاغة الزمخشری 

 

الصفحة النص

60 … لأرضها ومحلتها، لأن بحر فارس وبحر الحبش ودجلة والفرات قد

 

 في كتاب مجمع الأمثال الميداني

الصفحة  196 … أن الجلندى وقع إلى سيف فارس في دولة الإسلام، وإن … كان يأخذالسفن كان في بحر مصر لا في بحر الفــــــــــارسی .

کما تری ان الاسم الخلیج الفارسی صارت فی طوال 3000 سنه تراث الثقافی العالمی و علی الخصوص تراث الاسلامی العربی  وكون دول عربية تطل عليه فليس معني ذلك أن أغير اسمه‏ التاریخی کما قلنا  ان اول من اقترح بتسمية الخليج عربياٌ کان رودريك اوون عمیلا للصهاینه فی کتابه فقاهه الذهبيه فی خليج العربية و اضيف هذا کان مباشرة بعد ثورة مصدق ضد هيمنة الاستعمار العجوز علی النفط الايراني . فی بداية الثورة الايرانية رجال الدين اقترحوا احتراماٌ للامة الاسلامية والعربية بتسميته خليج الإسلامي او خليج السلام لکن القوميين علمانیون العرب رفضوا هذا.

 ان النقود العربيه  فی منطقه الخلیج يجب ان يکون للبناء والتنميه المستمرة لا من اجل تغيير اسم.

 کتبها  دکتر محمد عجم

نویسنده : mohammad ajam : ٧:٥۸ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٤/٩/۱٠
 نظرات (0)  لینک دائم

 

خليج عربي .. أم فارسي؟

 خليج عربي .. أم فارسي….؟

 

جمال العقاد، SA، 31/10/2005
نحن العرب دائما ضد التيار. العالم کله کانوا يسمونها و  يسميه بالفارسي ونحن نخالف العالم ونسميه الخليج العربي. فليكن فارسيا، أين المشكلة؟
عادل حسن، KW، 01/11/2005
بل هو خليج فارسي منذ الأزل ومازال، وجميع المصادر التاريخية والجغرافية تقول أنه خليج فارسي ، علما بأن تسمية الخليج العربي برزت مع استلام الرئيس جمال عبدالناصر لمقاليد الحكم في مصر وتوجهاته القومية .
منصور سراج، YE، 31/10/2005
في الحقيقة أرى أن هذا الموضوع قد أثار سجالا حادا بين الكتاب العرب والإيرانيين والغربيين وبذلك أرى أن الكاتب قد استهان بالموضوع واستخدم مقاربة جغرافية قليلة الإقناع وواهية الدلالة. موضوع كهذا ينبغي أن يُعطى حقه استنادا للمعطيات التاريخية والسياسية والجيوسياسية. إذن أعتقد أنه كان من الأحرى بالكاتب أن يذهب ويقرأ ما كتبه الايرانيون وغير الايرانيين في هذا الموضوع قبل الخوض فيه بهذه المقاربة البسيطة.
جمال قاسم، LB، 31/10/2005
إنها مناسبة لأدلي بدلو في أمر منذ زمن يحير عقلي. لا هو خليج عربي ولا هو خليج فارسي، لم لا نتفق على تسمية جديدة، تسمية مستلة من عباءة الإسلام، وأغلب أفراد المناطق الواقعة على ضفاف الخليج ينتسبون إلى الدين الاسلامي. لماذا لا تتبنى منظمة الدول او الشعوب الاسلامية تسمية الخليج الفارسي او العربي بالخليج الاسلامي. ولكن هل السبب في عدم محاولة طرح هذا الاسم هو تمزق الاسلام الى اسلام شيعي واسلام سني؟ لست أدري! أنا عربي من حيث اللسان. ومع هذا أرفض القول إن الخليج عربي وأفضل الخليج الاسلامي. أعرف أن الأسماء أصل كثير من الأمراض. ولكن بقليل من الحنكة تتحول إلى فسحة للتسويات. والطامة الكبرى إن رفض كل فريق هذا الخيار لأنه سيعني أن الاسلام الذي ندعيه لم يمح آثار الجاهلية التي تنتسب للعرق لا للدين.
محمد عبد الكريم، EG، 31/10/2005
التسمية الأكثر دقة تاريخيا للخليج  هي تسميته بالخليج الفارسي، وهي التسمية التي ظلت سائدة حتى القرن العشرين تقريبا،
خالد الركابي، –، 31/10/2005
الايرانيون ليسوا وحدهم من يستخدم مصطلح الخليج الفارسي، بل كل الإذاعات الأجنبية الناطقة بالانجليزية تسمي الخليج بالفارسي، والخرائط العالمية تسميه أيضا بالفارسي، فالقضية لا تخص النظام الايراني الحالي ولا حتى نظام الشاه، وربما هي أبعد تاريخيا من عمر النظامين، ربما تمت تسميته في وقت كان شكل الدول العربية المطلة على الخليج لم يكتمل بعد فنسب إلى الفرس. وحلا للمشكله اقترح تسميته بالخليج الاسلامي، فالاسلام هو القاسم المشترك بين دول الخليج، علما بأن الخليج عدا شواطئه هو ملك لكل البشرية. أما الإصرار على تسميته فارسيا، فهو أمر غير مبرر ونذكرهم بخليج اسمه خليج الخنازير، فهل هذا يعني أن الخنازير تمتلك هذا الخليج.

مصونیت اموال دیپلماتیک در کشورها از تعرض

درخواست دولت فدرال کانادا برای مداخله در دو پرونده مربوط به قربانیان تروریسم و مسئله مصونیت دیپلماتیک دارایی های کشورهای خارجی در خاک کانادا خبرساز شده است.

دولت کانادا اعلام کرده است در پرونده های مربوط به قربانیان حمله های تروریستی که ادعا می شود با حمایت مقامات جمهوری اسلامی انجام شده اند، دارایی های دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران در خاک این کشور از مصونیت برخوردار هستند و این کشور مسئول محافظت از آن ها است.

قاضی دادگاهی در استان انتاریو اخیراً با درخواست دولت کانادا برای مداخله در این دو پرونده و محافظت از دارایی های دیپلماتیک ایران در این کشور موافقت کرد.

این دو پرونده قضایی مربوط به شهروندان ایالات متحده است که قربانی حمله های تروریستی بوده اند و براساس حکم دادگاه های ایالات متحده ایران مسئول آن ها بوده است.

یکی از این پرونده های شکایت را خانواده مارلا بنت ٢٤ ساله تشکیل داده اند که در بمب گذاری در خوابگاه دانشجویان دانشگاه هیبرو در سال ٢٠٠٢  در اورشلیم کشته شد. مارلا دانشجوی فوق لیسانس بود. در سال ٢٠٠٧ دادگاهی در ایالات متحده حکم داد که حماس مسئول این حمله و برای اجرای آن از پشتیبانی مادی ایران استفاده کرده است. براساس حکم دادگاه ایران باید به والدین و خواهر خانم بنت ١٣ میلیون دلار غرامت بپردازد.

پرونده دیگر مربوط به به آلن استین و خانواده دیوید جاکوبسون است. براساس حکم دادگاه ایالات متحده، این مرد در سال های ١٩٨٠ ربوده شد و حزب الله به درخواست ایران او را به گروگان گرفته بود. دادگاه در سال ٢٠٠٣ دستور داد ایران ٣٤٢ میلیون دلار به آقای استین بپردازد. در سال ٢٠٠٦ نیز دادگاه حکم داد که خانواده جاکوبسون واجد شرایط دریافت غرامت ٦ میلیون و ٤ صد هزار دلاری خواهد بود.

بنا به گزارش نشنال پست، وکلای وزارت دادگستری دولت فدرال کانادا با ارائه اسنادی به دیوان عالی قضایی انتاریو تاکید کردند «مصونیت دولتی ایران لغو شده است اما مصونیت دیپلماتیک این کشور هنوز به قوت خود باقی است».

دولت فدرال کانادا ادعا می کند که توقیف دارایی های دیپلماتیک ایران در اتاوا از سوی قربانیان عملیاتی تروریستی که با پشتیبانی و حمایت ایران انجام شده اند، نقض قانون بین المللی است و چنین اقدامی سفارت ها و ماموریت های دیپلماتیک کانادا در خارج از کشور را نسبت به اقدامات مشابه آسیب پذیر خواهد کرد. دارایی های دیپلماتیک ایران در اتاوا شامل ساختمان سفارتخانه و محل اقامت سفیر ایران در اتاوا است.

روزنامه کانادایی نشنال پست ادعا کرده است تصمیم و مداخله دولت کانادا در این مورد، اقدامی علیه قربانیان تروریسم و حمایت از جمهوری اسلامی ایران در رسیدگی به پرونده هایی است که در آن ها حکم توقیف دارایی های مقامات تهران در کانادا و تحویل آن ها به قربانیان عملیات تروریستی با پشتیبانی ایران صادر می شود.

وکلای دولت فدرال کانادا تاکید کرده اند ناکامی در محافظت از املاک و دارایی های دیپلماتیک تاثیر منفی بر دارایی های دیپلماتیک کانادا در خارج از کشور خواهد داشت.

بنا به گزارش نشنال پست، قربانیان این پرونده ها در کلیه موارد شکایت خود موفق نشده اند تا قضات دادگاه ها را به توقیف دارایی های ایران در ایالات متحده راضی کنند و در نهایت به دادگاه های کانادا روی آورند تا شاید بتوانند از محل دارایی های تهران در اتاوا غرامت خود را جبران کنند.

تسمیة الخلیج الفارسى تاریخیة قدیمة

ماذا قلب الحقائق التاریخیة ؟ لماذا ینکرون و ینفون القومیات

لخلیج فارسى بأدلة تاریخیة و إعتراف دولى

nermeen 28-06-2008 GTM 2 @ 11:38

لا أدرى لماذا تصر دول الخلیج العربیة ( نمور من ورق لا تستأسد إلا على التوافه و على إخوانهم من المسلمین ، نعاج على إسرائیل و الغرب ) على استعمال مصطلح غیر معترف به من الأمم المتحدة و غیر معترف  به تاریخیا ألا و هو تسمیة الخلیج بالعربى ، لماذا ینکرون و ینفون القومیات الإسلامیة الأخرى ، لماذا یرون أنفسهم جنسا متفوقا رغم ما نراه الیوم من خضوع و خنوع للأجنبى ، و لماذا یقبلون على أنفسهم فقط الفخر بعروبتهم ، أما إذا افتخر المسلم الإیرانى بفارسیته قالوا إنه شعوبى بغیض و قالوا دعوها فإنها منتنة .. یتفاخرون بأنسابهم و أحسابهم و عروبتهم کما یشاؤون رغم أن الله عز و جل قال : لا فضل لعربى على أعجمى .. و کانت غطرستهم العربیة و عنجیتهم تلک عبر التاریخ الإسلامى سببا فى نشوب الثورات ضدهم فى خراسان و فى المغرب و الأندلس .. و ماذا علیهم لو عاملوا کافة المسلمین کأخوة لا کأعاجم أو أقل درجة منهم .. فماذا یفترقون إذن عن الیهود شعب الله المختار !! و الرومان الذین یرون کل من عداهم برابرة !!

تسمیة الخلیج الفارسى تاریخیة قدیمة ، و ذکرت فى المراجع التاریخیة الإغریقیة و الإسلامیة ، و لا تزال معترف بها فى الأمم المتحدة و جمیع الأطالس و الخرائط العالمیة ، إلا فى الوطن العربى

لماذا قلب الحقائق التاریخیة ؟
هل نسیتم بأن هذا الخلیج کان یسمى قبل خمسین سنة من قبل قادة العرب القومیین بالخلیج الفارسی ؟
هل نسیتم أو تناسیتم الشعار المعروف للرئیس الراحل جمال عبد الناصر : الوطن العربى من المحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی . کان یقول (کلنا سندافع عن عروبتنا حتى یمتد النفوذ العربی من المحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی) و قال فى خطابه فى 26 یولیو  1956 ما نصه (القومیة العربیة اشتعلت  زی ما قلت لکم  من المحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی) ..

إن حکام دول الخلیج العربیة یتناسون الجغرافیة فکیف بهم مع التاریخ، والجغرافیة أکثر ثباتا وأقل تزییفا کما التاریخ، الخلیج الفارسی اسم تاریخی لهذا الخلیج وحین حاولت المجلة العالمیة ناشیونال جیوجرافی تغییر اسمه إلى الخلیج العربی واعترضت إیران على ذلک قدمت هذه المجلة اعتذارا وأعادت إلیه اسمه التاریخی، لا أجد فی هذا أی امتهان للعرب فللعرب بحر العرب ولم ینازعهم به أحد ولهم شط العرب ولم ینازعهم علیه أحد، فلم هذا التزییف، أما مقترحات الرئیس الإیرانی المنتخب دیمقراطیا فجاءت لتعزیز أمن الخلیج بدل الإتکاء على الغواصات وحاملات الطائرات التی تعمل بالطاقة النوویة وتحمل الأسلحة النوویة وهی أسلحة وطاقة نظیفة وصدیقة لدول الخلیج، ولکن برنامج إیران السلمی والذی اعترفت به وکالة الطاقة الذریة فهو عدوانی وغیر صدیق لبیئة الخلیج! أعتقد أن إیجاد هوة کبیرة بین الدول العربیة والید الإسلامیة الإیرانیة القویة الهدف منه تدمیر هذه الأمة وخلق عدو جدید، هذا العدو تقوم الآن بصناعته الماکینة الإعلامیة الإسرائیلیة والأمریکیة وبعض الأبواق الأعرابیة لتغییر البوصلة نحو إیران الإسلام وإبعادها عن إسرائیل ، وما مؤتمر أنابولیس إلا التمهید لهذا.

لماذا لا نسعى و نحن العرب إلى اتباع الحق و الحق أحق أن یتبع ، لماذا نتبع أهواءنا و أطماعنا و نناقض التاریخ و نناقض التسمیة الحالیة السلیمة المعترف بها عالمیاً .. لو اتبعنا الحق عندئذ نکون أمة قویة تعرف کیف تضبط نفسها و تکون کما قال الله عز و جل ” کونوا قوامین بالقسط ، شهداء لله و لو على أنفسکم أو الوالدین و الأقربین “

و فیما یلى مقال مفید بالإنجلیزیة و سوف نورد معه ترجمته بالعربیة نقلا عن موقع ویکیبیدیا :

فى عام 330 ق م أسست الأسرة الأخمینیة أول إمبراطوریة فارسیة فى بلاد فارس فى المنطقة الجنوبیة الغربیة من النجد الإیرانى . و نتیجة لذلک فى المصادر الإغریقیة ، عرف المسطح المائى الذى یحد ذلک الإقلیم باسم الخلیج الفارسى .

و باعتبار الخلفیة التاریخیة لاسم الخلیج الفارسى ، ذکر السیر أرنولد ولسون فى کتاب منشور عام 1928 أن :

” لا مجرى و لا قناة مائیة کانت بالغة التحدید و التمییز و الوضوح کالخلیج الفارسى بالنسبة للجیولوجیین و الأثریین و الجغرافیین و التجار و الساسة و الرحالة و العلماء و الدارسین سواء فى الماضى أو الحاضر . هذه القناة أو الممر المائى الذى یفضل النجد الإیرانى عن الجزیرة العربیة ، یتمتع بهویة و شخصیة إیرانیة منذ 2200 سنة مضت على الأقل . “

لا أثر مکتوب باق منذ العصر السابق على عصر الإمبراطوریة الفارسیة قد وصل إلى أیدینا ، و لکن فى التاریخ الشفهى و الثقافة الشفویة یطلق الإیرانیون على المیاه الجنوبیة اسم : بحر جام أو بجر إیران أو بحر فارس.

و خلال الأعوام من 550 إلى 330 ق م التى توافق فترة حکم ( عهد ) الإمبراطوریة الفارسیة الأولى فى منطقة الشرق الأوسط ، خصوصا منطقة الخلیج الفارسى برمتها و بعض الأجزاء من شبه الجزیرة العربیة کان اسم ” بحر فارس ” یکتب على نطاق واسع فى النصوص المصنفة و المجمعة . 

و فى رحلة فیثاغورث تحدث فى عدة فصول عن وصف رحلاته مرافقا لدارا الکبیر ( داریوس العظیم ) إلى سوسا و بیرسیبولیس ، و وصف المنطقة . و من ضمن کتابات الآخرین من نفس الفترة و العصر ، تتحدث منحوتة منقوشة لداریوس العظیم عن الخلیج العربى ( البحر الأحمر حالیا ) و نهر النیل و نهر روما ( البحر الأبیض المتوسط حالیا ) و هى تعود إلى القرن الخامس قبل المیلاد حیث أطلق داریوس ملک الإمبراطوریة الأخمینیة على قناة الخلیج الفارسى المائیة اسم ( بحر فارس ) .

و منذ حقبة 1960 ( الستینیات ) و مع صعود حرکة العروبة و القومیة العربیة التى بدأت مع مصر فى عهد الرئیس جمال عبد الناصر ، تبنت بعض البلدان العربیة و بالخصوص و التحدید البلدان المطلة على الخلیج الفارسى مصطلح و تسمیة ( الخلیج العربى ) . و هو مصطلح محل خلاف و غیر شائع خارج نطاق العالم العربى و لا تعترف به الأمم المتحدة و لا المنظمات الدولیة الأخرى . و قد اقترحت و طالبت الأمم المتحدة فى العدید من المناسبات باعتبار مصطلح الخلیج الفارسى فقط هو المصطلح الوحید و الرسمى و الجغرافى القیاسى الملائم و التوصیف السلیم لوصف هذا المجرى المائى . و لقد کان مصطلح ” الخلیج العربى ” أیضا هو المسمى القدیم للبحر الأحمر . و قد بین المؤرخ هیکاتیوس ( 472 إلى 509 ق م ) فى خریطته للعالم موقع و تسمیة الخلیج الفارسى و الخلیج العربى ( البحر الأحمر ) بوضوح تام . و أیضا هناک خریطة باقیة رسمها هیرودوت ، المؤرخ الإغریقى العظیم ، ( 425 – 484 ق م ) ، یطلق فیها اسم الخلیج العربى على البحر الأحمر .

و فى خریطة العالم لدیسیرک ( 285 – 347 ق م ) أیضا یظهر الخلیج الفارسى و الخلیج العربى بوضوح . و فى الوقت نفسه فهناک الکثیر من الخرائط و الأعمال المکتوبة التى تمتد حتى القرن الثامن ، لمؤرخین مثل أریان و هیکاتیوس و هیرودوتوس و هیباریک و کلاودیوس بطلامیوس و کراتس مالوس .. و فى العصر الإسلامى الخوارزمى و أبو یوسف یعقوب بن إسحق الکندى و ابن خرداذبة و البتانى الحرانى و المسعودى و البلخى و الإصطخرى و ابن حوقل و أبو ریحان البیرونى و آخرون ذکروا أن هناک بحر عریض واسع فى جنوب إیران یسمى ” بحر فارس ” أو ” خلیج فارس ” باللاتینیة و العربیة . و فى کتاب یسمى ( برسیلوس أریاتیریا ) ذکر رحالة إغریقى من القرن الأول المیلادى اسم الخلیج العربى على ما یسمى الیوم بالبحر الأحمر ، و بحر أریاتیریا على ما یسمى الیوم بالمحیط الهندى ، و بحر فارس على المیاه المطلة على ساحل عُمان ، و أن منطقة برباروس ( الممتدة من ساحل عُمان حتى ساحل الیمن ) کانت ضمن بلاد فارس ، و أن الخلیج الواقع فى الجانب الجنوبى من إیران یسمى الخلیج الفارسى . و مع وصفه للممر المائى أثبت و أکد حیاة و معیشة الإیرانیین على کلا جانبى الخلیج .

و مؤخرا ، فى الجلسة الثالثة و العشرین للأمم المتحدة ، المنعقدة فى مارس – ابریل عام 2006 ، أکدت المنظمة من جدید على أن مسمى الخلیج الفارسى هو المسمى الشرعى و القانونى و المصطلح الرسمى الذى یجب على أعضاء الأمم المتحدة استعماله .

و فى العصر الاستعمارى ، من عام 1763 حتى 1971 ، کانت الإمبراطوریة البریطانیة تتمتع بدرجات متفاوتة من السیادة السیاسیة على بعض دول الخلیج الفارسى ، من ضمنها الإمارات العربیة المتحدة ( و التى کانت تسمى فى الأصل دول ساحل عمان ) و البحرین و الکویت و عمان و قطر خلال الاحتلال البریطانى للخلیج الفارسى

و ظلت بریطانیا لها الید العلیا و الوجود فى المنطقة ، ففى عام 2006 زار ما یزید عن ملیون بریطانى دبى وحدها .  

ن یقرأ فی الأطالس الخلیج الفارسی وفی وقت من الأوقات أطلقنا علیه الخلیج العربی هذه رزالة لأن اسمه الخلیج الفارسی‏,‏ وکون أن دولا عربیة تطل علیه فلیس معنی ذلک أن أغیر اسمه‏,‏ وحتی نخرج من هذا المطب نسمیه الآن الخلیج أی خلیج؟ ومع

مجدى عمر یواصل شهادته للاهرام العربى:
إیران لن تتحالف مع العرب ضد إسرائیل

أجری الحدیث ـ مهدی مصطفی‏:‏

واصل السید مجدی عمر وکیل أول مجلس الدفاع الوطنی السابق شهادته فی الأحداث التی یشهدها الشرق الأوسط‏,‏ وقدم حقیقة الاتصالات بین الرئیس عبدالناصر وإسرائیل‏,‏ کاشفا عن وجود قناة هندیة رتبت لهذه الاتصالات بین ناصر ورئیس وزارء إسرائیل الأسبق موسی شاریت عام‏.1954‏
کما کشف لـ الأهرام العربی فی الجزء الثانی من شهادته عن إجهاض محور کاد یتشکل بعد حرب أکتوبر‏1973,‏ یضم مصر والسعودیة وإیران عبر سیناریوهات للإطاحة بطموح زعماء البلدان الثلاثة ـ وقتها ـ نحو إنشاء هذا المحور الذی کان یستهدف تقلیص دور إسرائیل فی المنطقة‏.‏
ومن واقع خبراته یؤکد السید مجدی عمر أن إیران الثورة الإسلامیة لن تکون أبدا حلیفة للعرب‏,‏ منبها إلی أنه لا عداء بین إیران الثورة وإسرائیل کما أکد أن مأساة الجزائر الحالیة سببها صراع النفوذ بین الولایات المتحدة وفرنسا‏.‏
‏*‏ أثیر أخیرا جدل حول استعداد عبدالناصر عام‏1954‏ قبول سلام مع إسرائیل‏,‏ هل هذا صحیح؟
أعتقد هذا‏,‏ فقد کان هناک شخص هندی‏,‏ عمل ضمن أفراد الأمم المتحدة‏,‏ الذین أشرفوا علی سحب الجیش المصری بعد حصار الفالوجا وتعرف علی عبدالناصر آنذاک‏,‏ وبعد الثورة جاء إلی عبدالناصر‏,‏ وأقنعه بذلک‏,‏ بالإضافة إلی أطراف أخری فتحت الحوار مع موسی شاریت‏,‏ لکن بن جوریون‏,‏ الذی کان فی سیدی بوکر رفض تماما‏,‏ وبطریقة أو أخری قام بعملیة لافون فی‏1954‏ قضیة التجسس الإسرائیلیة‏,‏ برغم أنه بعد أن أصبح رئیسا للوزار هاج وماج وقال إنه سیحاکم من فعل ذلک‏.‏
وفی الوقت نفسه قام بعملیة غزة لیلا‏,‏ عن طریق ذبح وقتل الآمنین‏,‏ دون معنی‏,‏ حتی یوقف بوادر محادثات السلام القائمة آنذاک‏,‏ وکان من وجهة نظر بن جوریون لسه بدری ومن رأیه أن السلام سیتم مع ا لعرب لکن لیس الآن‏,‏ إلا إذا عرفوا قوة إسرائیل إضافة إلی محاولته انصهار الإسرائیلیین فی المجتمع أکثر من ذلک وکان یری أن حرب‏48‏ لیست کافیة‏,‏ ثم استغل تأمیم القناة وقام بحرب‏1956,‏ مع بریطانیا وفرنسا‏.‏
والسلام بین مصر وإسرائیل فی ذلک الوقت طرحه نهرو علی عبدالناصر‏,‏ باعتبار مصر دولة نامیة ولا یجب أن تدخل فی صراعات جانبیة مع إسرائیل‏,‏ وقال نهرو لناصر‏:‏ لن یسمح لک أحد بإزالة إسرائیل‏!‏
‏*‏ هل یمکن أن نتخیل المنطقة بدون دولة إسرائیل العنصریة؟
لسة شویة لکن هناک أمورا تغیرت فی إسرائیل‏,‏ خاصة فی الأسس التی بنیت علیها‏,‏ فبن جوریون کان من أهدافه الرئیسیة أن یجعل الشعب الإسرائیلی شعب فلاحین‏,‏ فقام بعمل الکیبوتز علی أن یقوم من خلال العرق والتعب‏,‏ مع أنه حذر من التراخی وعدم حمل السلاح‏,‏ والکیبوتز أصبح الآن مزارا سیاحیا‏,‏ وتحول إلی سوبرمارکت‏,‏ وفشلت الحکومة فی تسویة دیونه‏,‏ وأخیرا أجروا عمالا فلسطینیین ورومانیین‏,‏ والجیل الیهودی الجدید یرید أن یکون من أصحاب الیاقات صحیح أنهم استبدلوا الکیبوتز بالبرمجیات وصناعة الکومبیوتر إلا أن لهم منافسا شرسا هو الهند‏,‏ فصناعة الکومبیوتر فیها أرخص وأجود من الصناعة الإسرائیلیة‏.‏
أما أن یعیشوا کدولة فی المنطقة بمفهومها القدیم فلن یبقوا‏,‏ وحزب العمل تنبه مبکرا إلی ذلک‏,‏ وأدرک أنه لا تستطیع إسرائیل أن تعیش فی المنطقة کقطعة من أوروبا وکفی‏,‏ ولذا یحاولون فی حزب العمل أن یخترقوا المنطقة عن طریق الشرق أوسطیة واعتبار إسرائیل مرکزا مالیا یقود المنطقة‏,‏ وهو عکس فکرة الیمین وبن جوریون الذی کان یرید أن یجعل جیش الدفاع البوتقة التی تنصهر فیها کل الجنسیات‏,‏ البولندی مع الروسی‏,‏ مع العراقی‏,‏ مع الإثیوبی‏,‏ وهو ما کشفت زیفه الانتخابات الأخیرة‏,‏ فالأحزاب تکونت علی أساس القومیات التی جاءوا منها‏,‏ إضافة إلی وجود ملیون عربی سوف یهیمنون علی إسرائیل فی المستقبل من خلال التناسل‏,‏ وهو قنبلة موقوتة تعرفها إسرائیل جیدا‏,‏ ولذا نری الیمین لا یرید أن یسکت الصراع العربی ـ الإسرائیلی‏,‏ فهو یعرف مصیر إسرائیل من هذه الناحیة‏,‏ کما أن محاولة تذویب الیهود خاصة من مناطق‏48,‏ وترکهم فی الأراضی المحتلة حتی یعلموا المهاجرین الیهودیة لم تفلح فقد اکتشفوا الصراع بینهم وبین الفلسطینیین وأن وهم خلاحیهم غیر صحیح‏,‏ ولذا لا حل إلا فی دولة متعددة القومیات فی فلسطین کما طرح عرفات وآخرون‏.‏
إیران

‏*‏ ولماذا نحن ننجر إلی معاداة إیران‏,‏ وقد تکون معنا فی مواجهة إسرائیل؟
أولا فی ظل الصراع الداخلی فی إیران‏,‏ لا یمکن أن تنسی أمریکا إیران‏,‏ خاصة أن إیران لدیها قوة نوویة‏,‏ لا تستطیع أن تقول إنها امتلکت‏,‏ بل علی أعتاب التفجیر النووی‏,‏ خاصة مع تفکک الاتحاد السوفیتی والحدود الکبیرة بین إیران وبین روسیا‏,‏ وهروب بعض التقنیات النوویة إلی إیران‏,‏ ومع ذلک إیران لیست لدیها مشکلات مع إسرائیل‏,‏ غیر أنها کثورة إسلامیة لا تستطیع أن تصمت علی إسرائیل‏,‏ خاصة فی ظل الاعتداءات الإسرائیلیة علی الفلسطینیین‏,‏ وانتهاک الأقصی‏,‏ ولکن کل ما یقال عن تهدید إیرانی لإسرائیل لا نأخذه بجدیة شدیدة‏.‏
لکن لا ننسی أن الثورة الإیرانیة فی‏1979,‏ عندما قامت کان الذین هم فی العاشرة وقتها أصبحوا فی الثلاثین‏,‏ والذین کانوا أطفالا أصبحوا فی العشرین‏,‏ وبالتالی تشربوا أفکار الثورة الإسلامیة‏,‏ التی تتکلم عن حقوق المسلمین فی کل مکان ومن ضمنها إسرائیل‏.‏
ولا یعنی عدم وجود التهودید الإیرانی لإسرائیل أنها تهمل إیران‏,‏ ومعها أمریکا‏,‏ لأنها تمتلک قوة عسکریة ضخمة‏,‏ ولدیها صاروخ أرض ـ أرض یصل إلی قلب إسرائیل‏,‏ ولدیها بحوث نوویة متقدمة‏,‏ إن هناک خطرا علی إسرائیل‏,‏ من هنا یترک العراق علی حاله‏,‏ حتی یأتی وقت یصبح فیه قاعدة‏,‏ ولیس هذا فقط بل یشجع علی أن یؤوی المعارضة الإیرانیة فیه‏,‏ رغم الحصار‏,‏ لأن هذا شأن آخر‏.‏
ثم إنهم غیر مدرکین لأبعاد إیران الداخلیة‏,‏ فهم لا یعرفون إلی أین تمضی إیران فی ظل وجود جناحین‏,‏ متشدد بقیادة‏(‏ خامنئی‏)‏ ومعتدل بقیادة‏(‏ خاتمی‏)‏ ولیس واضحا إلی أی فریق سوف تنتهی الغلبة‏,‏ هل للفریق الذی ضد الغرب أم الفریق المعتدل الذی یفکر سیاسیا ویحاول إرجاع إیران إلی الأسرة الدولیة دون التخلی عن الثورة الإسلامیة فی ظل هذا الصراع یکاد یکون فی إیران جیشان‏,‏ الحرس الثوری‏,‏ وجیش الدولة نفسها‏,‏ والحرس الثوری یمتلک معدات ثقیلة ومدفعیة ودبابات‏,‏ ولیس مجرد حرس‏,‏ وآخر وزیر دفاع خرج من الحرس الثوری‏.‏
‏*‏ لکن إیران‏(‏ الثورة‏)‏ کان یمکن أن تکون ظهیرة لنا فی مواجهة إسرائیل؟
صحیح‏,‏ الإیرانیون أولا ینظرون إلی أنفسهم کجنس آری ویعتقدون أنهم أفضل من هؤلاء البدو ساکنی الجنوب‏,‏ وإیران لدیها ساحة شاسعة وموارد کبیرة‏,‏ ولها أفکار وأطروحات‏,‏ وهذه الأمور غیر خافیة علی إسرائیل‏,‏ ومن أسس الاستراتیجیة للأمن القومی الإسرائیلی أن الدول الإسلامیة غیر العربیة‏,‏ ترکیا وإیران تحدیدا لا یجب أن تصبح قریبة من العالم العربی‏,‏ وکلما استطاع الإسرائیلیون أن یثیروا السلبیات والخلافات بینهما وبین العرب سیکون ذلک أفضل لهم‏,‏ لأن أی دولة من تلک الدول تنحاز بشکل جاد إلی العرب سیکون ذلک بدایة تغییر نظریة الأمن الإسرائیلیة علی الفور‏.‏
فقبل الثورة الإیرانیة کانت إیران من أصدق أصدقاء إسرائیل‏,‏ وکانت تمدها بالبترول‏,‏ أما ترکیا فعلاقاتها معها قویة وکما نری الآن والمحاولات الإسرائیلیة لا تنتهی لإبعاد إیران عن العالم العربی‏,‏ وحتی لو کانت إیران تقیم علاقات طیبة مع العرب‏,‏ فهذا لا یعنی أنها معنا‏,‏ قد لا تکون ضدنا‏,‏ لکن بالتأکید لیست معنا وهذا أحد اعتبارات نظریة الأمن الإسرائیلی‏.‏
‏*‏ حتی بعد الثورة الإسلامیة؟‏!‏
ما خدمهم بعد تلک الثورة أن هناک نزیفا یسمی الجزر الإماراتیة الثلاث‏,‏ والتنازع مع الإمارات بشأنها‏,‏ ثم کیف ننسی أن الرئیس العراقی صدام حسین‏(‏ الله یسامحه‏)‏ حارب إیران‏,‏ واضطر العالم العربی أن یدعم العراق‏,‏ کل دولة حسب مقدرتها‏,‏ والإیرانیون لا یستطیعون نسیان هذا أبدا‏,‏ فصدام حسین نقض الاتفاق الذی وقعه بنفسه‏,‏ ولیس أحدا غیره‏,‏ وهو اتفاق الجزائر الذی ینظم المرور فی مجری شط العرب‏1975,‏ عندما کان نائبا للرئیس البکر‏,‏ وهذه الحرب التی شنها صدام خلفت خسائر ضخمة لدی إیران‏,‏ والتاریخ سیقول ما الذی دفع صدام إلی هذه الخطوة؟
لأنه لا توجد أیة مناسبة لیقوم بالحرب‏,‏ ثم إنه له مطالب عجیبة فی عربستان‏,‏ التی أصبحت إیرانیة وأهلها إیرانیین‏,‏ حتی إن المرشح للرئاسة علی شمخانی من أصول عربیة‏,‏ وأنت أثرت نقطة تجعلنی أشک فی دوافع صدام حسین فی حربه ضد إیران؟ ولکننی أعود لأقول إن أمریکا وإسرائیل لم تحسما بعد موقف إیران وإلی أین تسیر بین الجناحین فهما یتحسبان لإیران علی مصالحهما الاستراتیجیة‏,‏ ولکن لیس لأن إیران سوف تنحاز للقضایا العربیة‏,‏ لأنهما لن تسمحا لها بذلک‏,‏ لأنهما تنظران إلی دعم حزب الله فی لبنان مع إیران‏,‏ المرتبط تاریخیا بها‏,‏ وفی الحقیقة أن أی ثورة تغلق الباب علی نفسها تموت‏,‏ وبالتالی إیران تدعم حزب الله من هذا المنطلق حتی یقول الناس إن إیران تحارب إسرائیل وغیر ساکتة علی احتلال أرض إسلامیة‏,‏ ولا یمکن لإیران کثورة إسلامیة أن تغض الطرف عن القدس والمسجد الأقصی ولابد أن یکون لها موقف من هذا حتی تقنع الجماهیر الإیرانیة‏,‏ وإذا کانت إیران العربیة غیر معادیة‏,‏ فهی لیست بصدیقة‏.‏

أما العالم العربی کونه یضم إیران‏,‏ فهذه أمنیة غالیة لکنها صعبة التحقیق‏,‏ فی جیلی علی الأقل‏,‏ لأن هناک فی العالم العربی أثقالا من الماضی‏,‏ مضافا إلیها أخطاء التاریخ الحدیث‏,‏ مثلا هناک فی العالم العربی یقال الخلیج بینما جیلی فی أیام الدراسة فی خرائط وزارة التعلیم الحکومیة‏,‏ کان یقرأ فی الأطالس الخلیج الفارسی وفی وقت من الأوقات أطلقنا علیه الخلیج العربی هذه رزالة لأن اسمه الخلیج الفارسی‏,‏ وکون أن دولا عربیة تطل علیه فلیس معنی ذلک أن أغیر اسمه‏,‏ وحتی نخرج من هذا المطب نسمیه الآن الخلیج أی خلیج؟ ومع أنها أخطاء تافهة إلا أنها مؤثرة‏,‏ مثل أیام الوحدة فی‏1961-58,‏ مع سوریا طبعنا خرائط وفی داخلها لواء الإسکندرونة فأخفنا إیران وشککنا ترکیا‏,‏ وکل هذا یصب فی صالح نظریة الأمن الإسرائیلیة‏.‏
حلف استراتیجی
‏*‏ کنت أشرت أنه فی حرب‏1973,‏ کان هناک حلف سیقام بین مصر وإیران والسعودیة؟

صحیح‏,‏ فبعد حرب أکتوبر‏1973,‏ بدت ملامح حلف استراتیجی بین ثلاثة زعماء‏,‏ أنور السادات‏,‏ وشاه إیران محمد رضا بهلوی والملک فیصل‏,‏ وکان الثلاثة علاقاتهم طیبة جدا‏,‏ ومن ینظر إلی الخریطة یری الدول الثلاث بأحجامها الکبیرة‏,‏ یتخیل الموارد التی تملکها‏,‏ ولو کان شکل هذا الحلف فعلا‏,‏ ما کان أحد یستطیع أن یضع قدمه فی هذه المنطقة‏,‏ وکانت إسرائیل ستظل بحجمها علی الخریطة‏,‏ مجرد دولة صغیرة‏,‏ لیس أکثر‏.‏ اللافت أن کل زعیم من الثلاثة رسم له السیناریو الذی أودی به‏,‏ لدرجة أن أمریکا سمحت‏,‏ کما قال الشاة فی مذکراته‏,‏ بقیام ثورة إسلامیة لا تعرف نتائجها‏,‏ ومنذ البدایة کانت ضد أمریکا‏,‏ فقد استولی الطلبة علی السفارة الأمریکیة فی طهران‏,‏ لکن رغبتها کانت کیف تتخلص من هذا الحلف أولا‏,‏ وتمزیقه قبل أن یبدأ‏,‏ ثم تری ـ من وجهة نظرها ـ ماذا سیحدث بعد ذلک‏,‏ لأن تشکیل هذا الحلف کان سیشکل خطرا علی مصالحها ومصالح إسرائیل‏.‏
‏*‏ هل یعنی هذا رد غیبة السادات والشاه؟
بغض النظر عن الأشخاص‏,‏ أعنی أن لدی فکرا إستراتیجیا‏,‏ ولا أتکلم فی السیاسة‏,‏ فإیران کانت ستصبح إضافة هائلة للعالم العربی فی حالة حدث هذا الحلف‏.‏
‏*‏ لکن هیکل کشف عن دور الشاه فی نادی السفاری والتحالف مع فرنسا فی إفریقیا‏,‏ والثورة الإسلامیة قامت من الشارع؟
بالتأکید الشاه کانت له أطماع إقلیمیة وسیاسیة‏,‏ کان یرید أن تکون إیران الدولة القاعدة فی المنطقة بعد عدوان‏1967‏ علی مصر‏,‏ وکان یری‏67‏ من وجهة نظره ضربة قاصمة‏,‏ وکان یری أن العراق دولة صغیرة بالنسبة له‏,‏ حتی الإیرانیون یعتبرون العراق جزءا من إیران‏,‏ ومن هنا اعتبر نفسه رائدا‏,‏ فی المنطقة‏,‏ حتی لو عمل لحساب أمریکا‏,‏ وفی الوقت نفسه حاول أن یدخل نادی السفاری الفرانکوفونی‏,‏ من أجل طموحه الشخصی‏,‏ برغم علاقاته بأمریکا‏,‏ حتی إنه مول صفقة الکونکورد الفرنسیة عن طریق قرض إیرانی‏.‏
ولست مع الذین یرون أن ثورة إیران مؤامرة‏,‏ فقد خرجت من الشارع وعطلت الجیش وجعلته لا یتحرک‏,‏ وضربت جهاز‏(‏ السافاک‏)‏ جهاز مخابرات الشاه الرهیب‏,‏ لأنها کانت ناتجة عن عوامل داخلیة‏,‏ بدأت بإرهاصات أیام الشاه من حرق سینما أصفهان التی مات فیها حوالی‏500‏ شخص‏,‏ ولا تنس أن الشیعة غیر السنة فلدیهم تنظیم محکم وتقدیس للآیات‏,‏ وهو ما حاول ضربه الشاه وأبوه ولم یفلحا‏,‏ وما أرید أن أقوله إن ثورة إیران حقیقة شعبیة‏,‏ لکن فرنسا سمحت بطائرة للخومینی یعود بها إلی طهران‏,‏ مع أنها صدیقة الشاه‏,‏ وأمریکا غضت الطرف‏,‏ هی ثورة شعبیة کانت تحتاج إلی الکبریت الخارجی‏.‏
الجزائر ـ العراق
‏*‏ من واقع خبراتک کیف تری ما یحدث فی الجزائر؟
الجزائر فی موقف خطیر‏,‏ لأن هناک صراعا خفیا وقدیما بین أمریکا وفرنسا‏,‏ من الذی سوف یسیطر علی الجزائر؟ وفی وقت ما‏,‏ قیل إن بعض شرکات البترول الأمریکیة کانت علی صلة بشخصیات فی الثورة الجزائریة‏,‏ ولا أستطیع أن أقول إن تلک معلومات‏,‏ ولکن هذا یصدق من حیث المنطق‏,‏ فالجزائر دولة ضخمة فی مواردها‏,‏ وقربها من أوروبا‏,‏ وبالتالی نتساءل من وراء هذا المذابح الرهیبة هناک؟
بعد انهیار الاتحاد السوفیتی‏,‏ اشتد الصراع بین فرنسا وأمریکا علی الجزائر‏,‏ واکب ذلک رحیل هواری بومدین الاشتراکی والمسلح تسلیحا سوفیتیا‏,‏ والاتجاه نحو اقتصاد السوق‏,‏ والجزائر بذرة مناسبة جدا لذلک‏,‏ فاقتصادها یعتمد علی تصدیر البترول‏,‏ والغرب هو الذی یشتریه‏,‏ أما الروس فلدیهم بترولهم‏,‏ وبرغم أن فرنسا وأمریکا فی منظومة غربیة واحدة إلا أن هذا لم یمنع من التنافس الشرس علی الجزائر‏,‏ ففرنسا بحکم الارتباط الثقافی بینها وبین الجزائر‏,‏ خاصة أن المؤسسات الاجتماعیة مبنیة علی النمط الفرنسی‏,‏ أما أمریکا‏,‏ بحکم أنها الدولة العظمی‏,‏ کان لا یمکن أن تترک موقعا کهذا‏,‏ وانظر ما یحدث فی منطقة القبائل‏,‏ ویقال إن المذابح تحدث بالقرب من معسکرات القوات المسلحة‏,‏ دون أن تحرک ساکنا لکن لیست هذه معلومات‏.‏
‏*‏ وماذا عن العراق؟
هناک مخطط للاحتفاظ بالعراق خارج الأمة العربیة‏,‏ علی أن یترک علی ما هو علیه‏,‏ وإذا کان هناک حظر علی البترول‏,‏ سندعه فی باطن الأرض‏,‏ لأنه فی النهایة سیکون لهم‏,‏ وإذا کانت حکومة العراق تهرب بعض البترول‏,‏ لیس هناک مانع‏.‏
لکن یظل العراق أحد البعبعین اللذین یخیفان منطقة الخلیج‏,‏ ومن هنا یکون الوجود الأمریکی مشروعا‏,‏ بالإضافة إلی وضع العراق فی مواجهة إیران التی لا یعرفون إلی أین تتجه فی ظل الصراع بین المتشددین والمعتدلین‏.‏
ترکیا
‏*‏ عودة إلی صراعنا مع إسرائیل‏,‏ بعد ضرب حزب الله لـ مرکفا فی جنوب لبنان تراجعت ترکیا عن التسلیح بها خاصة بعد إسقاط الفانتوم الترکیة التی تم إصلاحها فی إسرائیل‏,‏ کیف تری التسلح الإسرائیلی؟
مرکفا دبابة جمع الإسرائیلیون فیها کل ممیزات الدبابات‏,‏ الروسیة‏,‏ والأمریکیة والفرنسیة‏,‏ وهی دبابة خطیرة‏,‏ لکن ترکیا لم تتراجع فی الصفقة الإسرائیلیة لهذا السبب‏,‏ إنما لأن الأمریکیین عرضوا علی ترکیا ـ کونها عضوا فی حلف الناتو ـ أن یؤجروا لها‏200‏ دبابة بدلا من شرائها‏.‏
ولکن ما أرید أن أوضحه هنا أنه بدأ التناقض الأمریکی ـ الإسرائیلی فی مجال التسلیح‏,‏ خاصة أنه مجال مصالح حیویة لأمریکا وشرکاتها التسلیحیة‏,‏ ففی واقعة لافتة بعد أن أصبحت بولندا عضوا فی الناتو عام‏1999,‏ کان لابد أن تؤهل تسلیحیا من خلال أسلحة الناتو‏,‏ وبالتالی تشتری السلاح من أمریکا‏,‏ زعیمة الناتو‏,‏ فدخلت شرکة إسرائیلیة وأبرمت مع بولندا عقدا لتورید السلاح الإسرائیلی‏,‏ لکن الشرکات الأمریکیة تدخلت واستطاعت أن تلغی العقد عن طریق رئیس وزراء بولندا السابق‏.‏
وبعد أن انتهی العقد مع بولندا‏,‏ تصاعدت الاتهامات الأمریکیة لإسرائیل ثم سکتت فجأة‏,‏ فعندما یتم تبادل الاتهامات بین الطرفین تعرف أن السلاح وراء الخلافات‏,‏ وفی واقعة أخری باعت إسرائیل السلاح للصین وحتما داخل هذا السلاح تکنولوجیا أمریکیة‏,‏ وهو ما أغضب أمریکا‏,‏ لکن الموضوع تم احتواؤه‏.‏
لاحظ أن مجال التسلیح لإسرائیل مهم جدا‏,‏ لأنه من الصناعات ذات العائد العالی‏,‏ ویعمل فیه عشرات الآلاف من الإسرائیلیین‏,‏ وبالتالی هی تحتاج إلی أسواق‏,‏ ومن هنا یبدأ التناقض الأمریکی ـ الإسرائیلی‏,‏ لکن علینا کعرب ألا نرکن إلی هذا التناقض‏.‏
الاستراتیجیة الأمریکیة والشرق الأوسط
‏*‏ الدول العربیة‏,‏ أصبحت محاصرة‏,‏ مرة بالحروب الخارجیة کالعراق‏,‏ مرة بالحروب الأهلیة کالجزائر‏,‏ أو بالتفکک کالصومال‏,‏ هل هذه استراتیجیة موجهة للعالم العربی؟
لاشک أن الأطراف الخارجیة تدرک أن توقد العرب عامل مؤثر فی السیاسة العالمیة‏,‏ والأمریکیون یرفضون هذا تماما‏,‏ حتی الأوروبیون أصدقاؤنا فقط فی حالتنا الراهنة‏,‏ وسیرفضون أی نوع من الوحدة العربیة‏,‏ لأن قوة اللوبی الصهیونی تعمل داخل هذه البلدان لجعلنا منقسمین علی أنفسنا‏.‏
وقد روج الأمریکیون مبکرا حتی قبل أن ینتهی التهودید الشیوعی لهم‏,‏ بأن التهدید الذی سیواجهونه هو التهدید الإسلامی‏,‏ لأن العرب وحولهم دول إسلامیة‏,‏ فی حالة توحدهم فی أیة صیغة‏,‏ یصبح هذا شیئا خطیرا علی مصالح أوروبا وأمریکا‏,‏ ولإثبات هذه المزاعم بالتهدید الإسلامی‏,‏ بدأت عملیات إذکاء التطرف الإسلامی‏,‏ وساعدت فی ذلک حرب أفغانستان‏,‏ لأنه بعد تلک الحرب بقیت کوادر مدربة ومسلحة کانت قد شارکت فی القتال‏,‏ ثم مارسته فیما بعد‏,‏ وإذکاء التطرف الدینی یعنی أنه یحقق هدفین‏,‏ أولا‏:‏ حتی یفهم ما یسمی بالعالم الحر‏,‏ أمریکا وأوروبا‏,‏ أن ینظر إلی التهدید الإسلامی جدیا‏,‏ وأنه یقوض أسس الحضارة الغربیة‏,‏ وثانیا‏:‏ أن إذکاء التطرف یفت فی عضد الدول الإسلامیة نفسها‏,‏ ویهدد التنمیة الاجتماعیة‏,‏ خاصة أنه لا توجد دولة إسلامیة واحدة‏,‏ لیس فیها أقلیات غیر إسلامیة‏,‏ وبالتالی یصبح من السهل تألیب المواجع بین الإسلام والأقلیات غیر الإسلامیة‏.‏
ونحن نعرف أن للحرکة الصهیونیة العالمیة‏,‏ مصلحة أکیدة فیما یحدث‏,‏ فهی تشیع أن الإسلام یهدد الحضارة الأوروبیة جمیعا‏,‏ ومن آخر العملیات فی هذا الجانب عملیة المدمرة الأمریکیة کول فی الیمن‏,‏ وقبلها انفجار السفارتین الأمریکیتین فی کینیا وتنزانیا‏,‏ أولا سأبدأ من المنفذ سأجد أن هناک منفذ عملیة ومعه أفراد‏,‏ وأن هناک شخصا ما أعطاه التعلیمات للتنفیذ‏,‏ وآخر خطط للعملیة‏,‏ وهناک جانبان‏,‏ أولا فنی وحرفی‏,‏ بمعنی إلی أین یذهب فی جسم المدمرة‏,‏ وأی جزء بالتحدید‏,‏ ثانیا جانب إداری هو تدبیر التمویل المعدات نقل الأفراد‏,‏ ومن ثم نأتی إلی المخ الکبیر الذی أعطی التعلیمات‏,‏ أما الشباب الذی نفذ قد لا أشک فیه‏,‏ ولا فی دوافعه لکن عندما نصعد إلی أعلی تبدأ الحکایة‏,‏ فالقائد الأعلی هو الذی له مصلحة مباشرة‏,‏ وهناک شکوک فی تدمیر المدمرة کول فالناس یتساءلون کیف تتم عملیة معقدة کهذه؟ ولیس کما یقول البعض إن المنظمات الإسلامیة عملیة‏,‏ لیس المسألة بهذه البساطة‏.‏
وما أعنیه أن هناک قوی خارجیة علی الخط لها مصلحة فی عملیة المدمرة کول وفی عملیة السفارتین‏.‏
‏*‏ لکن العالم الحر هذا ینساق وراء تلک القوی الصهیونیة؟
لا تنس أن المنظمات الصهیونیة داخل أمریکا تسیطر علی السلطتین التشریعیة والتنفیذیة‏,‏ وعلی القاعدة الشعبیة‏,‏ خصوصا فی مجتمع حر مثل أمریکا‏,‏ وبالتالی أشاعوا بأن المسلمین إرهابیون ومتخلفون‏,‏ ولا تنس أن المنظمات الصهیونیة تستغل الاضطهاد الذی حدث لهم فی روسیا القیصریة بعد اغتیال القیصر‏1882,‏ ثم فی ألمانیا النازیة وفی أوروبا الشرقیة کلها‏,‏ وتنبهوا إلی ضروة السیطرة علی القاعدة الشعبیة‏,‏ فقد ترکوا صورة الیهودی المرابی القدیم‏,‏ الذی یظل ملتصقا بکرسی الحاکم ویموله فی حروبه ثم یستنفد طاقاته‏,‏ لا الآن فی المجتمعات الحدیثة‏,‏ لابد من إقناع الجماهیر‏,‏ التی ستصل بالحاکم إلی کرسی القیادة من خلال الانتخابات واللوبی الصهیونی بأمواله یتحکم فی القاعدة الشعبیة‏.‏

ولو نظرنا إلى الضفة الأخرى من الخلیج الفارسی، بلاد فارس قدیماً، وتحدیداً إلى ما یسمى الیوم بإیران، لوجدنا أن سبل الحضارة ل

 

نضال نعیسة
sami3x2000@yahoo.com
الحوار المتمدن – العدد: 2238 – 2008 / 4 / 1

أثارت الکلمة التی ألقاها الرئیس اللیبی العقید معمر القذافی، والتی أشار فیها إلى الأصول الإیرانیة لشعوب الخلیج الفارسی، شجوناً کامنة، وموجة عارمة من ردود الأفعال المستنکرة، والمؤیدة لتلک الإشارة “الاستفزازیة” العابرة. وبغض النظر عن البواعث، والتضمینات المختلفة لتلک الإشارة وتفاعلاتها السیاسیة والإعلامیة، والمواقف المتباینة منها، سلباً أو إیجاباً، فإنها، فی الواقع، لا تخلو من حقائق هامة بقدر ما هی مؤلمة وجارحة، وتلامس مسکوتات طال التعتیم علیها ومداراتها.

ویحاول العرب، الیوم، الذین لم تکن لهم أیة هویة أو رسالة حضاریة ما مؤثرة، عبر التاریخ، بقدر ما کانت هویتهم وسلوکهم مدمراً للکثیر من القیم والمفاهیم التی أعطبت عقل الإنسان “العربی” عبر انشغالاتها السفسطائیة الدونیة والإشکالیة، نقول یحاولون التمظهر بأنهم سلیلو حضارات راقیة وعظیمة، وبأنهم أنداد حضاریون لحضارات عظیمة وخارقة کالیونانیة والفارسیة والرومانیة والغربیة الحدیثة. وبأن لهم حضارة وتاریخ مشرف یعول علیه، وکان لهم إسهامات فی ما وصلت إلیه المدنیة الإنسانیة الحدیثة من رقی وتمدن وشأن عظیم. وتحقیقاً لتلک الغایة یسوقون الکثیر من الخرابیط والأوهام والأکاذیب والتلفیقات غیر المسنودة لا علمیاً ولا مادیاً، یؤازرهم فی ذلک رهط من الکتبة المسترزقین الذین یحاولون رسم صورة مغایرة لواقع العرب الحضاری وتاریخهم الأسود الخزی.

ولنعترف بادئ ذی بدء أنه لم تقم حضارة یعول علیها، یوماً، فی محیط ما یعرف بشبه الجزیرة العربیة على الإطلاق. فلا وجود، البتة، لأیة أوابد تاریخیة وحضاریة فی طول الجزیرة العربیة وعرضها کما نرى فی بلدان أخرى قریبة، کالمسارح الرومانیة الرائعة مثلاً، أو حدائق بابل وإهرامات الجیزة، على سبیل المثال لا الحصر، ولم یکن لعجائب الدنیا السبعة The Seven Wonders أی نصیب تاریخیاً فی أی مکان من جزیرة العرب أو حضارتهم التی یطنطنون بها لیل نهار، وبمناسبة أو من غیر مناسبة. وهذا ما ینسف أیة فکرة عن وجود أی شکل من أشکال الحضارة هناک. ةللحقیقة والتاریخ، نقول، ربما کانت هناک أنماط متفرقة من أنشطة سکانیة رعویة وقبلیة وتبادلات مشاعیة وبدائیة مختلفة وبسیطة، غیر أنها لم ترتق یوماً لتکوّن نواة لتشکل حضاری إنسانی شامل بالمفهوم الحرفی للکلمة. وعندما قامت ما یسمى بالحضارة الإسلامیة فلقد کانت، تماماً، خارج حدود تلک البیئة الصحراویة القاحلة غیر الصالحة، حتى الیوم، للحیاة البشریة. وظهر العرب دائماً، قدیماً وحدیثاً، کأقوام متناحرة ومشتتة ولا رابط یربط بینها، وخارج کل السیاقات التاریخیة المتعارف علیها، وعن التفاعل الحضاری الإیجابی السلیم.

ولو نظرنا إلى الضفة الأخرى من الخلیج الفارسی، بلاد فارس قدیماً، وتحدیداً إلى ما یسمى الیوم بإیران، لوجدنا أن سبل الحضارة لم تنقطع یوماً عن هذه الأرض وتمتد الحضارة الفارسیة لأکثر من ألفی عام وکانت تسمى بعرش الطاووس وکان الشاه محمد رضا بهلوی آخر أباطرته الذی أطاح به الإمام آیة الله روح الله الموسوی الخمینی ذات صبیحة من شباط فبرایر 1979 قدمت خلاله هذه الحضارة للبشریة معالم وأوابد حضاریة وتراث أدبی وفنی وموسیقى ثری سیبقى على مر الزمان. وما انفکت الحضارة عنها یوماً، لا بل کانت تمد وتهب ما سمی بالحضارة العربیة بکل أسباب القوة والبقاء من علماء وفکر وفلسفة. فقد کان علماؤها وفلاسفتها وحتى أئمتها ورواة أحادیثها ومفسریها ونابغة العربیة الأکبر سیبویه مثلاً، هم العصب والعمود الفقری لما أطلق علیه زوراً وبهتاناً ودیماغوجیاً بالحضارة العربیة.

وتثار الیوم معرکة حامیة الوطیس لنسبة ذاک الممر أو الخلیج المائی الذی یفصل إیران عن شبه الجزیرة العربیة Arab Peninsula. وحلاً لذاک الخلاف والإشکالیة یقترح بعض المتفائلین والطوباویین تسمیته بالخلیج الإسلامی، کحل وسط وتصالحی یصب فی مصلحة العرب، بکل ما فیه من ظلم وإجحاف ونکران تاریخی وهروبا من استحقاق حضاری وجغرافی. فلو أخذنا الترکیبة السکانیة، مثلاً، کأحد عوامل الاستنساب المنطقیة تلک لرجحت، وبکل أسف، الکفة لصالح “المجوس الفرس” أو ما یسموا بالإیرانیین فی القاموس السیاسی الحدیث، حتى ولو کانت هذه النتیجة مصدر خیبة أمل لکل العروبیین. فـ”الفرس” یذرعون ضفتی الخلیج تاریخیاً بالسکان وهم وراء ازدهاره التاریخی. وهم عماد ما یسمى بالنهضة العمرانیة والتجاریة الخلیجیة، التی تقوم الیوم، وتحدیداً على أیدی الهنود والباکستانیین والإیرانیین، وبقیة الجنسیات، ویقتصر فیها دور العنصر العربی على احتلال المناصب الشکلیة الرفیعة وشغر الواجهات الإعلامیة والظهور أمام الکامیرات فیما الشارع الحقیقی کله غیر عربی. وباتت هذه الترکیبة السکانیة تنذر بالکثیر من عوامل الانفجار الاجتماعی والدیمغرافی فی تلک البلدان، ولا یشکل “العرب” إلا ما مجموعة 15% من عدد السکان فی بعض الدول الخلیجیة حسب إحصائیات رسمیة ومعتمدة، وأصبح العنصر “العربی” عنصراً أقلاویاً یعانی الغربة والفراغ والتهمیش الاجتماعی، ولیس ببعید ذاک الیوم الذی ستفرض القوانین، ومن أصدقاء الخلیجیین بالذات، والتی تصب فی صالح توطین الجیل الثالث أو الرابع من أولئک المهاجرین الإیرانیین والهنود والباکستانیین وغیرهم.

ولو قارنا الیوم وضع بلاد فارس، “إیران”، مع وضع الدول الخلیجیة سیاسیاً، فلن تکون النتیجة إلا أکثر خیبة للعروبیین ومن لف لفهم من الراقصین على أنغام عروبتهم الجوفاء. فإیران استغلت ثروتها وإمکانیاتها لتصبح دولة قویة فی النادی النووی الدولی وتقارع أمریکا وأوروبا، فیما تبدو الدول الخلیجیة کأجرام صغیرة تدور فی الفلک الأمریکی وغیره وترهن ثروتها ووجودها وأمنها بأیدی “الکفار والیهود والصلیبیین” حسب الخطاب الرسمی لوزارات الأوقاف التی تمولها الحکومات الخلیجیة، وبددت هذه المشیخات ثرواتها على کل ما هو فارغ وشکلی غیر جدوى وصوری. وتهیمن إیران على سیاسات المنطقة، ولها نفوذ واسع على الأقلیات الشیعیة المضطهدة والمهمّشة فی الدول الخلیجیة. وهذا ما حدا بالرئیس مبارک لإطلاق تصریحه الشهیر عن میول الشیعة العرب لإیران، والتحذیر الأکثر خطورة عن تبلور هلال شیعی الذی أطلقه الملک عبد الله الثانی وضرورة التصدی له. وصواریخ وأساطیل وقوة إیران فی “الخلیج الفارسی”، وعذراً لدقة المصطلح”، لیست معادلة أو رقماً سهلاً یمکن تجاوزه من أی متابع استراتیجی. وعلى النقیض من ذلک تظهر دویلات ومشیخات الخلیج کمحمیات أمریکیة ومهبطاً ومحطة استراحة واستجمام وتزود بالمعنویات للزوار والجنرالات الغربیین (الغربیون عموماً لا یحتاجون لفیزا لزیارة دول الخلیج ولا یخضعون لنظام الکفیل العنصری ویدخلونها بسلام آمنین مطمئنین)، فیما تفرض شروط تعجیزیة وإذلالیة على زیارة وإقامة العرب المسلمین الفقراء الجیاع المساکین ویخضعون لنظام “القنانة” العصری أوالکفیل العنصری.

ویستعمل الإعلام والخطاب الغربی ومنظریه وکتابه وأدبیاته، رسمیاً، وعفویاً، لفظة الخلیج الفارسی The Persian Gulf للإشارة أو حین التحدث عن هذا الموضع الجغرافی دون اعتبار لما یترکه ذلک من سخط ومضض وإحراج فی نفوس “عرب الخلیج”. وقد سمعت بإذنی هاتین، اللتین ثقبتهما فتاوى شیوخ الإسلام المجاهدین الذین ترعاهم دول الخلیج، کوندی رایس ورامسفیلد وبوش وریغان وکلینتون وبلیر وشمیدت وثاتشر وغیرهم کثیرین من عتاة الغربیین وأحباب العروبیین، وهم یطلقون علیه اسم الخلیج الفارسی فی تصریحات صحفیة أحیاناً، غیر آبهین، بوجود مسؤولین عرب وخلیجیین.

وبالعودة إلى تصریحات القذافی المثیرة و”الاستفزازیة” طبقاً للخلیجیین، إذ یمکن، عندها، إطلاق أیة تسمیة أخرى على هذا الخلیج کالخلیج الهندی، أو الباکستانی، أو الأمریکی، وربما الفارسی أو الإیرانی وهو المرجح والأصح تاریخیاً ومنطقیاً، فأما العربی فلا وألف لا، و”بعیدة عن شواربهم”. فهناک کثیر من الأشیاء لا یستطیع البترودولار وشیوخه المترهلین أن یشتروها. ولأن فی إطلاق تسمیة الخلیج العربی، فی واقع الحال، الکثیر من الغبن والتجنی، والقفز فوق حقائق الجغرافیا والمنطق والتاریخ.

 

 




و فیما یلى خرائط للخلیج الفارسى

 

 

 

 

 

 

 

 الفارسى من مجلة الإرث الفارسى ، المجلد 11 ، العدد 44 ، شتاء2006 ، صفحة 30

  

اسم واحد ..3000 سنة من التاریخ المدون .. الخلیج الفارسى للأبد

 

 

 

 

 

و هذا تعلیق قرأته على الانترنت و أعجبنى و لا أرى من بعده و لا أحسن منه کلام :

persian lady قالت:

02 مایو 2008 فی الساعة 2:20 ص
للجمیع مع التحیة

للأسف أن الیهود و النصارى لیس علیهم حرج
ما دام المسلمون یعایرون أنفسهم بماضیهم
فالعرب کالفرس … إذا الفرس کانوا عابدین للنار.. فالعرب کانوا عابدین الأصنام بأنواعها من التراب أو من الحجر أو من التمر
فإذا جاعوا ولم یحصلوا على الغذاء أکلوا ربهم المصنوع من التمر
یا للمسخرة
هل نسیتم کلام الرسول عن سلمان الفارسی ::: بأنه من أهل بیتی ؟؟؟
إذا الرسول الأعظم و هو عربی اعتبر سلمان من أهل بیته ،،، لماذا لا تصنعون نفسه؟؟؟
صدق رسول الله لما قال :: لا اعلم ما انتم بفاعلون من بعدی و هل ستنقلبون على أعقابکم؟؟

نعم یا حبیب الله إنهم اوطا و أدنى من الیهود و النصارى
أعلم أنک ناظر علیهم و أنک قلت وجد الإسلام غریبا و سیعیش غریبا و سیموت غریبا

أحمدی نجاد هو فخر المسلمین و لیس الإیرانیین فقط

مع احترامی للرئیس القطری ،، أراه متعاونا مع الکیان الصهیونی قتلة المسلمین فی فلسطین و العراق و أفغانستان و کوسوفو و الکثیر من البلدان الأفریقیة .

مع احترامی لکم الإسلام سیأتیکم من بلاد الفرس مع أنکم انتم أخذتم الإسلام لهم بالأول
ولکن انتم بعتم الإسلام للصهاینة و الأمریکان و الإنجلیز

قبل أن تتکلموا عن الخلیج الفارسی،،، أنظروا لنفسکم و عملکم یوم الحساب ماذا ستردون على الله على غض النظر و البصر عن حقوق المسلمین و هم مضطهدون

من الآن فصاعدا جهزوا أنفسکم للحساب
لأن المسلم اخو المسلم و اللی یسمع نجدة أخیه ولم ینجده له عقاب لا یغتفر

ما نفع الغذاء ترسلونه لشعب میت میت لا محالة

أتأسف لانی قلبت موضوع الخلیج الفارسی إلى محاضرة بس حبیت اشویة تتذکرون إنکم مسلمین ،، یعنی أصحاب الدین الکامل و أتباع أعظم الرسل على وجه الأرض جد السبطین الشهیدین أب فاطمة الزهراء و ابن عم علی علیه السلام محمد ( اللهم صل على محمد و آل محمد )

ارجوکم اصحوا من عیب على أخیه المسلم فلیس منا … کلنا کنا مشرکین و عبدة أصنام و النار

حسبی الله و نعم الوکیل
والخلیج الفارسی هذا هو اسمه من قبل خمسة آلاف سنة قبل المیلاد و ما هو مهم هالحجی
ذابحین روحکم على شی الکل قاعد یستفید منه
فکروا بالأهم
بأجر الله ما راح یسألکم لیش ما حاربتم إیران عشان الاسم

شیخ قرضاوی الخلیج الفارسی

مذکرات الشیخ القرضاوی:شاهد علی العصر علی قناة الجزیرة

نحن الاخوان کانوا مسرورون و فی ابتهاج من موت الطاغی عبد الناصر ولاکن

موقف قطر وأهل الخلیج

ان وقع موت عبد الناصر شدیدا على أهل قطر، وأهل الخلیج الفارسی عامة، فقد کانوا ـ بصفة عامة

 

عبد الناصر یخطب بالأزهر أثناء العدوان الثلاثی على مصر 1956م

 

ـ معجبین به، محبین له، فهو الزعیم الذی أشعرهم بوجودهم، أمام الاستعمار المتغطرس، وقد کانوا منسیین لا یحس بهم أحد، حتى ظهر (صوت العرب) من القاهرة ینادیهم بصوت جهوری: أخی فی عمان، أخی فی دبی، أخی فی قطر، أخی فی البحرین. وکان صوت أحمد سعید مدیر صوت العرب، ورفقائه الأولین: محمد أبو الفتوح، ومحمد عروق، وسید الغضبان وغیرهم: یحرک الساکن، ویثیر الکامن، فی هؤلاء العرب على ضفاف الخلیج، الذی کان یسمى (الخلیج الفارسی) فأصبح لسان الإعلام الجدید، یطلق علیه:(الخلیج العربی). وقد تعلقت قلوب أهل الخلیج أکثر بعبد الناصر، حین (أمّم) قناة السویس، وواجه التحدی الغربی، الذی تمثل فی العدوان الثلاثی: (بریطانیا وفرنسا وإسرائیل) على مصر، وإعلان عبد الناصر من منبر الأزهر: سنقاتل، سنقاتل.

مع الإخوان.. حسن البنا شیخ وأستاذ وقائد

 

 

الشیخ حسن البنا

حظیت بالاستماع إلى الشیخ الإمام حسن البنا، منذ کنت طالبا فی السنة الأولى الابتدائیة، کما تحدثت عن ذلک فی حینه، وأعجبت بشخصیة الرجل، وملک حبه قلبی، وإذا کانوا فی عالم العشاق یتحدثون عن الحب من أول نظرة، ففی عالم الدعوة یمکن أن نتحدث عن الحب من أول کلمة.

 

 

لقد تعلق فؤادی بحسن البنا، تعلق المرید بالشیخ، والتلمیذ بالأستاذ، والجندی بالقائد، وإن کنت لم أصبح جندیا فی جماعته إلا بعد ثلاث سنوات، ولکنی کنت أترقب قدومه إلى طنطا، لأسعى إلى الاستماع إلى حدیثه المتفرد، وقد جاء مرة إلى طنطا لإحیاء ذکرى الإسراء والمعراج، وسمعت منه ما لم أسمع من غیره فی هذه المناسبة. وأهم ما نبه علیه فی هذه المناسبة: التذکیر بقضیة المسجد الأقصى، منتهى رحلة الإسراء، ومبتدأ رحلة المعراج، وواجب الأمة المسلمة نحو مقاومة المشروع الصهیونی، وقد کان الرجل من القلائل الذین أدرکوا خطر الصهیونیة، وحذروا منه وأنذروا فی وقت مبکر، وکان یعیش فی قضیة فلسطین، أو قل: تعیش فیه قضیة فلسطین.

 

على أن أعظم زیارة لمدینة طنطا، تجلت فیها عبقریة حسن البنا، وتحدث فیها فأبلغ وأبدع وأشبع، کانت حین عقد المؤتمر العام للإخوان المسلمین لشرح المطالب القومیة. وکان هذا أحد مؤتمرات الإخوان التی تعقد فی عواصم المدیریات فی مصر لشرح الأهداف الوطنیة، التی هبت الأمة بعد انتهاء الحرب العالمیة الثانیة للمطالبة بها.

 

وبعد أن تحدث الخطباء والشعراء، جاء دور الإمام البنا، الذی انتظرت الجموع الحاشدة کلمته بفارغ الصبر، وشدید الشوق  وقام حسن البنا لیعلن: أنه سیتحدث فی أمور ثلاثة: قضیتنا، وسلیتنا، دعوتنا. قال:

 

أما قضیتنا، فأقصد بها قضیة (الوطن): الصغیر، والکبیر والأکبر.

 

وبین ما یرید بالوطن (الصغیر) وهو: وادی النیل، بشماله (مصر) وجنوبه (السودان) وقال: إنه یعتبر مصر هی السودان الشمالی، والسودان هو مصر الجنوبیة، وحدد الهدف القومی بالنسبة لهما فی أمرین: الجلاء التام (أی جلاء جیش الإنجلیز) عن وادی النیل کله برا وبحرا وجوا، وترکه لأهله یحکمونه کما یشاءون. ووحدة هذا الوادی تحت علم واحد، وملک واحد، وحدة سیاسیة واقتصادیة وثقافیة وتعلیمیة.. إلخ.

 

أما الوطن الکبیر، فیشرحه البنا بأنه (الوطن العربی) ویحدده بأنه من الخلیج الفارسی إلى المحیط الأطلسی. ولم یکن مصطلح (الخلیج العربی) قد ظهر بعد. کما أصبح یقال بعد: من الخلیج الثائر إلى المحیط الهادر. وکان کلام البنا أول کلام محدد أعرف به حدود الوطن العربی.

 

وأما الوطن الأکبر، فهو (الوطن الإسلامی) من المحیط إلى المحیط، أی من المحیط الهادی إلى المحیط الأطلسی، أو من جاکرتا على المحیط الهادی إلى رباط الفتح على المحیط الأطلسی. وکان هذا أول تحدید للوطن الإسلامی أسمعه، ولهذا تحدث عن إندونیسیا وضرورة تحریرها من الاستعمار الهولندی، وعن ضرورة تحریر تونس والجزائر ومراکش بلاد المغرب العربی، وکان یعبر عن المغرب فی هذه الفترة بـ (مراکش).

 .وهنا ضج الجمع الحاشد بالتکبیر والتهلیل

المؤتمرات الوطنیة العامة:

ولم یکتف حسن البنا بما ذکره فی رسائله عن الوطن والوطنیة، فکثیرا ما شرح ذلک فی لقاءاته الخاصة، ومؤتمراته العامة.

وأشهد لقد حضرتُ أحد المؤتمرات العامة التی کان یعقدها الإخوان لشرح المطالب الوطنیة فی عواصم الأقالیم المصریة. ویتحدث فیها الإمام الشهید وصحبه. وذلک بعد انتهاء الحرب العالمیة الثانیة فی سنة 1945م، وهبوب الشعوب للمطالبة بحریتها واستقلالها.

کان ذلک المؤتمر فی مدینة طنطا التی أَدرُس فیها. وقد تحدَّث الأستاذ عن الوطن، فقسَّمه إلى ثلاثة أقسام. أو إلى ثلاثة مراتب:

الوطن الصغیر، والوطن الکبیر، والوطن الأکبر.

فأما الوطن الصغیر فهو: (وادی النیل) شماله وجنوبه. شماله: مصر، وجنوبه: السودان، وکان الأستاذ البنا یقول: مصر هی السودان الشمالی، والسودان هو مصر الجنوبیة. نحن من السودان، والسودان منا. وقد تحددت المطالب هنا فی أمرین: جلاء الإنجلیز، ووحدة الوادی.

وأما الوطن الکبیر، فهو: (الوطن العربی)، ولأول مرة أسمع تحدیده من الشیخ رحمه الله: من المحیط الأطلسی إلى الخلیج (الفارسی) -اتباعا للمصطلح السائد فی ذلک الوقت- ولم تکن شاعت کلمة (الخلیج العربی) هو فارسی من جهة، وعربی من جهة أخرى. ولهذا اقترح بعضهم تسمیته (الخلیج الإسلامی).

نویسنده : mohammad ajam : ٢:٠۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/٤/٢۱

 نظرات (0)  لینک دائم

 

الخلیج الفارسی اسم موحد ونهائی وهو persian gulf وهذا الاسم قائم لحد الان.

ان الخلیج الفارسی الذی سمی ایضا ب “بارس” یقع على امتداد بحر عمان وبین ایران وشبه الجزیرة العربیة وتبلغ مساحته 233 الف کیلومتر مربع ویعتبر ثالث اکبر خلیج فی العالم بعد خلیج المکسیک وخلیج هودسن.

ویتصل الخلیج الفارسی من الشرق بالمحیط الهندی عن طریق مضیق هرمز وبحر عمان ومن الغرب بدلتا نهر اروند وتطل علیه ایران وعمان والعراق والسعودیة والکویت والامارات وقطر والبحرین.

ان وجود مصادر النفط والغاز فی الخلیج الفارسی وعلى شواطئه وکذلک میزاته الاقلیمیة الاخرى حولته الى نقطة استراتیجیة فی المنطقة. ان الخلیج الفارسی الذی یعود ماضیه الى نحو 500 الف عام یتصل ببحر عمان والمیاه الحرة عن طریق مضیق هرمز ویضم نحو 130 جزیرة صغیرة وکبیرة حیث تقع جزر لارک وابوموسى وتنب الکبرى وتنب الصغرى وقشم وهنجام ولاوان وکیش على الشاطئ الایرانی. وتعد جزیرة قشم البالغة مساحتها 115 کیلومترا مربعا اکبر جزر الخلیج الفارسی.

الاهمیة الاستراتیجیة:

یعتبر الخلیج الفارسی استراتیجیا من الناحیة العسکریة وکذلک نقطة استثنائیة على الکرة الارضیة من الناحیة الجیوسیاسیة. ویعتبر استراتیجیا من ناحیة ان نفط وغاز المنطقة مرتبطان به لان کما کبیرا من الطاقة فی العالم یمر عبر مضیق هرمز لذلک فان السیطرة على الخلیج الفارسی یمکن اعتباره سیطرة على المنطقة مثلما کانت ایران قد سمیت فی الفترة السابقة شرطی المنطقة بسبب موقعها الجغرافی وتحولت نوعا ما الى موقع آمن لمرور الطاقة بصورة آمنة. ان مضیق هرمز اضافة الى مرور ناقلات النفط عبره یعتبر ممرا مائیا لدخول احتیاجات شعوب المنطقة والاتیة من الغرب وخلاصة القول ان الخلیج الفارسی اوجد امکانات هائلة لدول المنطقة.

اسم الخلیج الفارسی :

ان الموضوع الرئیس لهذا المقال یکمن فی البحث حول اسم هذا الممر المائی .

ان الخلیج الفارسی هو من اقدم الاسماء الواردة فی الوثائق التاریخیة ووفقا لهذه المستندات فان اول من استخدم اسم الخلیج الفارسی فی العالم واعترف به رسمیا کان الیونانیون فی القرن السادس قبل المیلاد ومن ثم الروم کما ان هیرودتس اب التاریخ اشار فی کتاباته الى اسم الخلیج الفارسی.

والطریف هنا ان جمیع المؤرخین او سکان المنطقة کانوا یستخدمون على مدى السنین اسمی بحر العرب والخلیج الفارسی بحیث کان یطلق على البحر الاحمر منذ البدایة اسم الخلیج العربی وان الخلیج الفارسی هو اسم اقدم واعرق وربما من اجل التمییز والتفریق اطلق على البحر الاحمر اسم الخلیج العربی.

وفی العصور الوسطى استخدم الاسیویون والاوروبیون اسم الخلیج الفارسی فی کتبهم التاریخیة والجغرافیة وفی مصادرهم وخرائطهم ووثائقهم کما تمت الاشارة الى هذا الموضوع فی خریطة العالم الموجودة فی کنسیة هارتفورد. والوثیقة الاخرى التی یتم حالیا الاحتفاظ بها فی المتحف البریطانی هی الخریطة التی وضعت فی عهد احد ملوک بابل وان الشرح بشان هذه الخریطة یشیر بوضوح الى الخلیج الفارسی.

وقد جاء “اناکسمین” 610- 546 ب.م على ذکر اسم الخلیج الفارسی فی خریطة العالم التی وضعها هو کما ان هکاتئوس المالطی الذی کان یعتبر من اشهر علماء الجغرافیا فی عصره وضع خریطة میز فیها بین الخلیج الفارسی والخلیج العربی (البحر الاحمر). کما ان کتاب یونانیین اخرین مثل کنؤیاس غزنفون واسترابون اطلقوا على الخلیج الفارسی اسماء برس بارسة و برسای وبرس بولیس. وتعد کتیبة داریوش الکبیر وثیقة دامغة اخرى ورد فیها اسم بحر بارس.

ودیسنار کوس 325-285 بعد المیلاد واراتوستن سیرنایی 376- 194 بعد المیلاد وهیبارکوس الذین یعتبرون من اشهر واکبر علماء الجغرافیا فی عصرهم کانوا قد میزوا فی اعمالهم ومؤلفاتهم بین الخلیج الفارسی والخلیج العربی (البحر الاحمر). وقد استخدم اریانوس المؤرخ الیونانی فی القرن الثانی بعد المیلاد اسم “برسیکن کا ای تاس” وهو الترجمة الصحیحة للخلیج الفارسی کما اشار العلماء الاخرون فی مؤلفاتهم الى هذا الموضوع.

ومن اشهر اعمال بطلمیوس هو اطلس شامل عن العالم وتم فیه من دون ای لبس وغموض تسمیة المیاه الجنوبیة لایران باسم برسیکوس (الخلیج الفارسی) وهذا الاصطلاح استخدم لاحقا.
بعد الاسلام :

وقد استخدمت الکتب التاریخیة والجغرافیة فی العهد الاسلامی اسماء بحر فارس و خلیج العجم والبحر الفارسی والخلیج الفارسی للاشارة الى الخلیج الفارسی کما ان ابوالقاسم عبد الله بن عبد الله بن احمد بن خرداد وهو من المؤرخین المسلمین ذکر فی کتاب مسالک الممالک : ان بحر فارس الذی هو بحر کبیر لا یقع فیه الجزر والمد الا مرتان فی السنة. ان قدامته بن جعفر واحمد بن ابی یعقوب من المؤرخین المسلمین اشارا الى بحر فارس لاسیما انه تمت الاشارة الى الخلیج الفارسی فی کتاب تاریخ الیعقوبی الشهیر. اما اعرق کتب الجغرافیا باللغه الفارسیه هو “حدود العالم من المشرق الى المغرب” فقد اورد اسم الخلیج الفارسی.

رغم ان ذکر جمیع الوثائق والمستندات واحدة واحدة تؤکد وتثبت بشکل قاطع اسم الخلیج الفارسی الا ان الاتیان على ذکر جمیع هذه الوثائق والمستندات وتبیان تفاصیلها یتطلب بحثا اکثر تفصیلا.

وفی العالم الغربی تم منذ عام 1648 تثبیت اسم الخلیج الفارسی وتغیرت على اساسه جمیع الاسماء المحلیة الى اسم موحد ونهائی وهو persian gulf وهذا الاسم قائم لحد الان.
والطریف هو انه حتى بین العرب انفسهم فان جمیعهم لا یستخدمون الاسم المزور بل ان العدید من الکتاب والعلماء العرب بمن فیهم جرجی زیدان وطه الهاشمی والدکتور نوفل وقدری قلعجی ونذیر فنظة وعلی حمیدان و… استخدموا جمیعهم اسم الخلیج الفارسی کما ان العدید منهم استهجنوا محاولات البعض لتزویر اسم الخلیج الفارسی واکدوا على استخدام الاسم الصحیح. وتم فی موسوعة وقاموس المنجد الشهیر استخدام اسم الخلیج الفارسی.

وربما من المهم معرفة ان احدى اولى المحاولات التی تمت لتزویر اسم الخلیج الفارسی تمت من قبل عبد الکریم قاسم عام 1958 وذلک بهدف اجتذاب المشاعر وتاجیج القومیة العربیة وبعده اقدم جمال عبد الناصر الذی کان یدعی زعامة العالم العربی على تحریف التاریخ.

ان هذا الوهم لیس مؤامرة بل حقیقة مرة فی التاریخ تظهر ان اسم الخلیج العربی المزور استخدم لاول مرة من قبل احد عملاء بریطانیا ١٩۵٧ بعنوان تغییر اسم الخلیج الفارسی وفی عام 1981 قرر وزیر دفاع الرئیس الامریکی الاسبق رونالد ریغان تزویر اسم الخلیج الفارسی للنیل من ایران وقام فی هذا المجال بالاستفسار من قانونیی وزارة الخارجیة الامریکیة وبعد الدراسة والتحقیق حذر هولاء القانونیون بان هذا العمل یؤدى الى ایجاد سابقة قانونیة لذلک فان التزویر لم یحصل لکن تم فی امیرکا استخدام کلمة الخلیج فقط.

ومما یبعث على الاسف هو ان عرب الجوار یجعلون کل شئ ذریعة لبروز التوتر ویتطاولون بذرائع خاویة على الحقوق والملکیة المادیة والمعنویة لایران.

وکما ذکر فان تبلور رمز ما یستغرق سنوات طویلة وعندما تم قبل مئات الاعوام تثبیتب اسم الخلیج الفارسی على نقطة من الکرة الارضیة ورکزت ذکریات الشعب الایرانی لمئات الاعوام على هذا الاسم فکیف یسمح البعض لانفسهم بالاستیلاء خلال عشیة وضحاها على ممتلکات الاخرین التی یعود تاریخها الى مئات السنین.

ففی عام 1990 طرح العرب قرارا فی الجمعیة العامة للامم المتحدة لتحویل اسم الخلیج الفارسی الى الخلیج العربی الا ان الامم المتحدة رفضت هذا القرار مستندة بذلک الى ان الخلیج الفارسی هو اسم عریق .

ان الرجوع الى الوثائق القانونیة والدولیة یظهر کذلک انه على الرغم من جمیع المحاولات لتحریف الحقائق التاریخیة فان نجاجا لم یتحقق لحد الان فی هذا المجال رغم ان ای اهمال او تراخ یمکن ان یزید من شهیة الطامعین.

ان جمیع الاتفاقات التی ابرمتها البرتغال واسبانیا وهولندا وبریطانیا وفرنسا وبلجیکا والمانیا و.. فی المنطقة فی الفترة من 1507 الى 1560 استخدمت اسم الخلیج الفارسی الصحیح وتم فی نص الاتفاقیة التی وقعتها بریطانیا مع عرب الضفة الجنوبیة للخلیج الفارسی الاشارة بشکل متکرر الى اسم الخلیج الفارسی وبعد ذلک فلاحقا (1820 م) استخدم اسم الخلیج الفارسی فی جمیع اتفاقیات العرب بما فی ذلک یمکن الاشارة الى وثیقة استقلال الکویت والتی تم توثیقها عام 1961 فی الامانة العامة للامم المتحدة.

وذکرت الامانة العام للامم المتحدة فی المذکرة رقم AD311/1GEN “ان المنطقة المائیة الواقعة بین ایران شمالا وعدد من الدول العربیة جنوبا تسمى فی الوثائق والخرائط الجغرافیة باسم الخلیج الفارسی” وحسب هذه المذکرة فانه کلما استخدمت هذه المنظمة اسماء مزورة وغیر صحیحة بدلا من الخلیج الفارسی فان ایران تنبه الامانة العامة للامم المتحدة التی اعلنت فی مذکرة اخرى برقم C/ LA45/8/2عام 1984 : انه یجب ان یکون انسجام وتوحد فی الوثائق الدولیة فیما یخص الموضوعات الجغرافیة لذلک فان الامانة العامة ترى انه یجب استخدام اصطلاح الخلیج الفارسی فی الوثائق والخرائط و… .

وقد صادقت الامم المتحدة على ما لا یقل عن خمس وثائق وقرارات تدل على الطابع الرسمی التاریخی والجغرافی والقانونی لاسم الخلیج الفارسی وان وزارة الخارجیه الایرانیة قد وجهت دائما تنبیهات واحتجاجات على استخدام اسم غیر صحیح وملفق بدلا من اسم الخلیج الفارسی.

وفی المقابل فان المسوولین والشخصیات العربیة لاسیما الامارات یتعرضون لوحدة اراضی الجمهوریة الاسلامیة الایرانیة ویعتبرون ان الجزر الایرانیة الثلاث متعلقه بهم واصبح استخدام الاسم الملفق لتسمیة الخلیج الفارسی وکذلک المزاعم التی لا اساس لها حول الجزر الایرانیة عبارة مکرورة تستخدم فی جمیع اجتماعات مجلس التعاون لدول الخلیج الفارسی.

ویجب القول ان تزویر اسم الخلیج الفارسی لا یقتصر على الاجتماعات السیاسیة بل اینما کانت الدول العربیة حاضرة وموجودة بذلت محاولات لتزویر اسم الخلیج الفارسی وهذا ینسحب على المراکز الجامعیة والثقافیة وشرکات الطیران و… .

ویمکن فی هذا المجال الاشارة الى استخدام الاسماء المغلوطة بدلا من الخلیج الفارسی فی خرائط ونشرات شرکات الطیران اذ تم ازالة هذا الخطا من خلال احتجاج رفعته ایران الى الامین العام للجمعیة الدولیة للنقل الجوی عام 1993 او ان اجراء اخر حصل فی موسوعة کمبریج البریطانیة عام 1997 وهذا الاجراء اصلح وقدم اعتذار الى ایران فی اعقاب ابداء ایران رده فعل سریعة فی هذا الشان.

کما حصلت حالات اخرى فی استخدام اسماء مغلوطة بدلا من الخلیج الفارسی کان بعضها متعمدا وبهدف التحریف وبعضها الاخر من دون علم وقصد لکن لحسن الحظ لم تستمر ای من هاتین الحالتین وکلما تم استخدام اسماء مزورة قوبل ذلک بردة فعل سریعة من جانب الحکومة والشعب الایرانین وانتهی الامر بالذین اقدموا على هذا الخطا الى التراجع وازالة الخطا.

ویتذکر الجمیع ان مؤسسة “ناشیونال جیوغرافیک” نشرت عام 2005 اطلسا تم فیه استخدام اسم ملفق ومزور لکن تم اصلاح هذا الاطلس بفعل الاحتجاجات الرسمیة الصادرة عن المؤسسات الحکومیة وغیر الحکومیة لاسیما الناس العادیین.

وقد استمر الخبث واقدم متحف اللوفر فی فرنسا على استخدام اسم مزور بدلا من الخلیج الفارسی للتعریف بالاثار التاریخیة الایرانیة ورغم انه تم ازالة الاسماء المزورة من هذا المتحف على اثر مذکرة رسمیة ارسلتها ایران لکنه اتضح لاحقا بان الاتفاقات البالغة عدة ملیارات دولار بین ابوظبی ومتحف اللوفر کان لها دور فی تزویر اسم الخلیج الفارسی.

ان الدول العربیة الثریة ومن اجل الاستیلاء على الرموز المعنویة الایرانیة لاسیما اسم الخلیج الفارسی والجزر الایرانیة الثلاث تقدم على ای عمل کان وفی المقابل رغم انه تم ابداء رد فعل سریع من جانب ایران الا انه یبدو
ان الاجراءات الثقافیة والاعلامیة لتعریف شعوب العالم بالخلیج الفارسی وکذلک الحد من الطرح المتکرر للمزاعم والتطاولات لم تکن کافیة.

نویسنده : mohammad ajam : ۱۱:٠۱ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/٤/۱٠

 نظرات (0)  لینک دائم

 

لماذا قلب الحقائق التاریخیة ؟ لماذا ینکرون و ینفون القومیات

لخلیج فارسى بأدلة تاریخیة و إعتراف دولى

nermeen 28-06-2008 GTM 2 @ 11:38

لا أدرى لماذا تصر دول الخلیج العربیة ( نمور من ورق لا تستأسد إلا على التوافه و على إخوانهم من المسلمین ، نعاج على إسرائیل و الغرب ) على استعمال مصطلح غیر معترف به من الأمم المتحدة و غیر معترف

ترف به تاریخیا ألا و هو تسمیة الخلیج بالعربى ، لماذا ینکرون و ینفون القومیات الإسلامیة الأخرى ، لماذا یرون أنفسهم جنسا متفوقا رغم ما نراه الیوم من خضوع و خنوع للأجنبى ، و لماذا یقبلون على أنفسهم فقط الفخر بعروبتهم ، أما إذا افتخر المسلم الإیرانى بفارسیته قالوا إنه شعوبى بغیض و قالوا دعوها فإنها منتنة .. یتفاخرون بأنسابهم و أحسابهم و عروبتهم کما یشاؤون رغم أن الله عز و جل قال : لا فضل لعربى على أعجمى .. و کانت غطرستهم العربیة و عنجیتهم تلک عبر التاریخ الإسلامى سببا فى نشوب الثورات ضدهم فى خراسان و فى المغرب و الأندلس .. و ماذا علیهم لو عاملوا کافة المسلمین کأخوة لا کأعاجم أو أقل درجة منهم .. فماذا یفترقون إذن عن الیهود شعب الله المختار !! و الرومان الذین یرون کل من عداهم برابرة !!

تسمیة الخلیج الفارسى تاریخیة قدیمة ، و ذکرت فى المراجع التاریخیة الإغریقیة و الإسلامیة ، و لا تزال معترف بها فى الأمم المتحدة و جمیع الأطالس و الخرائط العالمیة ، إلا فى الوطن العربى

لماذا قلب الحقائق التاریخیة ؟
هل نسیتم بأن هذا الخلیج کان یسمى قبل خمسین سنة من قبل قادة العرب القومیین بالخلیج الفارسی ؟
هل نسیتم أو تناسیتم الشعار المعروف للرئیس الراحل جمال عبد الناصر : الوطن العربى من المحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی . کان یقول (کلنا سندافع عن عروبتنا حتى یمتد النفوذ العربی من المحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی) و قال فى خطابه فى 26 یولیو  1956 ما نصه (القومیة العربیة اشتعلت  زی ما قلت لکم  من المحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی) ..

إن حکام دول الخلیج العربیة یتناسون الجغرافیة فکیف بهم مع التاریخ، والجغرافیة أکثر ثباتا وأقل تزییفا کما التاریخ، الخلیج الفارسی اسم تاریخی لهذا الخلیج وحین حاولت المجلة العالمیة ناشیونال جیوجرافی تغییر اسمه إلى الخلیج العربی واعترضت إیران على ذلک قدمت هذه المجلة اعتذارا وأعادت إلیه اسمه التاریخی، لا أجد فی هذا أی امتهان للعرب فللعرب بحر العرب ولم ینازعهم به أحد ولهم شط العرب ولم ینازعهم علیه أحد، فلم هذا التزییف، أما مقترحات الرئیس الإیرانی المنتخب دیمقراطیا فجاءت لتعزیز أمن الخلیج بدل الإتکاء على الغواصات وحاملات الطائرات التی تعمل بالطاقة النوویة وتحمل الأسلحة النوویة وهی أسلحة وطاقة نظیفة وصدیقة لدول الخلیج، ولکن برنامج إیران السلمی والذی اعترفت به وکالة الطاقة الذریة فهو عدوانی وغیر صدیق لبیئة الخلیج! أعتقد أن إیجاد هوة کبیرة بین الدول العربیة والید الإسلامیة الإیرانیة القویة الهدف منه تدمیر هذه الأمة وخلق عدو جدید، هذا العدو تقوم الآن بصناعته الماکینة الإعلامیة الإسرائیلیة والأمریکیة وبعض الأبواق الأعرابیة لتغییر البوصلة نحو إیران الإسلام وإبعادها عن إسرائیل ، وما مؤتمر أنابولیس إلا التمهید لهذا.

لماذا لا نسعى و نحن العرب إلى اتباع الحق و الحق أحق أن یتبع ، لماذا نتبع أهواءنا و أطماعنا و نناقض التاریخ و نناقض التسمیة الحالیة السلیمة المعترف بها عالمیاً .. لو اتبعنا الحق عندئذ نکون أمة قویة تعرف کیف تضبط نفسها و تکون کما قال الله عز و جل ” کونوا قوامین بالقسط ، شهداء لله و لو على أنفسکم أو الوالدین و الأقربین “

و فیما یلى مقال مفید بالإنجلیزیة و سوف نورد معه ترجمته بالعربیة نقلا عن موقع ویکیبیدیا :

فى عام 330 ق م أسست الأسرة الأخمینیة أول إمبراطوریة فارسیة فى بلاد فارس فى المنطقة الجنوبیة الغربیة من النجد الإیرانى . و نتیجة لذلک فى المصادر الإغریقیة ، عرف المسطح المائى الذى یحد ذلک الإقلیم باسم الخلیج الفارسى .

و باعتبار الخلفیة التاریخیة لاسم الخلیج الفارسى ، ذکر السیر أرنولد ولسون فى کتاب منشور عام 1928 أن :

” لا مجرى و لا قناة مائیة کانت بالغة التحدید و التمییز و الوضوح کالخلیج الفارسى بالنسبة للجیولوجیین و الأثریین و الجغرافیین و التجار و الساسة و الرحالة و العلماء و الدارسین سواء فى الماضى أو الحاضر . هذه القناة أو الممر المائى الذى یفضل النجد الإیرانى عن الجزیرة العربیة ، یتمتع بهویة و شخصیة إیرانیة منذ 2200 سنة مضت على الأقل . “

لا أثر مکتوب باق منذ العصر السابق على عصر الإمبراطوریة الفارسیة قد وصل إلى أیدینا ، و لکن فى التاریخ الشفهى و الثقافة الشفویة یطلق الإیرانیون على المیاه الجنوبیة اسم : بحر جام أو بجر إیران أو بحر فارس.

و خلال الأعوام من 550 إلى 330 ق م التى توافق فترة حکم ( عهد ) الإمبراطوریة الفارسیة الأولى فى منطقة الشرق الأوسط ، خصوصا منطقة الخلیج الفارسى برمتها و بعض الأجزاء من شبه الجزیرة العربیة کان اسم ” بحر فارس ” یکتب على نطاق واسع فى النصوص المصنفة و المجمعة . 

و فى رحلة فیثاغورث تحدث فى عدة فصول عن وصف رحلاته مرافقا لدارا الکبیر ( داریوس العظیم ) إلى سوسا و بیرسیبولیس ، و وصف المنطقة . و من ضمن کتابات الآخرین من نفس الفترة و العصر ، تتحدث منحوتة منقوشة لداریوس العظیم عن الخلیج العربى ( البحر الأحمر حالیا ) و نهر النیل و نهر روما ( البحر الأبیض المتوسط حالیا ) و هى تعود إلى القرن الخامس قبل المیلاد حیث أطلق داریوس ملک الإمبراطوریة الأخمینیة على قناة الخلیج الفارسى المائیة اسم ( بحر فارس ) .

و منذ حقبة 1960 ( الستینیات ) و مع صعود حرکة العروبة و القومیة العربیة التى بدأت مع مصر فى عهد الرئیس جمال عبد الناصر ، تبنت بعض البلدان العربیة و بالخصوص و التحدید البلدان المطلة على الخلیج الفارسى مصطلح و تسمیة ( الخلیج العربى ) . و هو مصطلح محل خلاف و غیر شائع خارج نطاق العالم العربى و لا تعترف به الأمم المتحدة و لا المنظمات الدولیة الأخرى . و قد اقترحت و طالبت الأمم المتحدة فى العدید من المناسبات باعتبار مصطلح الخلیج الفارسى فقط هو المصطلح الوحید و الرسمى و الجغرافى القیاسى الملائم و التوصیف السلیم لوصف هذا المجرى المائى . و لقد کان مصطلح ” الخلیج العربى ” أیضا هو المسمى القدیم للبحر الأحمر . و قد بین المؤرخ هیکاتیوس ( 472 إلى 509 ق م ) فى خریطته للعالم موقع و تسمیة الخلیج الفارسى و الخلیج العربى ( البحر الأحمر ) بوضوح تام . و أیضا هناک خریطة باقیة رسمها هیرودوت ، المؤرخ الإغریقى العظیم ، ( 425 – 484 ق م ) ، یطلق فیها اسم الخلیج العربى على البحر الأحمر .

و فى خریطة العالم لدیسیرک ( 285 – 347 ق م ) أیضا یظهر الخلیج الفارسى و الخلیج العربى بوضوح . و فى الوقت نفسه فهناک الکثیر من الخرائط و الأعمال المکتوبة التى تمتد حتى القرن الثامن ، لمؤرخین مثل أریان و هیکاتیوس و هیرودوتوس و هیباریک و کلاودیوس بطلامیوس و کراتس مالوس .. و فى العصر الإسلامى الخوارزمى و أبو یوسف یعقوب بن إسحق الکندى و ابن خرداذبة و البتانى الحرانى و المسعودى و البلخى و الإصطخرى و ابن حوقل و أبو ریحان البیرونى و آخرون ذکروا أن هناک بحر عریض واسع فى جنوب إیران یسمى ” بحر فارس ” أو ” خلیج فارس ” باللاتینیة و العربیة . و فى کتاب یسمى ( برسیلوس أریاتیریا ) ذکر رحالة إغریقى من القرن الأول المیلادى اسم الخلیج العربى على ما یسمى الیوم بالبحر الأحمر ، و بحر أریاتیریا على ما یسمى الیوم بالمحیط الهندى ، و بحر فارس على المیاه المطلة على ساحل عُمان ، و أن منطقة برباروس ( الممتدة من ساحل عُمان حتى ساحل الیمن ) کانت ضمن بلاد فارس ، و أن الخلیج الواقع فى الجانب الجنوبى من إیران یسمى الخلیج الفارسى . و مع وصفه للممر المائى أثبت و أکد حیاة و معیشة الإیرانیین على کلا جانبى الخلیج .

و مؤخرا ، فى الجلسة الثالثة و العشرین للأمم المتحدة ، المنعقدة فى مارس – ابریل عام 2006 ، أکدت المنظمة من جدید على أن مسمى الخلیج الفارسى هو المسمى الشرعى و القانونى و المصطلح الرسمى الذى یجب على أعضاء الأمم المتحدة استعماله .

و فى العصر الاستعمارى ، من عام 1763 حتى 1971 ، کانت الإمبراطوریة البریطانیة تتمتع بدرجات متفاوتة من السیادة السیاسیة على بعض دول الخلیج الفارسى ، من ضمنها الإمارات العربیة المتحدة ( و التى کانت تسمى فى الأصل دول ساحل عمان ) و البحرین و الکویت و عمان و قطر خلال الاحتلال البریطانى للخلیج الفارسى

و ظلت بریطانیا لها الید العلیا و الوجود فى المنطقة ، ففى عام 2006 زار ما یزید عن ملیون بریطانى دبى وحدها .  

بدولة الکویت مسمى الخلیج الفارسی على خریطة الکویت ضمن الکتیبات

الشرق الاوسط یقترح انعقاد موتمر اسلامی عربی لتحکیم استعمال تسمیه الخلیج الفارسی فی عدد ١١۶٠۶ یوم ٧ سبتامبر ٢٠١٠…..

الخلیج عربی ام فارسی؟ احمد عثمان

و فی خبر آخر :جامعة طیبة السعودیة بالمدینة المنورة تستخدم خریطة مماثلة للتی إستخدمتها الإدارة المرکزیة للإحصاء بدولة الکویت، والتی فیه إسم «الخلیج الفارسی» باللغة الإنجلیزیة.

وذکر موقع صحیفة “سبق” السعودیة أنه تم رصد الخریطة التی یمکن الدخول إلیها عن طریق رابط العمادات المساندة ومن ثم رابط عمادة شؤون أعضاء هیئة التدریس والموظفین ورابط “عن المدینة المنورة.

وقالت الصحیفة قبل یومین أن الخریطة التی طبع علیها إسم أحد مواقع الإنترنت حملت إسم “خریطة المملکة العربیة السعودیة” وجاءت “ضمن معلومات عن موقع المدینة المنورة والسطح والجغرافیا الطبیعیة للمنطقة والمساحة والمناخ والسکان.
وکان کشف عن إستخدام الإدارة المرکزیة للإحصاء بدولة الکویت مسمى الخلیج الفارسی على خریطة الکویت ضمن الکتیبات التی تصدرها الإدارة وعلى موقعها الإلکترونی.
وکانت مجلة “صحة الشرقیة” وهی مجلة حکومیة تابعة للشؤون الصحیة بالمنطقة الشرقیة وتحت إشراف وزارة الصحة فی عددها الصادر بمناسبة مرور 25 عامًا على تولی الأمیر محمد بن فهد إمارة المنطقة الشرقیة أثارت: حالة من الارتباک لدى البعض فی السعودیة، بعد أن ضمّنت فی عددها المشار إلیه صورة خارطة تحوی عبارة “الخلیج الفارسی” باللغة الإنجلیزیة.
وقد زامن هذا جدلاً واسعًا فی الکویت إثر قیام شخص “مجهول” بتغییر کتابة لافتة إسم شارع من أکبر شوارع العاصمة إلى “الخلیج الفارسی”، ما یعنی أن التعبیر بالـ”الخلیج الفارسی” الوارد فی مجلة “صحة الشرقیة” قد یکون متعمدًا هو الآخر

خلیج الفارسی أم الخلیج العربی؟!

خلیج الفارسی أم الخلیج العربی؟!

ازداد الخلاف فی السنوات الأخیرة بین العرب والإیرانیین حول تسمیة خلیج المیاه الذی یفصل بینهم، وهل هو «الخلیج الفارسی» أم «الخلیج العربی»، حتى إن بعض مواقع الإنترنت نظمت عملیة تصویت لزوارها حول ما یرونه التسمیة الصحیحة.. فأی الاسمین هو الصحیح ومن یحق له تقریر ذلک؟

والخلیج هو المساحة المائیة التی تفصل شبة الجزیرة العربیة عن جنوب غربی إیران، وتطل علیه إلى جانب إیران ست دول عربیة هی العراق والکویت والسعودیة والبحرین وقطر والإمارات، کما تواجه سلطنة عمان الساحل الإیرانی فی خلیج عمان جنوب مضیق هرمز. ویمتد الخلیج بطول نحو 965 کیلومترا من مضیق هرمز فی الجنوب وحتى شط العرب فی العراق شمالا، وتبلغ مساحته نحو 233 ألف کیلومتر مربع، کما یبلغ عرضه نحو 370 کم، ویضیق إلى 55 کم عند مضیق هرمز. وترجع أهمیة الخلیج إلى أن أغلب صادرات النفط فی العالم تنقل من خلاله عبر موانئ الدول المصدرة للنفط الواقعة على ضفافه.

کان «الخلیج الفارسی» هو الاسم المستخدم فی العصر الحدیث بشکل عام – حتى فی الدول العربیة نفسها – حتى ستینات القرن العشرین. ونحن نرى کل الخرائط التی صدرت قبل 1960 تجمع على استخدام اسم الخلیج الفارسی. إلا أنه منذ هذا التاریخ بدأت الدول العربیة تبدی رغبتها فی استبدال اسم الخلیج العربی بالخلیج الفارسی. فما الذی حدث حتى یبرر تغییر الاسم القدیم؟

لا شک فی أن استقلال الدول العربیة بعد نهایة الحرب العالمیة الثانیة کان له أثر کبیر فی نمو الشعور القومی لدى شعوبها، والرغبة فی استعادة مظاهر الاستقلال لدى العرب بعد سنین طویلة من السیطرة الأجنبیة. إلا أن الموقف سرعان ما تعقد بعد قیام الثورة الإسلامیة فی إیران سنة 1979، التی أدت هی الأخرى إلى زیادة الشعور القومی لدى الشعب الإیرانی، وتصمیم السلطات الإیرانیة على عدم تغییر اسم الخلیج الفارسی. وبینما أدى الشعور القومی لدى العرب إلى الرغبة فی التخلص من النفوذ الأجنبی، فقد أدى فی إیران إلى الرغبة فی مد نفوذها خارج حدودها الشرقیة. والسبب فی هذا الموقف یرجع لظروف إیران التاریخیة.

ففی الماضی سکنت أقوام بدویة کثیرة الهضبة الإیرانیة لمئات السنین، من دون أن تتمکن من تکوین دولة موحدة أو قومیة مشترکة. جاءت هذه الأقوام – التی بلغ عددها نحو 15 – من أواسط آسیا على دفعات خلال آلاف السنین، واستقرت فی مناطق الهضبة الإیرانیة. وکان الفرس أحد الأقوام التی وصلت فی تاریخ متأخر واستقرت فی الجنوب الغربی فی منطقة صارت تعرف باسم بارس (فارس) بالقرب من شیراز شرق الخلیج. وکان قورش الفارسی هو أول من قام بتوحید الأقوام الإیرانیة تحت سیطرته عند منتصف القرن السادس قبل المیلاد، فی الوقت ذاته الذی استولى فیه على أرض الرافدین وبعض أجزاء من الشاطئ العربی للخلیج. وکان الفرس منذ البدایة یعتبرون أرض الرافدین جزءا من دولتهم، حیث اتخذ قورش لنفسه لقب «ملک بابل». وفی العصر الحدیث لا یزال بعض القومیین الإیرانیین یعتبرون هذه المناطق أرضا إیرانیة. فالعودة إلى القومیة الفارسیة تعنی بالضرورة امتداد النفوذ الإیرانی شرقا عبر الخلیج وعبر والفرات.

أقام قورش الکبیر الدولة الأخمینیة، وأخضع باقی الأقوام التی تعیش فی الهضبة الإیرانیة، قبل أن یسیر شرقا لیستولی على بلدان الهلال الخصیب ویکون الإمبراطوریة الفارسیة. وعندما مات سنة 529 قبل المیلاد خلفه ابنه قمبیز الذی مد حدود الإمبراطوریة إلى مصر وآسیا الصغرى. ولهذا فإن تسمیة الخلیج الذی یمتد بین إیران والجزیرة العربیة بالخلیج الفارسی، جاءت نتیجة لامتداد الإمبراطوریة الفارسیة لتشمل کل المنطقة. فعندما وصل الرحالة الإغریقی هیرودوت خلال القرن الخامس قبل المیلاد، کانت أرض الرافدین وجزیرة البحرین ومدن سوریة وفینیقیا وحتى مصر، تخضع کلها للإمبراطوریة الفارسیة الولیدة. ولهذا أطلق کتاب الجغرافیا الإغریق – استرابو وبطلیموس – اسم «Sinus Persicus» أی الخلیج الفارسی علیه.

ثم سقطت الدولة الفارسیة أمام الإسکندر المقدونی سنة 330 قبل المیلاد، واستمرت إیران بعد موته خاضعة لخلفائه السلوقیین لمدة 82 عاما. وتمکن البارثیون من التخلص من السیطرة المقدونیة وتکوین دولتهم فی إیران، التی سرعان ما مدت سیطرتها على بابل. وبعد نحو خمسة قرون انتهى حکم البارثیین فی إیران وحلت محلهم دولة الساسان الفارسیة سنة 244 میلادیة، التی سیطرت کذلک على بابل وبعض أجزاء من الشاطئ العربی للخلیج. ولهذا فعندما انتهى الحکم الفارسی لإیران مع وصول العرب فی منتصف القرن السابع، استخدم المؤرخون الإسلامیون اسم بحر فارس أو خلیج فارس کذلک، وهو الاسم الذی استمر استخدامه فی جمیع أنحاء العالم حتى العصر الحدیث.

الآن بعد مضی 14 قرنا على نهایة حکم الفرس حتى فی إیران نفسها، کیف یمکن التصمیم على تسمیة الخلیج بالفارسی؟ کانت هذه تسمیة مؤقتة فی عصر سیطرة الفرس، وإن کان هناک حلم یراود البعض من استعادة حدود الإمبراطوریة الفارسیة القدیمة تحت مسمى الوحدة الإسلامیة. فالیونان مثلا کانوا یطلقون اسم لیبیا على کل المغرب العربی، کما أطلقوا اسم إثیوبیا على أفریقیا جنوب أسوان، لکن الأمر تغیر الآن. کما أن الاسم الأصلی الذی أطلقه السومریون على الخلیج قبل ثلاثة آلاف عام من ظهور الفرس کان هو «البحر الجنوبی» أو «البحر السفلی». بل إن العثمانیین بعد سقوط بغداد فی قبضتهم سنة 1534 أطلقوا على الخلیج اسم «بصرة کورفزی» أی بحر البصرة، وهو الاسم الذی یستخدمه الأتراک حتى الآن.

إلا أن الوسیلة السلیمة لتغییر الاسم لا تتم عن طریق الصراع السیاسی، بل النقاش التاریخی الموضوعی. وأنا أقترح أن تتولى إحدى الجامعات فی دول مجلس التعاون الخلیجی دعوة المؤرخین من الهیئات الأکادیمیة العالمیة وتلک المشرفة على نشر الخرائط والإنسایکلوبیدیا – بما فی ذلک إیران – إلى مؤتمر تتم فیه مناقشة الموضوع واتخاذ القرار الذی یحترمه الجمیع.

* کاتب وأکادیمی مصری

مقیم فی بریطانیا

 

 

التعلیــقــــات
أبو عبد الرخمان، «الجزائر»، 07/09/2010

على کاتب المقال أن یسأل قبل هذا عن المناطق التی یسکنها غیر العرب فی البلدان الناطقة بالغة العربیة مثل أقلیم کردستان هل هوعربی أم کردی
عبدالسلام فالح، «فرنسا میتروبولتان»، 07/09/2010

بسم الله الذی علم ادم الاسماء .. وللمسمیات تقابل حتى وان اختلفت الالفاظ ومن التسلسل التاریخی الذی ذکرتها لم تتطرق لها من کافة النواحی والاتجاهات حیث ان للاختلاف فی السطور مقال یطول ذکره لکن من ما یکون للمجال فی طرحه فسحه ذو القرنین والبحر الاحمر وحرکات الصفائح وافریقیه وتسمیتها وعلاقة التبابعه الیمانیون فیها والعمالقه من ثمود وعاد وغیرهم الذین اهلکهم الله وکل هذه الامم کانوا عظماء زمانهم فقصمهم الله لحکمة وامرا کان مفعولا فزمانهم کان له مسمى وحدیثنا عن ما یشک بتسمیته حدیثًا؟!
کریم جابر، «ایران»، 07/09/2010

صدیقی العزیز احمد عثمان تقریرک علی خلیج الفارسی لا ثواب فیه. فی القرن الحاضر سکن الایرانین علی شاطی الخلیج الفارسی وحیاتهم علی المیاه الخلیج الفارسی .. اقول فی قولهم ان الحکم الفرس علی الایران مضی 14 قرنا .. والله هذه الجیل الجدید من الفرس الباقون فی الایران من الابد علی الازل.
یحیی صابر شریف – مصری -، «فرنسا میتروبولتان»، 07/09/2010

لقد تغیرت مسمیات کثیرة بعد استقلال الدول التی کانت خاضعة للاستعمار واذکر جیدا ان الخرائط التی کانت ملحقة بکتب الجغرافیا التی کانت مقررة علینا کانت تحمل اسم الخلیج الفارسی حتی ان هناک بیت شعر یحث العرب علی الوحدة مفاده من الخلیج الفارسی الی المحیط الهادر ولکن هل بقیت المسمیات کما هی اما ان المسمیات قابلة للتغییر؟ وحسبی ان تلک الامور لیست من التی تفسد للود قضیة فالیوم تطل علی هذا الخلیج ست دول عربیة وبالاحری تسمیته بالخلیج العربی اقرب للمنطق وخاصة اذا اخذنا فی الاعتبار ان الفرس تخلو عن اسمهم القدیم (بلاد فارس) وأطلقوا علی بلادهم ایران وذلک تقربا لهتلر الذی کان یری ان الجنس الآری هو ارقی الأجناس 0
ریاض شربتلی، «المملکة العربیة السعودیة»، 07/09/2010

فی رأیی أفضل تسمیته بالخلیج العربی الفارسی، لانه فی الاساس خلیج مشترک بین العرب والفرس. ونعرف أیضا أن کتب الجغرافیا التی تدرس فی أوروبا وأمریکا مکتوف فیها الخلیج الفارسی (Persian Gulf)، لإنه فی الواقع مسمى الخلیج العربی حدیث التأسیس، ودول مجلس التعاون لم یمضی علیها زمن طویل مثل بلاد الفرس التی یقدر عمرها بآلاف السنین.
أحمد الجنابی، «قطر»، 07/09/2010

أعتقد أن أهم ما فی هذا الموضوع، أن السکان على جهتی الخلیج هم عرب. ضفة الخلیج الغربیة محسومة للعرب من خلال دول مجلس التعاون والعراق، أما على الضفة الشرقیة للخلیج، فحتى عام 1925 کانت دولة الأهواز العربیة تمتد علیها. الیوم، دولة الاهواز اختفت ولکن شعبها هناک، وهم عرب أقحاح، وحتى عند النزول الى بندر عباس وأقصى جنوب الخلیج فلیس هناک ای فرس، بل القلیل من إخواننا البلوش. أی أن الخلیج بضفتیه خال من أی سکان فرس، فعلى أی اساس یتم تسمیته الخلیج الفارسی؟ ثم ألیس النظام فی إیران نظاما اسلامیا ینبذ التمایز بالألقاب ویؤمن بأن الهویة الوحیدة هی الإسلام؟
احمد عبدالله، «المملکة العربیة السعودیة»، 07/09/2010

السلام علیکم اعتقد ان القرار الذی یحترمه الجمیع هو ان نسمی الخلیج بالخلیج الاسلامی وکفی الله المؤمنین القتال
عادل ماجد، «ایران»، 07/09/2010

شکراً یا استاد أحمد، لقد بینت أن الإسم هو الخلیج الفارسی وهذه التسمیة یعود تاریخها إلی حوالی 600 سنة قبل المیلاد وأن محاولة التغییر بدأت من ستینات القرن العشرین (أی منذ أقل من خمسین سنة). فالسؤال هو ما المبرر لتغییر إسم تاریخی فی ظروف قد تسبب إستفزازاً لشعب عریق و جار مسلم یشترک معنا بأسس دینیة وثقافیة؟
أوزدمیر هرموزلو، «ترکیا»، 07/09/2010

بداً لا اخفی مدى روعة هذا المقال..لکن ارید ان اوضح لک نقطة حول استخدمک کلمة (بصرة کورفزی) ونقول بأن هذا هذه المصطلح (بحر البصر) کلمة کورفزKörfez تعنی باللغة الترکیة (الخلیج) ولیس بحر لی(دنیز) او (نهر) او(ارماق)
حسن البلداوی، «ایران»، 07/09/2010

الاسماء التاریخیه للبحار والخلجان لاتتغیر بقرارا ت سیاسیه اوندوات وبحوث جامعیه بل هی اسماء تداولها الناس مند آلاف السنین وهی لاتعنی عائدیه هذه المیاه الدولیه لهده الدوله اوالقومیه فکما لاتعنی تسمیه المحیط الهندی اوبحر الصین اوبحرالعرب عائدیه هذه المیاه لای دوله کذلک لاتعنی التسمیه التاریخیه للخلیح بالفارسی انها تعود لایران او القومیه الفارسیه ولکنها تسمیه تاریخیه مدرجه فی جمیع الخرائط التاریخیه التی یعود بعضها لآلاف السنین وتقرها جمیع المنظمات الدولیه وکذلک الجامعات والمراکز العلمیه المشهوره فی العالم لذا علی الجمیع ان یحترمها ولا تستطیع ای حکومه ایرانیه سواء کانت ملکیه او اسلامیه ان تقر لجیرانها بهذاالتغیر.نحن ناخد علی الاسرائیلین تغیر اسامی القدس والضفه الغربیه وغیرها وهی اراضی تحت احتلالهم منذ اربعین سنه وتعود هذه التسمیات لادعائات دینیه یهودیه قدیمه لانقرهم علیها ولکننا نغیر من طرف واحد میاه دولیه لانملک خارطه واحده تعود لاکثر من 50 سنه تثبت لنا ماندعی.فما هذا التناقض والمعایر المزدوجه؟
سید نعیم الهاشمی، «ایران»، 07/09/2010

السلام علیکم، انی الخص تعلیقی علی مقالکم باختصار. انا انسان مسلم عربی اللسان وایرانی الجنسیه واقول للجمیع تسمیه الخلیج الفارسی بالخلیج العربی من قبل العرب وتسمیه شط العرب ب(اروند رود)من قبل الایرانیین لایغیر شیئا من الحقیقه فشط العرب سیبقی شط العرب والخلیج الفارسی سیبقی الخلیج الفارسی شئنا ام ابینا.فمن الخیر لحکامنا ان ینشغلوا بحل مشاکل الناس لا ان یخلقوا مشاکل الاسما.و شکرا
جفین الدوسری، «المملکة العربیة السعودیة»، 07/09/2010

لاشک ان الاسماء تتغیر وهذا الخلیج افضل اسم بطلق علیه هو ما إقترحه الخمینی عندما سئل عن اسم الخلیج هل هو الفارسی او العربی قال هذا الخلیج الاسلامی, واظن ان هذه التسمیة ترضی جمیع الاطراف ما عدا اعداء السلام.
حبیب تومی / اوسلو، «النرویج»، 07/09/2010

الأستاذ احمد عثمان، فی هذا الموضوع احیلک الى موسوعة تاریخ الخلیج العربی لمحمود شاکر ج1 یقول: اطلقت المصادر العراقیة القدیمة سومریة وأکدیة اسماء عدة على الخلیج العربی: منها البحر الکبیر وبحر شروق الشمس والبحر الأسفل والنهر المر وبحر بلاد الکلدانیین، فما یعرف فی التاریخ ان السلالة الکلدانیة من اصل خلیجی حیث خرج الکلدانیون من جنوب الجزیرة العربیة وساروا على طول البحر العربی، فطغوا على الخلیج حتى سمی باسمهم (البحر الکلدانی)، وإن النصوص التی تذکر القطر البحری زمن السلالة الکلدانیة تشرح قوة العلاقة بینها وبین بلاد بابل، حیث کانت علاقة وثیقة بین بلاد بابل والقطر البحری (دول الخلیج الیوم). إن الدولة الکلدانیة کانت مقسمة الى 23 مقاطعة إداریة، على رأس کل منها مسؤول یتصل بالملک مباشرة وفی مقاطعة القطر البحری کان حاکمها أیان دایان الذی یدخل فی ترکیب اسمه الإله أیا، وإن وضع القطر البحری فی رأس قائمة المقاطعات الکلدانیة یدل على مکانتها لدى الملوک الکلدانیین. فاقترح ان لا یکون اسم الخلیج: فارسی اوعربی بل ان یکون الخلیج الکلدانی، وهذا سیکون وفاءً لتاریخ المنطقة.
hamoodi، «المملکة العربیة السعودیة»، 07/09/2010

من عمق التاریخ البائد وحسب الکتب الموجوده بدولة الامارات وبالاخص کتب سمو الشیخ القاسمی مسمى الخلیج کان قبل الخلیج الفارسی کان باسم خلیج القطیف
أحمد الفردان، «المملکة العربیة السعودیة»، 07/09/2010

المعلومات الواردة فی مقالة الکاتب لا علاقة لها بصلب الموضوع المناقش وهو تسمیة الخلیج بالفارسی أو العربی، کما أنه أهمل الجدور التاریخیة لتسمیة الخلیج بالعربی لدى العرب وهو أن هذا المسمى قد إقترحه جمال عبدالناصر فی العام 1955 ولذلک فإن الدول التی کانت فی فلک معادی للناصریة إبتعدت عن إستخدام هدا المسمى بما فیها دول الخلیج العربیة أنفسها حتى وقت قریب
کما أن التسمیة التی عرفت تاریخیا لدى العرب والعثمانیین والکثیر من الرحالة الأوروبیین هی مسمى خلیج القطیف أو خلیج البصرة وکلتا المدینتین عربیتین وعلى الجانب العربی من الخلیج، فلمادا لا یصر العرب على إستعمال التسمیة التاریخیة العربیة أی خلیج القطیف أو البصرة بدلا من التسمیة الحدیثة أی الخلیج العربی بینما الإیرانیون یحاججونهم بالتاریخ فی إصرارهم على تسمیته بالفارسی؟
عصام حسن الفکى، «المملکة العربیة السعودیة»، 07/09/2010

هل الکاتب هو الاستاذ احمدعثمان صاحب المقالات المنشورة فى جریدة الحیاة فى التسعینات عن تاریخ اللغة وله موْلف عن الیهود اذا کان هو الرجاء ارسال بریده الالکترونى اکید بعد موافقت
فتح الرحمن عوض، «فرنسا میتروبولتان»، 07/09/2010

العرب هم من أطلقوا هذه التسمیة على هذا الخلیج کما هو واضح فى الخرائط القدیمة – الأطلس – عند اشتداد النزعة القومیة أطلق الرئیس المصرى الراحل جمال عبدالناصر هذه التسمیة على هذا الخلیج. على الرغم من أن عدد الدول التى تطل علیه کثیر الا أن عدد السکان فى الجانب الأیرانى أکثر. اذا عدنا الى الأصل فهو الخلیج الفارسى نظیر بحر العرب وبحر القلزم. کل هذه التسمیات من دعاوى الجاهلیة فدعونا نرتق الى الهم الأکبر – القدس – بدلا من هذه النعرات الضیقة. والسلام
بحر العجم، «فرنسا میتروبولتان»، 07/09/2010

الافضل ان تبقی المسمیات کما کانوا من قبل و من زمن القدیم لانه سارت تراث الثقافی لدی الشعوب من خلال استعمالها
فی طی القرون و فی الخرایط و مخطوطات و مکتوبات . العالم لم و لا یقبلوا بالتغییر تسمیة الخلیج الفارسی . هل هناک مثلا حق لباکستانیون ان تغییروا بحر العرب  بحر الباکستان لان لیس عرب فی شواطهم .
المؤسف ان بعض العرب لهم هوس لعودة الی عصر الجاهلیة
محمد عبد الرحمن، «الامارت العربیة المتحدة»، 07/09/2010

بدل أن تدعو لمؤتمر تهدر به الأموال لمناقشة أسم الخلیج لم لا تدعوا لمؤتمر نشخص کیف تدخل الأمة عصر الأبتکار العلمی لکی ننال احترام العالم کما هی الیابان ودول نمور أسیا ، یاسیدی دع التسمیات ان الأمة مضحکة بین الأمم ..صح النوم
سالم سعید، «فرنسا میتروبولتان»، 07/09/2010

وما اهمیة ان یکون الاسم عربیا او فارسیا. اذا کانت التسمیة ستؤدی الى اثارة النعرات العنصریة فلنسمه الخلیج وکفى. ثم ما هی اهمیة التسمیة اذا کان التخلف ضاربا اطنابه على الجانبین. وعجبی !
علی ال طعمة، «المملکة المتحدة»، 07/09/2010

الکاتب یحول ان یتناول الموضوع بطریقة جدیة لکن مع احترامی الموضوع سخیف فهل یکترث الفرنسیون بتسمیة الانکلیز المانش بالقناة الانکلیزیة او العکس وهل سمعت بان سکان بومبای منزعجون من تسمیة البحر الذین تطل علیه مدینتهم ببحر العرب؟ للفرس والعرب مشاکل حقیقیة بعیدا عن هذه الامور التافهة.

 

، کلنا سنعمل؛ حتى یمتد الوطن العربى من المحیط الأطلسى إلى الخلیج الفارسی”

جمال عبدالناصر: “أیها المواطنون – هى المعرکة التى نخوضها الآن؛ معرکة ضد الاستعمار.. معرکة ضد أسالیب الاستعمار.. معرکة ضد وسائل الاستعمار.. معرکة ضد إسرائیل صنیعة الاستعمار، التى خلقها الاستعمار لیقضى على قومیتنا کما قضى على فلسطین.BBCPERSIAN GULF

قضوا على فلسطین، وسندوا إسرائیل بالعصابات وقووا إسرائیل؛ حتى یقضوا علینا ویحولونا إلى دولة من اللاجئین، وشجعوا إسرائیل؛ حتى تعلن على الملأ أن أرضها المقدسة تمتد من النیل إلى الفرات. نحن نشعر بهذا الخطر، کلنا سندافع عن قومیتنا، کلنا سندافع عن عروبتنا، کلنا سنعمل؛ حتى یمتد الوطن العربى من المحیط الأطلسى إلى الخلیج الفارسی”

ماهکذا یورد التاریخ ولا الجغرافیا یا معالی الامین العام
هذا الکلام التاریخی الآنف الذکر لیس سوى مقطع من خطاب ل بطل العرب و”ابو القومیة العربیة”. وامها اورده الرئیس القائد والبطل القومی التاریخی للامة العربیة ورئیس اکبر بلد عربی وهو جمهوریة مصر العربیة الرئیس الراحل جمال عبد الناصر بتاریخ 26 /7/ 1956 وذلک بمناسبة تامیم قناة السویس فی ذکرى العید الرابع لثورة یولیو العظیمة فی الاسکندریة , وهو بالتالی “لیس ضحکا على التاریخ” ولم یکن عبد الناصر هنا صفویا ولا مروجا للصفویة بالتاکید یا معالی الاستاذ عبد الرحمن العطیة الامین العام لمجلس التعاون الخلیجی, الیس کذلک ؟!
بل هو کلام من قلب التاریخ وفی لب الجغرافیا ومسجل ومدون بالصوت والصورة فی مکتبة الاسکندر یة العظیمة تستطیع ان تراجع نصه وتستمع الیه متى تشاء, الیس کذلک یامعالی الامین العام ؟!
فلماذا اذن یصبح مثل هذا الکلام موحشا لجنابکم الکریم, بل وموهنا لکم ولامتکم العزیزة – وهی علینا بالطبع ایضا- کما تزعمون کلما سمعتموه من جیرانکم من شعب ایران العظیم , وهم الذین یفترض ان یکونوا “اخوة لکم فی الدین اونظراء لکم فی الخلق”الیس کذلک یا معالی الامین العام ؟!
ثم لماذا تشعرون فیه غبنا یطال مقامکم الرفیع اومقام امة سامیة وعریقة تقولون ان عمرتسمیة هذا الحوض الدافئ الجامع فیما بیننا بتسمیته الاصلیة ای خلیج فارس انما یعود الى العصر الصفوی کما زعمتم ما یشم منه رائحة الشوفینیة العفنة وللاسف الشدید , بالرغم من ان هاتین الامتین المتجاورتین ای العربیة والایرانیة ما کانتا اصلا لتعظمان مهما طال عمرهما الغابر, الا من بعد ما اتخذتا القرآن الکریم شرعة لهما و هو الکتاب الذی جعلهما امة واحدة و خیر امة اخرجت للناس, الیس کذلک یا معالی الامین العام ؟!
تریدها بصراحة, فان ما قراناه على لسانک یا معالی الامین العام بهذا الخصوص وبخصوص جارتک المسلمة ایران , قبل ایام انما یثیر الدهشة , بل ویثیر الشبهة , وقد یشیر الى وجود ایاد خفیة وخبیثة ترید الایقاع بین الاخوة والجیران, ونکاد نشم من ورائها رائحة الاجنبی الکافر القادم من بعید الى هذه المنطقة بهدف الاستیلاء على مقدراتها من خلال اللعب على وتر العصبیات الاثنیة والطائفیة البغیضة والا ماعدا مما بدا حتى اصبح هذا الامر اجندة دائمة للبعض والیک الادلة والبراهین یا معالی الامین العام :
اولا : ان هذه التسمیة للحوض المائی الدافئ والذی یجمع فیما بیننا ولا یفرق کما یفترض , انما هی تسمیة تاریخیة لم یخترعها احد من ایران , بل هی من القدم والثبات التاریخی ,ما جعل حتى رئیس دولة عربیة هی الاکبر وهی “ام الدنیا” کما تعلم وقائد القومیة العربیة الحدیثة یسمیها باسمها کما هو ودون تحریف رغم اعتزازه بقومبته وعروبته .
ثانیا : لا یختلف اثنان فی مصر العظیمة من جماعة الاخوان المسلمین الى جماعة کامب دیفید , على ان عبد الناصر انما هو اول من غیر فی هذه التسمیة فیما بعد على خلفیة خلافه مع شاه ایران الراحل عندما بدا یلعب دور شرطی الاجنبی فی المنطقة , وبالتالی فان ما حصل من اطلاق لتسمیة جدیدة انما کان على اثر اشتداد نزاعه السیاسی مع اداة من ادوات الاستعمار اراد من ورائه عبد الناصر آنذاک من خلال ذلک التغییر اثبات معاداته للامبریالیة الامریکیة التی برزت فی مواجهته بصورة حکم الشاه کشرطی یرعى مصالح تلک الامبریالیة .
ثالثا : لیس هناک من بیت او دار امارة او متحف وطنی فی طول وعرض دول مجلس التعاون الذی تتراس امانته العامة , یحتوی على خریطة شرط ان یکون عمرها اکثر من عمری او عمرک , الا ومثبت علیها تلک التسمیة التاریخیة التی تستنکرها ای -خلیج فارس – بما فیها بیت سمو الامیر الصدیق العزیز الشیخ حسن بن علی آل ثانی مستشار سمو الامیرة موزة المسند حرم امیر قطر الشقیققة , وهو ابن عم سمو امیر البلاد التی تنتمی الیها , والذی انصحک بزیارة بیته کما المتحف الوطنی الخاص الذی یشرف علیه وان تتخذه مستشارا لک فی التاریخ الحدیث والقدیم من الآن فصاعدا کلما اردت الادلاء بدلوک فی هذا المجال , وهو الحائز على شهادة الدکتورا فی التاریخ من جمهوریة مصر العربیة العظیمة , حتى لا تقع فیما وقعت به مما لیس لک به علم .
رابعا : ان هذه الموجة التی تنطلق بین الفینة والاخرى حول تسمیة هذا الحوض الدافئ والجامع فیما بیننا ,انما تاتی فی اطار تعبئة مشبوهة للرای العام العربی الشقیق والصدیق ضد الجارة المسلمة ایران , فی اطار حملة الایران فوبیا والشیعة فوبیا التی تشرف علیها ادوات الاستعمارالعلنیة و الخفیة للاسف الشدید , حیث لا یمر یوم علینا الا ویتم تخویف الرای العام العربی من ایران واطماعها المزعومة فی المنطقة فی وقت لا یخفى فیه على احد بان عدوهذه المنطقة الاول والمشترک للامتین العربیة والایرانیة ولسائر امم الشرق العظیم انما هی الصهیونیة المقیتة والشریرة !
خامسا : واخیرا ولیس آخرا , ومن باب التذکیر فقط فان ایران التی تفتخر بتاریخها الضارب فی اعماق الزمان منذ اکثر من خمسة آلاف عام , ولکنها التی تتشرف بالاسلام اکثر مما تتشرف بای شئ آخر و منذ ثورة شعبها العظیم وقائدها المعظم الامام الخمینی الکبیر , انما کانت هی من اقترحت بتسمیة مجازیة لهذا الحوض الدافئ والجامع بالخلیج الاسلامی کما جاء على لسان احد تلامذة الامام الراحل آنذاک , وذلک من باب التقرب للاخوة العرب والتحبب الیهم وهو ما عاد واکد علیه الرئیس احمدی نجاد قبل اسابیع عندما اطلق علیه خلیج الصداقة والسلام , وهی کلمات محببة الغرض منها الجمع بین الاحبة ولیس من باب التلاعب بوتر الشوفینیة او اثارة النعرات الطائفیة والعرقیة او تحریف حقائق التاریخ والجغرافیا , کما تاتی الموجة الحالیة التی ترکبها یا معالی الامین العام سواء کان ذلک عن وعی من طرف جنابکم او من دون وعی !
اذ ان اسم خلیج فارس هو اسم علم مثل بغداد او الدوحة او طهران او خلیج البصرة او بحر عمان او بحر العرب او خلیج عدن او المحیط الهندی , والذی یفترض ان لا تستثیر ای احد منا ان کنا نؤمن بتآخی التاریخ والجغرافیا اللتان تجمع فیما بیننا فضلا عن الاسلام العظیم الذی یوحدنا ویدعونا الى نبذ الشوفینیة من قلوبنا ومن افئدتنا وعقولنا کما جاء فی الحدیث الشریف عن رسول الله محمد صلى الله علیه وآله وسلم حیث قال :” لیس منا من دعا الى عصبیة” الیس کذلک یا معالی الامین العام ؟!
فی الختام اود ان اذکرک یا معالی الامین العام بالمثل العربی الشهیر القائل : ” ما هکذا تورد یا سعد الابل ” !
واقول لک ما هکذا تورد الجیرة وحسن الجوار ‘ ولا هکذا یورد التاریخ یا معالی الامین العام الموقر رعاک الله وحفظک لقطر الشقیقة وللامانة العامة بعینه التی لا تنام والسلام .

شیخ قرضاوی:bahre mohit Ajam = arabian sea

لمؤتمرات الوطنیة العامة: ولم یکتف حسن البنا بما ذکره فی رسائله عن الوطن والوطنیة، فکثیرا ما شرح ذلک فی لقاءاته الخاصة، ومؤتمراته العامة.

وأشهد لقد حضرتُ أحد المؤتمرات العامة التی کان یعقدها الإخوان لشرح المطالب الوطنیة فی عواصم الأقالیم المصریة. ویتحدث فیها الإمام الشهید وصحبه. وذلک بعد انتهاء الحرب العالمیة الثانیة فی سنة 1945م، وهبوب الشعوب للمطالبة بحریتها واستقلالها.

کان ذلک المؤتمر فی مدینة طنطا التی أَدرُس فیها. وقد تحدَّث الأستاذ عن الوطن، فقسَّمه إلى ثلاثة أقسام. أو إلى ثلاثة مراتب:

الوطن الصغیر، والوطن الکبیر، والوطن الأکبر.

فأما الوطن الصغیر فهو: (وادی النیل) شماله وجنوبه. شماله: مصر، وجنوبه: السودان، وکان الأستاذ البنا یقول: مصر هی السودان الشمالی، والسودان هو مصر الجنوبیة. نحن من السودان، والسودان منا. وقد تحددت المطالب هنا فی أمرین: جلاء الإنجلیز، ووحدة الوادی.

وأما الوطن الکبیر، فهو: (الوطن العربی)، ولأول مرة أسمع تحدیده من الشیخ رحمه الله: من المحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی -اتباعا للمصطلح السائد فی ذلک الوقت- ولم تکن شاعت کلمة (الخلیج العربی) هو فارسی من جهة، وعربی من جهة أخرى. ولهذا اقترح بعضهم تسمیته (الخلیج الإسلامی).

[15]- من رسالة (دعوتنا فی طور جدید) صـ 229، 230 من مجموعة الرسائل.

ابراهیم دسوقی

البنا والوحدة العربیة :

یوضح الإمام البنا أن العروبة لها فی دعوة الإخوان مکان بارز , فالعرب هم أمة الإسلام الأولى والإسلام نشأ عربیًا ووصل إلى الأمم عن طریق العرب وجاء کتابه الکریم بلسان عربی مبین وتوحدت الأمم باسمه على هذا اللسان , فالعرب هم عصبة الإسلام , وحذّّر الإمام من سلخ مصر عن العروبة مبینًا أن التمسک بالعروبة والقومیة العربیة یجعل مصر أمة تمتد جذورها من الخلیج الفارسی إلى المحیط الأطلسی . به نقل از محمد بدیع، المرشد العام للإخوان المسلمین :الإمام حسن البنا وقضایا الأمه (2)

 

 

  1. الخلیج الفارسی بدیلا للخلیج العربی فی مناهج العراق التعلیمیة


    الأسماء الحالیة فی اللغة العربیة

     

    • الخلیج الفارسی: تستعمله إیران و دول غیر عربی (فی الصحف والوسائل الإعلامیة التابعة لها ومنها کذلک تلک الناطقة بالعربیة) ، و کذلک مطبوعات ووسائل إعلام بالعربیة تصدر عن هیئات و دول غیر عربیة. وتستعمل فی عدة لغات أخرى[2].

     

    • خلیج البصرة وهی التسمیة التی کانت شائعة فی الوثائق العائدة إلى العهد العثمانی، وما تزال تستخدم على نطاق ضیق فی بعض الدول العربیة خاصة العراق (التسمیة الرسمیة هی الخلیج العربی)[3].

     

    • الخلیج الإسلامی وقد طرحه بعض 

     

     

    • أقدم اسم معروف هو اسم “بحر أرض الإله” ولغایة الألف الثالثة قبل المیلاد[4]. ثم أصبح اسمه “بحر الشروق الکبیر” حتى الألف الثانی قبل المیلاد[5]. وسمی “بحر بلاد الکلدان” فی الألف الأول قبل المیلاد[6]. ثم أصبح اسمه “بحر الجنوب” خلال النصف الثانی من الألف الأول قبل المیلاد[7].

     

    • سماه الآشوریون و البابلیون والأکادیون: “البحر الجنوبی” أو “البحر السفلی” (lower sea). ویقابله البحر العلوی (upper sea) وهو البحر الأبیض المتوسط [8]. کما أطلق علیه الآشوریون نارمرتو أی “البحر المر” (bitter sea) [9].

     

    • سماه الرومان و الفرس “بحر فارس”. قیل التسمیة عرفت فی أول الأمر من قبل الملک الفارسیداریوش الأول (521-486 ق.م) فی کلامه “على البحر الذی یربط بین مصر و فارس“. والراجح أنالاسکندر الأکبر هو أول من أطلق تلک التسمیة بعد رحلة موفده أمیر البحر نیارکوس عام 326 ق. م. وقد عاد من الهند بأسطوله بمحاذاة الساحل الفارسی فلم یتعرف إلى الجانب العربی من الخلیج. مما دعا الاسکندر إلى أن یطلق على الخلیج ذاک الاسم، وبقی متداولاً بطریق التوارث[10]. وعن طریق الیونان تسربت التسمیة للغرب واستعملها بعض العرب (أحیاناً باسم “الخلیج الفارسی”) کذلک حتى منتصف القرن العشرین[11]

     

    • أطلق التسمیة الخلیج العربی المؤرخ الرومانی بلینیPliny the Younger فی القرن الأول للمیلاد. لبحر الاحمر  و قال بلینی: ابحر الطویل الی الشرق یسمی الخلیج الفارسی  .

     

    • سماه العرب “خلیج البصرة” أو “خلیج عمان” أو “خلیج البحرین” أو “خلیج القطیف”[14] لأن هذه المدن الثلاث کانت تتخذه منطلقاً للسفن التی تمخر عبابه و تسیطر على میاهه[9]. ویعود اسم “بحر البصرة” إلى فترة الفتح الإسلامی فی عهد الخلیفة

     

    ا
    وجهة نظر إیران

     
    ا

    أنها تعتبر “الخلیج الفارسی” هی التسمیة الوحیدة التی أطلقت على الخلیج، وتنکر وجود أی اسم آخر.
    لذلک بعد أن أعلنت مؤسسة ناشیونال جیوغرافیک عن کتابة اسم الخلیج العربی إلى جانب الخلیج الفارسی، فی أطلسها الجدید، وأشارت إلى الخلاف على الجزر الثلاث بین إیران ودولة الإمارات العربیة واعتبرت «ان طنب الصغرى وطنب الکبرى وأبو موسى ، واتهموا المؤسسة بتلقی الرشاوی، واتهموها کذلک بأنها «بتأثیر من اللوبی الصهیونی، وبدولارات النفط من بعض الحکومات العربیة قررت تشویه واقع تاریخی لا یمکن نکرانه»[28]، مع أن إسرائیل تستعمل مصطلح “الخلیج الفارسی”. واعتبر المسؤولون الإیرانیون ذلک «مؤامرة صهیونیة لشق صفوف المسلمین»، فبادرت الحکومة الإیرانیة إلى اتخاذ اجراءات تمنع بموجبها الجمعیة الوطنیة للجغرافیا من بیع مطبوعاتها وخرائطها فی إیران. کما منع أی مندوب من قبلها بدخول الأراضی الإیرانیة. کما دعا رئیس البرلمان الإیرانی حداد عادل کل من اسماهم عبادة الوطن للدفاع عن فارسیة الخلیج. کما جمع المعارضة الإیرانیة بمختلف أطیافهم عن أن الخلیج فارسی. وعبثاً حاولت الجمعیة أن تشرح أسباب زیادة صفة “الخلیج العربی” إلى الخلیج الفارسی، بأن هناک من یعرف الذراع البحریة بالخلیج العربی. ولا بد من التفریق بینها وبین بحر العرب القریب منها والواقع بین مضیق هرمز والمحیط الهندی. لکن الإیرانیین غیر مستعدین لسماع أی تبریر، لأن اسم الخلیج الفارسی «صار جزءاً لا یتجزأ من الهویة القومیة الإیرانیة»[29].
    وفی 15 حزیران 2006، قامت إیران بمنع مجلة The Economist من دخول إیران لمجرد أنها تضمنت خریطة .

خطاب الرئیس جمال عبد الناصر فى عید الثورة الرابع من الإسکندریة ” خطاب تأمیم قناة السویس”

 

 

 

 

خطاب الرئیس جمال عبد الناصر فى عید الثورة الرابع من الإسکندریة ” خطاب تأمیم قناة السویس”

کلنا سنعمل؛ حتى یمتد الوطن العربى من المحیط الأطلسى إلى الخلیج الفارسى.ند که خلیج فارس را «خلیج العربی» .[۱]

در چند مقاله از جمله در مقاله معروفی که در کتاب درسی ادبیات مصر چاپ شده(المغنی ص 61 ) نام خلیج فارس را بکار برده[۱] همچنین در تلگرافی حاوی شادباش‌های آغاز سال نو هجری است، از واژهٔ خلیج فارس نام برده‌است. این تلگراف به ابراهیم العریض از مقامات ارشد نظامی بحرین ارسال شده بود.[۲] [۳]

وی همچنین در سخنرانی‌هایش، به دفعات زیاد از خلیج فارس نام برده است.[۴]

یها المواطنون:

نحتفل الیوم باستقبال العید الخامس للثورة.. باستقبال السنة الخامسة للثورة، بعد أن قضینا أربع سنوات نکافح ونجاهد ونقاتل؛ للتخلص من آثار الماضى البغیض.. للتخلص من آثار الماضى الطویل.. للتخلص من آثار الاستعمار الذى استبد بنا قروناً طویلة، وللتخلص من آثار الاستبداد الذى تحکم فینا، وللتخلص من آثار الاستغلال الأجنبى والاستغلال الداخلى.

إننا الیوم – أیها المواطنون – ونحن نستقبل العام الخامس للثورة نستقبله أشد عزماً، وأمضى قوة، وأشد إیماناً.

نعم – أیها المواطنون – لقد اتحدنا وثرنا وکافحنا وقاتلنا وجاهدنا وانتصرنا. والیوم ونحن نتجه إلى المستقبل.. الیوم – أیها المواطنون – ونحن نتجه إلى المستقبل، بعد سنوات أربع من الثورة، نتجه بقوة وعزم وإیمان، نعتمد على الله وعلى أنفسنا، نعتمد على الله وعلى عزیمتنا، نعتمد على الله وعلى قوتنا؛ من أجل تحقیق الأهداف التى قامت من أجلها هذه الثورة. من أجل تحقیق هذه الأهداف التى جاهد من أجلها الآباء والتى کافح من أجلها الأجداد، نتجه إلى المستقبل ونحن نشعر أننا سننتصر – بعون الله – انتصارات متتالیة.. انتصارات متتابعة؛ من أجل تثبیت مبادئ العزة، ومن أجل تثبیت مبادئ الحریة، ومن أجل تثبیت مبادئ الکرامة، ومن أجل إقامة دولة مستقلة استقلالاً حقیقیاً، لا استقلالاً زائفاً.. استقلالاً سیاسیاً، واستقلالاً اقتصادیاً.

أیها المواطنون:

حینما نتجه إلى المستقبل نشعر أن معارکنا لم تنته، فلیس من السهل.. لیس من السهل أبداً.. مش سهل أبداً ان احنا نبنى نفسنا فى وسط الأطماع.. الأطماع الدولیة المتنافرة، والاستغلال الدولى، والمؤامرات الدولیة.. مش سهل أبداً ان احنا نبنى نفسنا.. نبنى وطنا، ونحقق استقلالنا السیاسى، ونحقق استقلالنا الاقتصادى. قدامنا – أیها الإخوة – معارک طویلة سنکافح فیها.. قدامنا معارک طویلة لنعیش أحرار، لنعیش کرماء، لنعیش أعزاء.

النهارده وجدنا الفرصة ووضعنا أساس العزة، ووضعنا أساس الحریة، ووضعنا أساس الکرامة. سنتجه – أیها الإخوة – دائماً إلى المستقبل؛ لنثبت هذه العزة، ولنثبت هذه الحریة، ولنثبت هذه الکرامة.

النهارده وضعنا مبادئ من أجلنا.. من أجل مصر، ووضعنا مبادئ بنادى بها فى السیاسة العالمیة وفى السیاسة الدولیة؛ من أجل حریة الإنسان، ومن أجل رفاهیة الإنسان.. لازم نجد الفرصة لننشر هذه المبادئ.

سنتجه قدماً إلى الأمام، نؤید الحریة ونؤید التحریر، نقاوم الاستعمار وأعوان الاستعمار. أمامنا – أیها الإخوة – معارک طویلة.. مستمرة؛ من أجل تحقیق المبادئ اللى آمنا بها، واللى آمن بها کل فرد من أبناء هذا الوطن.

هذه المعارک لم تنته ولن تنتهى، ویجب أن نکون دائماً على حذر.. نکون دائماً على حذر وعلى حیطة من ألاعیب المستغلین والمستعمرین وأعوان المستعمرین.

حاول الاستعمار بکل وسیلة من الوسائل أن یضعضع قومیتنا، وأن یضعف عروبتنا، وأن یفرق بیننا؛ فخلق إسرائیل صنیعة الاستعمار.

فى الأیام اللى فاتت استشهد اتنین من أخلص أبناء مصر لمصر.. اتنین أنکروا ذاتهم، وکانوا یکافحوا ویجاهدوا فى سبیل تحقیق غرض أسمى.. فى سبیل تحقیق غرض کبیر؛ فى سبیل تحقیق المبادئ، وفى سبیل تحقیق المثل العلیا؛ من أجلکم.. من أجل مصر ومن أجل العرب. کان کل واحد فیهم بیؤمن بقومیته، وبیؤمن بعروبته، وبیؤمن بمصریته، وکان یعتبر انه یستطیع أن یقدم روحه ودمه فداء لهذا الإیمان، وفداء لهذه المبادئ.

من أیام قلیلة ماضیة استشهد اتنین من أعز الناس لنا – بل من أخلص الناس لنا – استشهد مصطفى حافظ – قائد جیش فلسطین – وهو یؤدى واجبه من أجلکم، ومن أجل العروبة، ومن أجل القومیة العربیة.. مصطفى حافظ اللى آلى على نفسه أن یدرب جیش فلسطین، وأن یبعث جیش فلسطین، وأن یبعث اسم فلسطین، فهل سها عنه أعوان الاستعمار؟ هل سهت عنه إسرائیل صنیعة الاستعمار؟ هل سها عنه الاستعمار؟ أبداً.. إنهم کانوا یجدون فى مصطفى حافظ.. کانوا یجدون فیه تهدیداً مباشراً لهم، وتهدیداً مباشراً لأطماعهم، وتهدیداً مباشراً ضد المؤامرات التى کانوا یحیکونها ضدکم، وضد قومیتکم، وضد عروبتکم، وضد العالم العربى؛ فاغتیل مصطفى حافظ بأخس أنواع الغدر، وأخس أنواع الخداع. اغتیل مصطفى حافظ، ولکنهم هل یعتقدون انهم بقتل مصطفى حافظ أو بالتخلص من مصطفى حافظ، لن یجدون من یحل محل مصطفى حافظ؟ إنهم سیجدون فى مصر وبین ربوع مصر جمیع المصریین، کل واحد منهم یحمل هذه المبادئ ویؤمن بهذه المبادئ، ویؤمن بهذه المثل العلیا.

أما صلاح مصطفى.. صلاح مصطفى أخوکم.. أخى الذى قام معى فى ٢٣ یولیو، قام یجاهد من أجل مصر وهو یؤمن بالمبادئ والمثل العلیا. صلاح مصطفى قام وهو یؤمن بکم.. یؤمن بحریتکم، ویؤمن بعزتکم، ویؤمن بکرامتکم یوم ٢٣ یولیو، ولکنه آثر أن یکافح ویجاهد فى صمت وفى سکون.. ماکانش حد فیکم أبداً یعرف مین هو صلاح مصطفى، إیه اللى عمله صلاح مصطفى، إیه دور صلاح مصطفى فى ثورة ٢٣ یولیو. آثر صلاح مصطفى أن یکافح ویجاهد وهو یؤمن أنه قد وهب نفسه ووهب روحه ودمه فى سبیلکم.. فى سبیل مصریتکم، وفى سبیل مبادئکم، وفى سبیل مثلکم، کان یؤمن أنه قد وهب روحه ووهب نفسه ووهب دمه فى سبیل القومیة العربیة وفى سبیل الوطن العربى.

فإذا کانوا.. إذا کانوا اغتالوا صلاح مصطفى وقتلوا صلاح مصطفى بأبشع أسالیب الغدر وبأبشع أسالیب الخیانة، إذا کانوا اغتالوا صلاح مصطفى بهذه الوسائل التى کانوا یتبعونها قبل سنة ۴٨، فأنا أشعر ان العصابات التى تحولت إلى دولة تتحول الیوم – مرة أخرى – إلى عصابات.

هذا یبشر بالخیر أیها المواطنون.. إن إسرائیل الیوم ابتدت تتبع أسالیب العصابات التى کانت تتبعها قبل ۴٨، إن یوم النصر لقریب. إذا کانوا یعتقدون انهم بقتلهم فرد – صلاح مصطفى – والتخلص منه، لن یجدوا فى مصر أمثال هذا الفرد؛ فإنهم واهمون. إذا کانوا یعتقدون أنهم بهذه الأسالیب الغادرة یستطیعون أن یبثوا الرعب فى نفوسنا أو فى نفوس الأمة العربیة؛ فإنهم واهمون. کلنا.. کلنا نعمل من أجل هذه المبادئ العلیا، کلنا نعمل من أجل هذه المثل، کلنا نعمل من أجل قومیتنا، کلنا نعمل من أجل عروبتنا، کلنا نعمل لنحمى أنفسنا من الاستعمار وأعوان الاستعمار وإسرائیل صنیعة الاستعمار، کلنا سنجاهد.. کلنا سنکافح.. کلنا سنفدى أوطاننا بأرواحنا وبدمائنا.

هذه – أیها المواطنون – هى المعرکة التى نسیر فیها.. هذه – أیها المواطنون – هى المعرکة التى نخوضها الآن؛ معرکة ضد الاستعمار.. معرکة ضد أسالیب الاستعمار.. معرکة ضد وسائل الاستعمار.. معرکة ضد إسرائیل صنیعة الاستعمار، التى خلقها الاستعمار لیقضى على قومیتنا کما قضى على فلسطین. قضوا على فلسطین، وسندوا إسرائیل بالعصابات وقووا إسرائیل؛ حتى یقضوا علینا ویحولونا إلى دولة من اللاجئین، وشجعوا إسرائیل؛ حتى تعلن على الملأ أن أرضها المقدسة تمتد من النیل إلى الفرات. نحن نشعر بهذا الخطر، کلنا سندافع عن قومیتنا، کلنا سندافع عن عروبتنا، کلنا سنعمل؛ حتى یمتد الوطن العربى من المحیط الأطلسى إلى الخلیج الفارسى.

أیها المواطنون:

إن القومیة العربیة تتقدم.. إن القومیة العربیة تنتصر.. إن القومیة العربیة تسیر إلى الأمام، وهى تعرف طریقها، وهى تعرف سبیلها.. إن القومیة العربیة تشعر من هم أعداؤها ومن هم أصدقاؤها.. إن القومیة العربیة تعلم أن وجودها فى اتحادها، وأن قوتها فى قومیتها.

وأنا الیوم – أیها المواطنون – أتجه إلى إخوان لکم فى سوریا.. سوریا العزیزة.. سوریا الشقیقة، وقد قرروا.. قرروا وأعلنوا أن یتحدوا معکم اتحاداً حراً سلیماً عزیزاً کریماً؛ لندعم سویاً مبادئ الحریة، ولندعم سویاً مبادئ العزة، ولندعم سویاً مبادئ الکرامة، ولنرسى سویاً القومیة العربیة، ولنرسى سویاً الوحدة العربیة.

إننى الیوم أقول لإخوانکم فى سوریا باسمکم: إننا نرحب بکم أیها الإخوة؛ فقد قلتم فى دستورکم: إنکم جزء من الأمة العربیة، وقلنا فى دستورنا: إننا جزء من الأمة العربیة، وسنسیر معاً – أیها الإخوة – متحدین.. ید واحدة.. قلب واحد.. رجل واحد؛ لنرسى مبادئ العزة الحقیقیة، ولنرسى مبادئ الکرامة الحقیقیة، ولنقیم بین ربوع الوطن العربى وبین ربوع الأمة العربیة استقلالاً سیاسیاً حقیقیاً، واستقلالاً اقتصادیاً حقیقیاً. (تصفیق).

أیها المواطنون:

منذ أن أعلنت مصر سیاستها الحرة المستقلة، وبدأ العالم ینظر إلى مصر ویعمل لها حساب.. بقوا یعملوا لنا حساب.. اللى کانوا زمان ما بیعبروناش وما بیحسبوش حسابنا، بقوا النهارده یعملوا لنا حساب، بدءوا یعملوا للعرب حساب، وللقومیة العربیة حساب. کنا زمان نتلطع على مکاتبهم؛ مکاتب المندوب السامى والسفیر البریطانى، النهارده بعد تحقیق حریتنا السیاسیة وبعد إعلان مبادئنا، وبعد تکاتفنا وإقامة جبهة وطنیة متحدة من جمیع أبناء هذا الشعب ضد الاستعمار، وضد الطغیان، وضد التحکم، وضد السیطرة، وضد الاستغلال، وضد التدخل الأجنبى؛ بیعملوا لنا حساب، وبیعرفوا ان احنا دولة لها قیمتها، تستطیع أن تفعل ما ترید.

النهارده قیمة مصر فى المجال الدولى کبرت، وقیمة العرب – الأمة العربیة – فى المجال الدولى کبرت وعظمت، وعلى هذا الأساس – أیها الإخوة – تم مؤتمر بریونى.. تم مؤتمر بریونى وسافرت لاجتمع بالرئیس “تیتو” – رئیس جمهوریة یوغوسلافیا – والرئیس “نهرو” – رئیس وزراء الهند – الاتنین اللى أعلنوا سیاسة عدم الانحیاز؛ السیاسة الحرة المستقلة. وزرت وأنا رایح إلى بریونى یوغوسلافیا، والتقیت بالشعب الیوغوسلافى، ووجدت ولمست صداقة الشعب الیوغوسلافى للشعب المصرى، وتقدیر الشعب الیوغوسلافى للشعب المصرى. واتجهت إلى بریونى وابتدأنا نبحث الوسائل ونتبادل الرأى فى المشاکل العالمیة وفى مشاکلنا، وانتهى مؤتمر بریونى بانتصار کبیر للسیاسة التى تتبعها مصر؛ اللى هى سیاسة عدم الانحیاز.. انتصار کبیر للقضایا العربیة، وأعلنت فى المجالات الدولیة.

مؤتمر بریونى قرر انه یتبع مبادئ باندونج العشرة، وقال فى القرار اللى صدر: إن رؤساء الحکومات التلاتة؛ یوغوسلافیا والهند ومصر، استعرضوا التطورات الدولیة، وأدى تشابه نظرتهم للمسائل الدولیة إلى التعاون الوثیق بینهم، کما لاحظوا – باغتباط – أن السیاسات التى تتبعها دولهم قد ساهمت إلى حد ما فى تخفیف التوتر الدولى، وفى إنماء العلاقات بین الأمم على أساس المساواة.

وبعدین أصدر المؤتمر قرار: إن مؤتمر باندونج – الذى عقد فى العام الماضى – قد أقر مبادئ معینة یجب اتخاذها أساس للعلاقات الدولیة، ویؤکد رؤساء الدول الثلاثة من جدید هذه المبادئ العشرة، التى لاقت دائماً التأیید من جانبهم، وهم یدرکون أن النزاع والتوتر الدولى قد أدیا إلى ما یسود العالم من مخاوف فى الحاضر والمستقبل، وطالما ظلت هذه المخاوف تسیطر على العالم فإنه لا یمکن إرساء السلام على قواعد ثابتة.

مبادئ باندونج العشرة – اللى قررت فى العام الماضى – بتقول: من الطبیعى أن یکون لجمیع الأمم الحق فى أن تختار بحریة نظمها السیاسیة والاقتصادیة وطریقة حیاتها؛ وفقاً لأغراض ومبادئ ومیثاق الأمم المتحدة، وبالتحرر من الشک والخوف، وبالثقة وحسن النیة المتبادلین، یجب على الأمم أن تمارس التسامح، وأن تعیش معاً فى سلام.. یجب على الأمم أن تعیش جیراناً صالحین، یعملون لتمکین التعاون الصادق على الأسس الآتیة:.. دى الأسس اللى وضعها مؤتمر باندونج للعلاقات بین الدول:-

أولاً: احترام حقوق الإنسان الأساسیة وأغراض ومبادئ میثاق الأمم المتحدة.

ثانیاً: احترام سیادة جمیع الأمم وسلامة أراضیها.

ثالثاً: الاعتراف بالمساواة بین جمیع الأجناس، وبین جمیع الأمم کبیرها وصغیرها.

بعدین.. الامتناع عن أى تدخل فى الشئون الداخلیة لبلد آخر.

وبعدین.. احترام حق کل أمة فى الدفاع عن نفسها انفرادیاً أو جماعیاً.

ثم الامتناع عن استخدام التنظیمات الدفاعیة الجماعیة لخدمة المصالح الذاتیة لأیة دولة من الدول الکبرى.. کالأحلاف اللى بیعملوها وبیدخلوا فیها تحت اسم الدفاع علشان تخدم مصالحهم.

وبعدین.. امتناع أى بلد عن الضغط على غیره من البلاد.

بعدین.. تجنب الأعمال أو التهدیدات العدوانیة أو استخدام العنف ضد السلامة الإقلیمیة، أو الاستقلال السیاسى لأى بلد من البلاد.

وبعدین.. تسویة جمیع المنازعات الدولیة بالوسائل السلمیة.

وبعدین.. تنمیة المصالح المشترکة والتعاون المتبادل.

وبعدین.. احترام العدالة والالتزامات الدولیة.

هفت مورد از سخنرانی های ناصر و الخلیج الفارسی او را در اینجا گوش کنید:[۲]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نویسنده : mohammad ajam : ۳:٢۳ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٢/٢۱

Comments نظرات (1)  لینک دائم

 

الخلیج /عربی ام فارسی . بحر العرب /عربی؟ ام هندی اوباکستانی

هل یدعى الخلیج العربی أم الخلیج الفارسی؟ 307 آلاف شخص سبق أن صوّتوا على شبکة الإنترنت لصالح التسمیة الثانیة. لکن حرب الکلمات هذه أکبر من أن تنحصر رقعتها بالشبکة العنکبوتیة.

موقع الإنترنت الذی نظّم عملیة التصویت قبل بضعة أسابیع سجّل حتّى الآن أکثر من 434 ألف صوت. غیر أن النتیجة لا تزال حتّى الساعة وبفارق کبیر لصالح الخلیج الفارسی (أکثر من 307 آلاف صوت مقابل حوالی 127 ألف صوت للخلیج العربی).

  هذا الجدل الاصطلاحی لیس حدیث العهد. فی یونیو 2004، أثارت صحیفة ناشونال جیوغرافیک غضب الإیرانیین عندما أوردت، فی طبعتها الثامنة من أطلس العالم، اسم “الخلیج العربی” بین قوسین وبأحرف صغیرة تحت اسم “الخلیج الفارسی”. فقامت السلطات الإیرانیة بمنع المجلة وصحافییها من دخول البلاد.

 وفی یونیو 2006، دفعت مجلة “ذی إکونومیست” بدورها ثمن هذا الجدل لأنها اکتفت باستعمال کلمة “الخلیج” بدون أن تُقرنها بأی صفة.

 من جهة أخرى، لم یقف العرب مکتوفی الأیدی. ففی ینایر 2010، أقدم الاتحاد الریاضی للتضامن الإسلامی، ومقره الریاض، على إلغاء بطولة ألعاب القوى التی کانت ستستضیفها إیران فی أبریل لأن المیدالیات التی کان سیوزعها الإیرانیون تحمل عبارة “الخلیج الفارسی”.

 وقد سارعت السلطات الإیرانیة فی الردّ على هذا الإلغاء فأعلنت فی فبرایر الماضی أنها ستمنع کل شرکة طیران أجنبیة لا تستعمل عبارة “الخلیج الفارسی” من دخول مجالها الجوّی.

 وبدایة مایو، أغلق الإیرانیون الجناح المصری فی معرض طهران الدولی للکتاب بعد مصادرة أحد الکتب التى ذکرت اسم “الخلیج العربی”.

 وقد بلغت الأزمة ذروتها عندما وصف الأمین العام لمجلس التعاون الخلیجی فی 10 مایو الإصرار على تسمیة هذا الخلیج بالخلیج الفارسی “بالضحک على التاریخ” لأن “الوجود العربی على الساحل الشرقی للخلیج العربی مستمر ومثبت تاریخیًا منذ أکثر من ثلاثة آلاف عام بینما الوجود الفارسی هناک مستحدث ولا یعود لأکثر من الدولة الصفویة (1501 – 1736)”.

 المیدالیة التی أدّت إلى إلغاء بطولة ألعاب القوى فی إیران. عبارة “الخلیج الفارسی” مدوّرة بالأحمر. الصورة منشورة هنا.المساهمون رضا أمعتزعبد الخالق الجنبی

 “بالنسبة إلى الإیرانیین، تغییر اسم هذا الخلیج جریمة بحق الأمة”

 رضا أمانی نسب رجل أعمال إیرانی یعیش فی طهران.

 لطالما سمّی هذا الخلیج باسم الخلیج الفارسی. لذا لا أفهم لماذا یصرّ العرب على تسمیته بالخلیج العربی. هل تتصوّرون أن یقرّر الباکستانیون الیوم تغییر اسم المحیط الهندی لأنهم لم یعودوا جزءًا من الهند؟

الإیرانیون مستاؤون جدًا من هذه القضیة. بالنسبة إلیهم تغییر اسم هذا الخلیج جریمة بحق الأمة. یعتقدون أن هذا النقاش ما کان لیحصل لو کانت الحکومة الإیرانیة أقوى على الصعید الدولی. برأیهم العرب یستفیدون الیوم من هذا الضعف لتحدی نظام أحمدی نجاد، بمؤازرة غربیة، والانتقام للجزر الثلاث التی تطالب بها الإمارات [توضیح أسرة التحریر: ویعنی جزر طنب الکبرى وطنب الصغرى وجزیرة أبو موسى وهی جمیعها موضع نزاع بین إیران والإمارات العربیة المتّحدة]”.سخریة إیرانیة. صورة نشرها على موقع فایسوبک دختار إیرانی.

 رضا أ”لماذا على الدول العربیة العدیدة الموجودة على ضفاف هذا الخلیج التنازل عن هذه التسمیة کرمى لدولة واحدة؟”معتزّ خریج إدارة أعمال أردنی یعیش فی إربد شمال الأردن. وهو عضو فی مجموعة على موقع فایسبوک تؤید تسمیة الخلیج بالخلیج العربی.

منذ طفولتنا ونحن نعرف هذا الخلیج باسم “الخلیج العربی”. هکذا تعلمناه فی المدارس، وفی کتب الجغرافیا وهکذا یجب أن یبقى. ما من سبب لتغییر اسمه.

معتز”من وجهة نظر تاریخیة، عرف هذا الخلیج منذ عهد إسکندر المقدونی باسم الخلیج الفارسی”

 عبد الخالق الجنبی، باحث فی التاریخ من السعودیة.

من وجهة نظر علمیة وتاریخیة، عرف هذا الخلیج منذ عهد إسکندر المقدونی باسم الخلیج الفارسی [کما عرف بتسمیات أخرى على مرّ العصور: بحر الکدان، وبحر الإله، وبحر الجنوب، وبحر البصرة]. هذه التسمیة أتتنا عبر أعمال تاریخیة مکتوبة. وحتى المؤرخون العرب کابن خلدون وابن الأثیر کانوا یعتمدون هذه التسمیة التی وردت أیضًا فی المعاهدات التی وقّعها حکام الخلیج مع السلطات البریطانیة المسیطرة على المنطقة بدایة القرن العشرین.

لم تتبدّل الأمور إلاّ بعد وصول عبد الناصر إلى الحکم وتنامی شعور القومیة العربیة. فراح العرب یطلقون على هذا الخلیج اسم “الخلیج العربی”، ولو أنه فی بدایة عهد عبد الناصر شاع شعار یقول “نحن أمة واحدة من المحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی”.صحیح أن الجدل یحتدم الیوم حول تسمیة هذا الخلیج. لکننی أتحدّث من موقعی کباحث فی التاریخ. والبحث التاریخی لا یهتم بالشعارات القومیة. أمّا ما یحکى عن أن الرومان أطلقوا على هذا الخلیج اسم “الخلیج العربی” فهو عار عن الصحة.

وحده المؤرخ الإغریقی سطرابون، فی القرن الأوّل میلادی، أطلق اسم “البحر العربی” على تجمّع مائی لکنه بتسمیته هذه کان یعنی ما یعرف الیوم باسم “البحر الأحمر”.

 خارطة للعالم تعود إلى سنة 1565 وتورد اسم “الخلیج الفارسی”. صورة منشورة على موقع persiangulfonline.

 عبد الخالق الجنبی

 التعلیقات

 البحر العرب اکبر من الخلیج الفارسی و لا یطل علی شواطها ای بلد عربی هل یجب تغییرها علی بحر مکران مثلا او بحر باکستان او هنوستان؟

سموه کما تشاءون الخلیج العربی او الخلیج الفارسی او حتی خلیج البترول او خلیج اللؤلؤ سابقا او خلیج القواعد الامریکیه الحاضره

 فکلها اسماء لا تعبر الا عن حاله وقتیه لما کان او یکون علیه الخلیج فقد اطلق الایرانیون علیه اسم الخلیج الفارسی معللین بذلک وقوع دولتهم علی الشاطئ الشرقی له وکذلک اطلق علیه العرب الخلیج العربی لان شواطئه الغربیه تتبع الدول العربیه بدءا من العراق شمالا وحتی سلطنه عمان جنوبا وبعد ذلک ؟ هل اختلاف الاسم سوف یؤثر علی کینتوته ووظیفته وواقعه الجغرافی ؟ هل اسم هذا الخلیج نابع من الدل التی تطل علیه ام العکس هو الصحیح ای ان تغییر اسمه سوف یؤثر علی هویه ایران او الدول العربیه ؟

 اخشی ان یدخل الصراع بین الفریقین الایرانی المسلم والعربی المسلم الی صراع مذهبی فی المستقبل فقد تطلق علیه ایران الخلیج الشیعی والعرب یطلقون علیه الخلیج السنی دعونا من کل ما تم طرحه فی هذا الموضوع من احصاءات لا اعتقد انها جوهریه وانما شکلیه لن تقدم ولا تؤخر فهذا الخلیج فی النهایه وبلا ای جدال الخلیج الوحید الذی یعتبر خلیجا اسلامیا دولیا فی المقام الاول

 وانا کعربی مصری مسلم لا یعنینی صراع الاسماء بقدر ما یعنینی ما هو التعاون الذی یمکننا ان ننشئ بین العرب والایرانیین ذوو الدیانه الواحده ؟

 هذا هو السؤال الحقیقی ولا دعونا نلهث حول شکلیات لن تقدم ولا تؤخر وعلینا ان نلقی بها خلف ظهورنا وان لا نلتفت علیها اطلاقا

 مالفرق فی اسم الخلیج خلی العرب یسمونه العربی وخلی الایرانیین یسمونه الفارسی والکل له رایء

  نشرها … فی …

بعد أن کتبت تعلیقی ،قمت بزیارة الموقع الذی طرع استقصاء الرأی..لقد صدمت فعلا من تعلیقات بعض الایرانیین و من العبارات و الکلمات البذیئة التی استخدموها..ان ذلک یبرز للعیان و بکل وضوح الطریقة التی ینظرون بها الینا و للعالم..و الاهانات الموجهة الى العرب فی تلک التعلیقات تنسف من الجذور کل ادعاءات الامبراطوریة الفارسیة انها مع غزة و الضفة و القدس …أنا لا ادعو الى الکراهیة..لکن الى الحذر..و کل الحذر..

 لا عربی و لا فارسی..الخلیج الاسلامی..کل الدول الواقعة علیه تدین بالاسلام…أفترض ذلک..من یرفض یکشف أوراقه..و عند الامتحان یکرم المرء أو یهان..اللهم الا اذا کان هناک من بنیّته تغییر دینه..أم ترى سیکون هناک من یقول:الخلیج الاسلامی الشیعی أم السنّی؟؟و عندها سأقول للجمیع ما تروحو بألفین داهیة..ان شاء الله بینشف و ما بیبقاش خلیج یتسمى..مع الاعتذار من الأخوة المصریین..

 أذکر التاریخ کله لا جزء منه ثم قل أنک باحث تاریخی!!!

The ÷Iran  designated April 30 as the “national day of Persian Gulf“, since the date coincides with the anniversary of Shah Abbas‘ successful military campaign against the Portuguese navy in the Persian Gulf, driving the Portuguese colonial forces out of the Strait of Hormuz in the Capture of Ormuz (1622). The decision was taken by the High Council of Cultural Revolution, presided over by the former President , the council mentioned the campaign launched recently by certain Arab states to re-name Persian Gulf as the drive behind the decision.In 1514 the Portuguese captured Hormuz and built a fort. For more than a century the island remained Portuguese, but they were routed and forced to withdraw after 100 years by the Iranian forces. Portuguese then loose all their colonial lands in east Africa and forced back to Mozambique. .[2][3]

commemorating the “the national day of Persian Gulf”.[4] [1]

parssea &persian gulf

File:Map16.jpg

Book documents on the persian gulf’s name
File:Sinus persi-vatican.JPG

Sinus persi-vatican

  1. ^ IRIBry 2009.

[[3]]

[4] و documentary on the name Persian gulf . [5] گیری[6]

نویسنده : mohammad ajam : ۱۱:٤٥ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٠/٤/٢٠

Comments نظرات (4)  لینک دائم

 

الخلیج الفارسی فی کتب الرحاله الغربیه

گذرنامه نویسان = سفرنامه نویسان که بحر فارس و خلیج فارس را یاد کرده اند.

الرحالیون الذی وصف الخلیج الفارسی و شبه جزیرة العربیة

او الرحاله وعالم الاثار هاینریش شلیمان

ولد فی ینایر 1822 فی بلدة صغیرة فی مکلنبورغ ،.

هاینریش شلیمان عالمة الاثار الالمانیة

هاینریش شلیمان ولدت فی 1822 فی ألمانیا ،

وله عدة رحلات وحج الى مکة

هاینریش شلیمان یولیوس

قائمة إسمیة مرتبة بالحروف للمستشرقین المترجم لهم فی کتاب الأعلام لخیر الدین الزرکلی

آوغست فردیناند میرن August Ferdinand – Mehren

آوغست فیشر August Fischer

آوغست مولر August Muller

أبراهام فیلم جوینبول A. W. T. Juynboll

إتین دینیه Etienne Dinet

إتین مارک کاترمیر Etienne – Marc Quatremere

إجناس کولد صهر Ignaz Goldziher

المستشرق بلاشیر R. Blachere

المستشرق النمسوی فون کریمر Von Kremer

أدریان بارتیلمی Adrian Barthelmy

أدم متز Adam Mez

إدورد پوکوک: Edward Pococke

إدورد جلازر: Edward Glaser مستشرق ألمانی

إدورد غرنفیل براون Edward Granvill Brown مستشرق إنکلیزی

إدورد هنری پالمر Edward Henry Palmer مستشرق إنکلیزی

إدورد ولیم لین Edward William Lane من کبار ال الانکلیز

أدولف فارمند: Adolf Wahrmund مستشرق ألمانی

أرثر ج. أربری Arthur J. Arberrv مستشرق بریطانی

أرثر ستانلی تریتون.: Triton, A. S مستشرق بریطانی

أرمان بییر کوسان دی برسفال Armand Pierre Caussin de Perceval مستشرق فرنسی

أرند جان فنسنک Arend Jan Wensinck مستشرق هولندی

إغناطیوس جولیانوفتش کراتشقوفسکی: I. J. Kratchkovsky مستشرق روسی

إغناطیوس (والایطالیون یلفظونها إینیاتسیو) جویدی Ignazio Guidi مستشرق إیطالی

ألبرتوس شولتنز: Albertus Schultens مستشرق هولندی حاول إرجاع الکلمات العبریة إلى أصول عربیة لیمکن شرح مشکلات التوراة.

الفرد أکتاف بل Alfred Octave Bel مستشرق فرنسی

الفرد فن کریمر Alfred Von Kremer مستشرق نمسوی

ألویس سپرنجر Aloys Sprenger ابن کرستوفر Christopher سپرنجر: مستشرق نمسوی

إمیلیو لافونتی ألکنترا Lafuentey Alcantara Emilio مستشرق إسبانی

أنتونی آشلی بیفان Antony Ashley Bevan

أنخل کونثالث بلنثیا Don Angel: Gonzalez Palencia مستشرق من علماء الاسبان

أنطوان إیزاک سلفستر دی ساسی *: Antoine _ lsaac Silvestre de Sacy مستشرق فرنسی

إلیاس جون ویلکنسون جیب: E. J. W. Gibb مستشرق اسکتلندی

أوجانیو غریفینی Eujenio Griffini مستشرق إیطالی

أویجن متفخ Eugen Mittwoch مستشرق ألمانی

اوکتاف هوداس Octave Houdas مستشرق فرنسی

إینو لیتمان: Enno Litmann مستشرق ألمانی

بارتیلمی هربلو: Barthelemy Herbelot مستشرق فرنسی

پاول کراوس: Paul Kraus مستشرق ألمانی، من أصل تشیکوسلوفاکی

برنارد دورن: Bernherdt Dorn مستشرق روسی

برنهارت موریتس: مستشرق ألمانی

بلاشیر. ریجیس، ل. Blachere. R. L

پول کزنوفا: Paul Casanova مستشرق فرنسی، جزائری المولد

بیار ضودج Dr. Bayard Dodge مستشرق أمیرکی

بیبرشتاین کازیمرسکی B. Kazimirski مستشرق بولونی

بیتر دی یونغ: Pieter de Yong مستشرق هولندی

ییتریوهانس فت Pietr Johannes Veth مستشرق هولندی

تشارلز ادمز Charles Adams مستشرق أمیرکی

تشارلس جیمس لیال، السیر: Sir Charles James Lyall مستشرق إنکلیزی

تشیلستینو سکیابارلی Celestino: Schiaparelli مستشرق إیطالی

توماس فان إربینیوس Thomas Van Erpenius أو: Erpen مستشرق هولندی

توماس ووکر آرنلد Thomas Walker: Arnold مستشرق انکلیزی

تیودور – فیلم جان، جوینبول: Theodore – Wilhelm Jean Juynboll مستشرق هولندی

تیودور نولدکه: Theodor Noldeke من أکابر ال الالمان

جان همبرت: Jean Humbert مستشرق سویسری

جاک أوغست شربونو Jacques: Auguste Cherbonneau مستشرق فرنسی

جاکب جورج کریستیان أدلر: J. G. Adler مستشرق دانمرکی

جان أرتورکی: Jean Arthorki مستشرق فرنسی

جان جاک شولتنز: J. J. schultens مستشرق هولندی

جان جوزیف (یوحنا یوسف) مارسیل: Jean – Joseph Marcel مستشرق فرنسی

جان سوفاجیه: Jean Sauvaget مستشرق فرنسی بحاثة

جبرییل فیران: Gabriel Ferrand مستشرق فرنسی

جبرییل لفانک: Gabriel Levenq مستشرق فرنسی، من الرهبان

جرترود مرغریت لوثیان بل: Gertrude Margaret, Lowthian Bell مستشرقة إنکلیزیة

جستاف لیبرشت فلوجل Gustaf: Leberecht Flugel مستشرق ألمانی

جستون مسبیرو Gaston Maspero مستشرق فرنسی

جوتهولد فیل: Gotthold Wail مستشرق ألمانی

جوتهلف برک شتریزر Gotthelf Bergstrasser مستشرق ألمانی

جودفروا دیمومبین – Gaudefroy Demombynes مستشرق فرنسی

جورج دلفان Georges Delphin مستشرق فرنسی

جورج سارطون: Georges Sarton مستشرق بلجیکی، من کبار العلماء

جورج سیل: George Sale مستشرق إنکلیزی

جورجیو لیفی دلافیدا; G. Levi Della Vida من کبار ال الایطالیین

جوری آوغست فالین Georg August: Wallin مستشرق فنلندی

جوزبی غبریالی: Giuseppe Gabrieli مستشرق إیطالی

جوزیف توسان رینو Reinaud Joseph – Toussaint مستشرق فرنسی

جوزیف دیرنبور Joseph Derenbourg مستشرق فرنسی

جوزیف شارل ماردروس Joseph Charles Mardrus طبیب فرنسی مستشرق

جوزیف هالیفی: Joseph Halevy مستشرق فرنسی

جون سلدن: John Selden مستشرق إنکلیزی

جیؤرج فیلهلم فریتاخ Georg: Wikhelm Freytag مستشرق ألمانی

جیؤرج کمپفمیر Georg kampfmeyer مستشرق ألمانی

جیؤرج یاکب (جورج یقعوب): Georg Jakob مستشرق ألمانی

جیراردو دا کریمونا Gerardo da Cremona مستشرق، من علماء الایطالیین

جیمس هنری بریستد James Henry Breasted مستشرق أمیرکی

جیمس هیوارث دون – J. Heiworth: Dunne مستشرق بریطانی

خلیان ربیرة طرغوه Julian Ribera y Tarrago مستشرق إسبانی

دافید صمویل مرجلیوث David Samuel Margoliuth من کبار ال

دافید هاینرش مولر: D. H. Muller مستشرق نمسوی

دانکن بلاک ماکدانلد Duncan Black: Macdonald مستشرق أمیرکی

رودلف برونو: RudolfE. Brunnow مستشرق أمیرکی

ریتشرد فرنسس بورتن Richard Francis: Burton مستشرق انکلیزی رحالة

رینولد ألین نیکلسن Reynold Allen: Nicholson مستشرق إنجلیزی

رینیه باسیه: Rene Basset مستشرق فرنسی

سالومون (سلیمان) منک Salomon: Munk مستشرق ألمانی المولد، یهودی

سباستیان رونزفال الیسوعی Sebastien Ronzevalle مستشرق من الرهبان

ستانسلاس جویار: Stanislas Guyard مستشرق فرنسی

سیمون أکلی: Simon Ockley مستشرق إنکلیزی، قسیس

شارل فرنسوا دفریمری Charles Francois Defremery مستشرق فرنسی

عبد الله کولیام بک Kwelem الملقب بعبدالله الانجلیزی: مستشرق بریطانی أسلم سنة 1887

غرانجریه دی لا غرانج Grangeret: de la Grange مستشرق فرنسی

غستاف دوگا Gustave Dugat مستشرق فرنسی

فرانتزفون دومبای Feanz von Domday مستشرق نمسوی

فرانتس بوهل (بول): Frantz Buhl مستشرق دانمرکی

فرانتس فبکه: Frantz Woepcke مستشرق ألمانی

فرانسوا بورغاد: Francois Bourgade مستشرق فرنسی. من المبشرین الیسوعیین

فرنسس جوزف شتینجاس Francis: Joseph Steingass مستشرق ألمانی الاصل

فرنسسکو کودیرا زیدین Franciscus Godera Zaydin مستشرق إسبانی، من کبارهم

فریتس کرنکو: Freitz Krenkow مستشرق ألمانی

فریدریش دیتریشی: Friedrich Dietrici مستشرق ألمانی

فریدریش شولتش: Friedrich Schultes مستشرق سویسری

فریدریش مکس (أو مکسیملیان) مولر: Friedrich Max Muller مستشرق ألمانی

فکتور رومانوفتش، المعروف بالبارون فون روزن: Victor Romanoviche Rosen مستشرق روسی

فکتور شوفان: Victor Ghauvin مستشرق بلجیکی

فلهلم آلفرت: Wihelm Ahlwardt مستشرق ألمانی

فلهلم سپیتا: Wilhelm Spitta مستشرق ألمانی

کارستن نیبور: Carsten Niebuhr مستشرق رحالة. دنمرکی الاصل، ألمانی المولد والمنشأ

کارل إدورد سخاو Karl Edward: Sachau مستشرق المانی

کارل بروکلمن Carl Brocklmann مستشرق ألمانی

کارل فلرس: Karl Vollers مستشرق ألمانی

کارل فلهلم سترستین Karl Vilhelm: Zettersteen مستشرق سویدی

کارل یوهن تور نبرج Karl Johan: Torberg أعلم مستشرقی السوید فی عصره

کارلو ألفونسو نلینو Garlo Alfonso Nallino الایطالی: مستشرق، من کبارهم

کارلو کونتی روسینی) Carlo conti (Rossini مستشرق إیطالی

کارلو لندبرج: Garlo Landberg مستشرق سویدی

کارلیل هنری هیس مکارتنای: Carlyle H. H. Macartney مستشرق إنجلیزی

کازیمیر أدریان باربییه دی مینار: Casimir Adrien Barbier de Meynard مستشرق فرنسی

کرستیان سنوک هرخرونیه Christian: Snouck Hurgronje مستشرق هولندی

کرستیان فریدریش سیبولد Christian: Fridrich Seybold مستشرق ألمانی

کریزویل.: Creswell. K. A مستشرق بریطانی

کلیمان هوارت: Clement Huart باحث مستشرق فرنسی

کنن إدورد Canon Edward ابن ولیم جون سل: Son of William John Sell مستشرق إنجلیزی

کیانجوس، دون پاسکوال: Gayangos, Don Pasc y Arce مستشرق إسبانی

لوی (لویس) جاک برنییه: Louis Jacques Bresnier مستشرق فرنسی

لوی (لویس) بییر أوجین أمیلی سیدیو: Louis Pierre, Eugene, Amelie Sedillot مستشرق فرنسی

لوی (لویس) ماشویل Louis Machuel مستشرق فرنسی

لویس ماسنیون: Louis Massignon مستشرق فرنسی

ماثیو لومسدن Matthew Lumsden ابن جون لومسدن: مستشرق إنجلیزی

مارتن تیودو هوتسما artin Theodor: Houtsma مستشرق هولندی

مارتن هارتمن: Martin Hartmann مستشرق ألمانی

مارسیل دوفیک: Marcel Decic مستشرق فرنسی

ماک جوکان دی سلان Baron: Mac – Guckin de Slane مستشرق فرنسی

ماکس فان برشم: Max Avn Berchem مستشرق سویسری

ماکس میرهوف: Max Meyerhof مستشرق طبیب المانی

ماکسیمیلیان (أو ماکسیمیلیانوس) هابخت: Maximilian Hadicht مستشرق ألمانی

مرکس (مارکس) جوزیف مولر: Marcus Joseph Muller مستشرق ألمانى

مکسیملیان بتنر: Maximilian Bittner مستشرق نمسوى

مکسیمیلیانو أغوسطین الأرکون صانطون Maximiliano Agustin, Alarcon Santon مستشرق إسبانى

میخیل یوهنا دى خویه Michiel: Johanna de Goge مستشرق هولندی

میکیله أمارى: Michele Amari مستشرق إیطالى

هارفی پورتر، الدکتور Dr Harvey Porter مستشرق أمیرکی

هاری سانت جون فلبی، أو الحاج عبد الله فلبی: مستشرق بریطانی

هاینریش سوتیر Heinrich, Suter مستشرق سویسری

هاینریخ فلیشر Heinrich Fleischer مستشرق ألمانی

هاینریش توربکه Heinrich Thorbecke مستشرق ألمانی

هرتفیک درنبور: Hartwig Derenbourg مستشرق فرنسی موسوی

هرمان ألمکویست. Hermann Nap Almquist مستشرق سویدی

هلموت ریتر Halmot, Raiter مستشرق ألمانی

هنری سوفیر: Henri Sauaire مستشرق فرنسی

هنری فردریک آمدروز Henry: Frederick Amedroz مستشرق إنجلیزی

هنری فرینند فستنفلد H. F. Wustenfeld مستشرق ألمانی

هنری کسلز کای: H. Cassels KAY مستشرق، بلجیکی المولد، إنجلیزی الاقامة

هنری لامنس الیسوعی: H. Lammens مستشرق، بلجیکی المولد، فرنسی الجنسیة

هنرک آرنت هماکر Henrik Arent: Hamaker مستشرق هولندی

هنریک البرت شولتنز Henrik: Albert Schultens مستشرق هولندی

هنریک صموئیل نیبرغ: H. S. Nyberg مستشرق سویدی

ورنر کاسکل: Werner Caskel مستشرق ألمانی

ولیم بدول: William Bedwell مستشرق إنجلیزی

ولیم جونز: Sir William Jones مستشرق بریطانی

ولیم رایت: W. Wright مستشرق إنکلیزی

ولیم کیورتن: William Cureton مستشرق إنجلیزی

ولیم مویر: Sir William Muir مستشرق بریطانی

ولیم ناسو ابن السیر هارکورت لیس: William Nassau Lees مستشرق آیرلندی

ولیم هوک William Hook, Morley ابن جورج مورلی: مستشرق إنجلیزی

یاکب بارت: Jacob Barth مستشرق ألمانی

یاکب یولیوس (یعقوب جولیوس) Jacob Golius مستشرق هولندی

ینس لاسن رازموسن I. Lassen: Rasmussen مستشرق دانیمرکی

یوحنا بلو الیسوعی: J. B. Belot مستشرق، من الرهبان الفرنسیین

یوسف حامر (أو جوزیف همر) پرجشتال Joseph Freiherr Von Hammer: Purgstall مستشرق نمسوی

یوسف شخت: Joseph Schakhet مستشرق هولاندی

یولیوس وله وسن: J. Wellhausen مستشرق ألمانی

یوهن جوتفرید لودفیک کوزجارتن Johann Gottfried Ludwig Kosegarten مستشرق ألمانی

یوهن جوتفرید فتسشتاین Johann: Gottfried Wetzstein مستشرق ألمانی

یوهن لودفیک برکهارت Johann Ludwig Burckhart مستشرق سویسری رحالة

یوهن یاکب (یوحنا یعقوب) رایسکه: Johann Jacob Reiske مستشرق ألمانی

یوهنس پتروس منسنج Johannes Petrus: Marie Mensing مستشرق هولندی

اقتفاء تراثنا الشعبی فی کتب الرحالة الغربیین

داوتی ینقل عن بدوی وصف (الغولة) ویشهد مصرع شیخ الساحرات فی خیبر عام 1876م

http://www.alriyadh.com/2006/11/20/img/191004.jpg

رسم الغولة کما خطها له البدوی ونقلها داوتی

سعود المطیری

تشارلز داوتی رحالة انجلیزی جاء عام 1876م ومکث عدة سنوات جال من خلالها أجزاء من الجزیرة العربیة، وفی عدة مناطق تحت اسم مستعار (خلیل)، لکنه خلافا للرحالة الآخرین لم یتظاهر بالإسلام فکان یعلن انه انجلیزی نصرانی مما تسبب له بالکثیر من المتاعب.

قدم وصفا دقیقا للعادات والمعتقدات وتحدث عن الخرافة التی تشبعت بها مجتمعات الجزیرة واستمع فی إحدى محطاته لبدوی استوقفه لیصف له الغولة ویرسمها له على التراب، والغولة تلک هی خرافة مستوحاة من الغول أحد شخصیات الملحمة الإغریقیة المسماة (الالیاذه) والتی ألفها الشاعر هومر عام 850قبل المیلاد تقریبا وفیها قابل أولیوس الغول العملاق وحید العین وسط جبهته وقد نقلها داوتی من الرسمه التی خطها البدوی بعصاه على الأرض ووصفها بقوله:

لها مثل السیکلوب العملاق فی الأساطیر الیونانیة عین فی جبهتها ولها فکان طویلان کمنقار الطیر ینتهی کل واحد منهما بناب حاد کبیر وعنق طویل وذراعین مثل جناحی طائر صغیر نبت ریشه منذ عهد قریب ینتهیان بأصابع غیر منفصلة عن بعضهما، أما جسمها فهو ضخم کالجمل ولکنه بشکل جسم نعامة ولها قدم على هیئة حافر حمار وآخر بشکل مخلب نعامة وهی کما یعتقدون تغوی المسافر بأن تنادیه باسمه وبصوت یعتقد انه صوت أمه او أخته. وقد أخبرنی بدوی یدعى دولان انه رأى الغولة.. هذا الوحش الذی یشبه الجان رآه میتا على الأرض عندما کان فی غزوة لتخوم .

کان هذا البدوی المسکین معروفا فی مدائن صالح بتألیف القصص الخرافیة ولم یصدق الأغا المسئول عن القلعة حدیثه، ولکنه أی الأغا قال رغم ذلک أقسم له أشخاص کثیرون بدینهم انهم رأوا السعلوة کما یعرف خمسة عشر رجلا قبیلیا رأوها مرة، وأضاف الأغا ان غزوة عظیمة مکونة من ثمانین فارسا من إحدى القبائل عندما ترجلوا فی إحدى الأمسیات وعندما لم یؤثر بها بارودهم أخذوا أحزمتهم التی تحمل هذا البارود وضربوا هذه المرأة الوحش ضربا موجعا واستمروا یفعلون ذلک اللیل کله دون جدوى.

وفی خیبر صادف رجلا تحت تأثیر الغولة انه دخیل الله وهو رجل عرف بضرب ساحرات القریة.. کان هذا الرجل المسکین عندما تحرکه قوى غیبیة فی حالات معینة یتجول عبر طرقات القریة لیلا وهو یصیح بأعلى صوته داعیا للإسلام. وعندما خرج من منزله ذات لیلة رأى الرجل الذی تهمس القریة بأنه شیخ الساحرات على بعد مسافة قصیرة منه. فجرى خلفه وقفز فوق ظهره وصاح فی أذنیه وهو یضربه على رأسه قل یا ملعون لا اله الا الله وجرى شیخ الساحرات الى ان سقط مغمیا علیه، ولکن دخیل الله انتزع منه الشهادة قبل أن یترکه…

الأثنین 29 شوال 1427هـ – 20 نوفمبر 2006م – العدد جریدة الریاض

——————————————————————————–

 3730-08-09, 03:59 AM

رحلة الرحالة الألمانی الشهیر کارستن نیبور من بومبای إلى مسقط و أبوشهر عام 1765

رحلة الرحالة الألمانی الشهیر کارستن نیبور من بومبای إلى مسقط و أبوشهر عام 1765

http://www.600kb.com/upjpg/Xh789285.jpg (http://www.600kb.com/)

کارستن نیبور بملابسه العادیة

ترجمة وإعداد : د . عدنان جواد الطعمة

http://www.600kb.com/upjpg/CUV89284.jpg (http://www.600kb.com/)

مخطط تأسیس مدینة مسقط کما رسمه الرحالة کارستن نیبور

نحاول هذه المرة ترجمة رحلة کارستن نیبور من بومبای إلى مسقط عام 1765 بصورة موضوعیة قدر إمکاننا ، لکی یطلع القارئ العربی الکریم و خصوصا الإخوة العمانیون الإطلاع على مضمون هذه الرحلة من الناحیة التأریخیة و الجغرافیة و التجاریة و الفلکیة و غیرها ، آملین أن تتم مراجعتها و دعمها بالتسمیات التاریخیة القدیمة وتحقیقها لفائدة الطلبة و الطالبات من الناحیة الجغرافیة و التأریخیة . حاولنا منذ أکثر من أسبوع الحصول على أهم المراجع التاریخیة و الجغرافیة لمقارنة تسمیات الرحالة الألمانی کارستن نیبور مع التسمیات العربیة الأصیلة .

و للفائدة العامة و الإطلاع على حیاة الرحالة کارستین نیبور و على الأمر الملکی الذی ألزم أفراد البعثة العلمیة باحترام الإسلام و المسلمین و الناس و عدم مس مشاعرهم وجرحها .

نسأل الله أن یوفقنا لإتمام ترجمة بقیة الرحلات التی قام بها کارستن نیبور إلى مدن و دول الشرق الأوسط .

قمنا بترجمة الجزء الخاص برحلته من بومبای إلى مسقط و حتى یوم مغادرته مسقط فی الیوم الثامن عشر من شهر ینایر / کانون الثانی عام 1766 متجها إلى میناء أبوشهر ( بوشهر ) . قمنا بترجمة الصفحات التالیة من نصوص الرحلة إبتداءا من صفحة 80 إلى 89 من کتابه :

وصف الرحلة إلى المنطقة العربیة و البلدان المجاورة ، الملجلد الثانی ، طبع فی کوبنهاغن عام 1778 .

( C. Niebuhr : Reisebeschreibung nach Arabien und andern umliegenden Ländern, Zweyter Band, Kopenhagen, Gedruckt in der Hofbuchdruckereyn bey Nicolaus Möller, 1778, S. 80 – 89 ) )

د . عدنان جواد الطعمة

ألمانیا فی 24 / 1 / 2008

http://www.600kb.com/upjpg/bRc89285.jpg (http://www.600kb.com/)

کارستن نیبور بملابس ترکیة

وللإطلاع على الأوامر الملکیة الصادرة عن الملک فریدریک الخامس الموجهة إلى أعضاء البعثة ، إلیکم نصا من مقالة الأستاذ ستیغ راسموسن :

الرحلة العربیة 1761-1767

Author: Stig T. Rasmussen

نص من مقال ستی. ت. راسموسن حول ( رحلات فی بلاد فارس والجزیرة العربیة فی القرن الثامن عشر و التاسع عشر- تتبع الإستکشافات العلمیة للعالم الإسلامی”، نشر فی الرحلة العربیة: الروابط الدانمارکیة بالعالم الإسلامی عبر ألف عام. موسکورد،1996.

شروط واستعدادات الرحلة

تضاعفت خلال القرن السابع عشر والجزء الأکبر من القرن الثامن عشر معرفة أوربا بشأن البلدان والثقافات النائیة، وذلک نتیجة لجهود البلدان التی تعتمد فی تجارتها على الملاحة من أجل إیجاد طرق ومراکز تجاریة جدیدة، کما بدا واضحا فی الفصل الذی کتبه کل من Adam Olearius و Frederik Ludvig Norden. ذلک جلا واضحا أیضا فی وصف العدید من الرحلات التی نشرت من قبل الإنکلیز، الهولندیین، والفرنسیین. خلال القرن الثامن عشر زادت الحاجة إلى المعرفة النظریة أکثر من المعرفة النفعیة الجاهزة للعالم. الانتقائیة العشوائیة والمشاهدات الشخصیة الملونة أدت أیضا إلى البحث العقلانی والوصف المنظم.

فی منتصف القرن الثامن عشر تمتع الملک فریدیریک الخامس Frederik V ووزیره بسمعة وسط أوربا بأنهم رعاة فن. وکان هذا فی البال عندما اقترح البروفسور Johann David Michaëlis فی Goettingen، ألمانیا على Johann Hartwig Ernst von Bernstorff فی Tydske Kancelli ) ما یطلق علیه وزارة الخارجیة أنذاک) ، إن على الملک أن یرسل ببعثة استکشافیة إلى البلدان المجهولة، ما کان یزعم فی التاریخ القدیم بالعربیة السعیدة.

لقد عزز Michaëlisطلبه بالنظر إلى المقترح وفق ما جاء فی الإنجیل بهذا الخصوص: ” طبیعة هذه البلدان مازالت غنیة بإمکانیاتها و والتی نجهلها نحن”: هذه القصة تعود إلى عهد قدیم جدا، اللهجة فیها تختلف عن العربیة الغربیة التی نعرفها. هذا کان أهم الأدوات حتى الآن التی مکنتنا من فهم العبریة. أیة إضاءة لا نتوقعها تُلقى على الإنجیل، أهم کتب العهد القدیم، والتی علمتنا اللهجة الشرقیة للجزیرة العربیة کما عرفنا الغربیة.

الإقتراح الأصلی کان بإرسال رجل إلى الیمن من ترانکابار فی الهند، ولکن خلال أربعة أعوام تطورت الفکرة إلى رحلة استکشافیة علمیة متکونة من خمسة رجال جذبوا اهتمام کل عالم العلم الأوربی. بدأت الأسئلة التی کان یجب الإجابة علیها بالتدفق، کذلک المقترحات للمشاهدات التی یجب أن تُتخذ. Michëlisهیأ قائمة بالأسئلة العلمیة التی کان یأمل أن یجاب علیها خلال الرحلة، وتم نشرها فی Fragen an eine Gesellschaft gelehrter Maenner , die auf Befehl Ihro Majestaet des Koeniges von Daenmark nach Arabien reisen, Frankfurt a. M.1762. هذا الوصف شمل سلسلة طویلة من الأسئلة المختلفة بما یخص التاریخ، التاریخ الطبیعی، وفقه اللغة ( وزود بکتالوج جمیل یضم ما لم یکن معروفا أنذاک.(

الأعضاء المشارکون فی الرحلة

شارک فی الرحلة ستة أعضاء

العالم السویدی فی العلوم الطبیعیة Peter Forsk تلمیذ Carl von Linné : أحد الأهداف الرئیسیة• لبحوث بیتر فورسکول کان إیجاد إثباتات مدعمة لسلسة من النقاط التی جاء بها لینیه.

عالم اللغة Frederik Christian von Haven والذی کانت مهمته شراء مخطوطات شرقیة للمکتبة الملکیة• فی کوبنهاجن، ونسخ الکتابات التی یعثر علیها فی طریقه، وتسجیل مشاهدات حول استخدامات اللغة العربیة- الهدف الرئیسی فیها إلقاء الضوء على بعض الجوانب الغامضة فی الکتاب المقدس.

الخرائطی Carsten Niebuhr الذی کانت مهمته هی المشاهدة وأخذ القیاسات لغرض رسم الخرائط للمناطق• الجغرافیة المکتشفة وغیر المکتشفة.

الطبیب Christian Carl Kramer الذی کانت لدیه العدید من المهمات الطبیة الملقاة على عاتقه،• سواء العلمیة أو على المستوى التطبیق العملی- بین العرب أیضا.

الفنان والرسام Georg Wilhelm Baurenfeind الذی کانت مهمته رسم ما یجده الآخرین، بالأخص بحوث• بیتر فورسکول حول النباتات والحیوانات من التی یسهل ضیاعها.

وأخیرا اشترک معهم الجندی السویدی من سلاح الفرسان المدعو Berggren لضبط النظام.•

الأوامر الملکیة

فی کوبنهاجن عمل جملة من البروفیسوریة فی الجامعة مخطط بالأمر الملکی الذی یقضی الملک فریدریک الخامس بموجبه إرسال البعثة فی 15/12/ 1760.

” بأمرنا نحن، فریدریک الخامس، بنعمة الله ملک الدانمارک، النرویج، الوَندیّین، القوطیین، دوق سلسفی وهولستین، مارن العظمى و دیتماریکسن، نبیل أولدنبورج و دیلمینهورست الخ. أراد أرحم الراحمین بأمرنا وعهدتنا أن یسافر العبید الأذلاء ( هنا تذکر أسماء المشارکین فی الرحلة) إلى العربیة السعیدة، لیقوموا بما یلی:

کل المسافرین من ذکروا أعلاه یتوجهون إلى العربیة السعیدة ویبقوا مجتمعین معا، أمام أرحم راحمینا أن یضعوا الهدف نصب أعینهم بجمع أکبر کمیة ممکنة من الاکتشافات العلمیة.

الفقرة 43 التی یضمها الأمر الملکی هناک تفاصیل تعلیمات واجبات الرحلة.•

الفقرات 2-9 ثبت مسار الرحلة، التنظیم (کتقلید جدید فالمشارکون متساوون بالحقوق)، وضع التقاریر• کان على شکل یومیات.

الفقرة 10 إشارة واضحة حول کیفیة تعامل المشارکون مع الدین الإسلامی:•

” على کل المشارکین أن یظهروا أدبا ولطفا شدیدین اتجاه السکان العرب. علیهم ألا یبدو أی اعتراض لدینهم. علاوة على ذلک ألا یعطوا انطباع وإن کان غیر مباشر حول ازدرائهم للدین. علیهم الإحجام عن کل ما یثیر بغیضة السکان العرب. ومن الضروری أیضا من خلال مهمتهم أن یحرصوا قدر الإمکان على عدم إثارة الشبهات، أو إثارة شک المحمدیین الجاهلین حول تصور تجسسهم، أو بحثهم عن کنوز، أو ممارسة السحر والشعوذة أو إیذائهم للبلد. یجب علیهم ألا یثیروا حفیظة وغیرة وانتقام العرب عبر طرح النموذج اللیبرالی الأوربی بالتعامل مع المرأة أو الإتیان بما یشابه ذلک. وکما هو الهدف أیضا من التعلیمات تذکیرهم بالالتزام الأخلاقی وعدم توجیه الاهتمام لأی شکل من أشکال الحب الذی فی غیر محله للأشخاص المتزوجین أو غیر المتزوجین الذی من الممکن أن یدعو إلى إثارة الرغبة الشرقیة بالانتقام. یجب علیهم حتى فی أقصى حالات التعرض للمضایقة الشدیدة أو الشتیمة وأن کانوا فی حمایة السلطات المدنیة عدم الدفاع عن أنفسهم باللجوء إلى العراک. التجربة فی هذه البلدان التی یحکمها ” الدین الإسلامی” تبین مدى خطورة هذه الأمور حیث إهانة المسلم یثأر لها بقتل المتعدی. إزاء ذلک الذی من الممکن أن یؤدی إلى تعرض المسافرین الآخرین إلى المضایقة لا نحذر بجدیة فقط، بل نمنع هذه الأفعال الطائشة منعا باتا. هذا الذی یخالف التعلیمات ویجلب لنفسه المتاعب، نترکه لقدره ولا نجبر الآخرین من المسافرین من المجموعة حمایته حتى لا یعرضوا حیاتهم للخطر.

الفقرات 11 و 12 تتناول اقتناء المخطوطات ونسخ النقوش فی سیناء ، الفقرة 13 یحتم على المشارکین• البقاء معا، الفقرة 14 یؤکد على المشارکین فی الرحلة الاستکشافیة واجب بذل الجهود من أجل البحث عن إجابة للأسئلة الموضوعة والمرسلة لاحقا من قبل J. D.Michaëlis والعلماء الآخرین، وفی الفقرة 15 تأکید على ضرورة إرسال کل المواد التی یتم العثور علیها بالحال إلى البلاط الملکی. الإجابة وقبل أن ترسل إلى أیة جهة فی أوربا یجب أن تنسخ فی کوبنهاجن.

الفقرات 16-22 تحدید أطر البحوث العلمیة والتی تحتوی على الأساس الذی یبدو إنه کان أول خطة• علمیة عرفت للبحث البیولوجی البحری ( وضعت من قبل البروفسور ( C. G. Kratzenstein من کوبنهاجن.

الفقرات 23-26 تصف واجبات الطبیب فی بحوثه وتطبیقاته الطبیة: والأخیرة تطبق على العرب البارزین• و المشارکین فی الرحلة على السواء.

الفقرات 27-34 یثبّت واجبات الریاضیین بما یخص الموقع الجغرافی ووضع الخرائط، بالإضافة إلى• الجو وأحوال السکان ( هنا حالة تعدد الزوجات واحتمالیة علاقة ذلک باللا توازن إحصائیا بین الجنسین).

الفقرات 35-42 تصف المشاریع اللغویة التاریخیة بینما تتناول الفقرة الخاتمة 43 عمل الرسام،• بالأساس دعم عمل عالم التاریخ الطبیعی برسم الحیوانات والنباتات التی لا یمکن نقلها فی رحلة العودة، ومن ثم مساعدة الآخرین. وأخیرا مناشدة العلماء فی الرحلة بمساعدة الرسام فی عمله والاتفاق معه والتحلی بالصبر.

مجریات الرحلة الاستکشافیة

انطلقت الرحلة فی الرابع من کانون الثانی عام 1761. خط مسار الرحلة کان عبر القسطنطینیة والإسکندریة إلى القاهرة والمواصلة على طول ساحل البحر الأحمر حتى الیمن حیث أقاموا هناک من شهر کانون الأول 1762 إلى أواخر شهر آب 1763. فی الیمن توفی اثنان من المشارکین von Haven, Forskål بسبب الإصابة بالملاریا على ما یبدو.

الأربعة الآخرون أبحروا إلى بومبای، وبعدها توفی اثنان آخران هما Baurenfeind , Berggren خلال الرحلة. وفی بومبای توفی الخامس Kramer وحیث الوحید الحی الذی بقی هو Carsten Niebuhr. أکمل رحلته إلى عمان وإیران ومن ثم عبر العراق و سوریة إلى فلسطین مرورا بقبرص. من ثم من القدس إلى القسطنطینیة وإلى أوربا الشرقیة ومن ثم کوبنهاجن التی وصلها فی العشرین من شهر تشرین الثانی عام 1767.

منحى الرحلة کان تراجیدیا. ولکن الرحلة رغم ذلک نجحت فی حصولها على مجامیع تعد ذات أهمیة. المجامیع تضم نباتات، حیوانات، مشاهدات، خرائط، رسومات ومخطوطات شرقیة.

جزء کبیر من المجامیع هذه ما یزال موجود لحد الآن، وموجود فی المتحف النباتی ( معشبة فورسکول- وتضم حوالی 1800 عینة)، فی متحف الحیوانات ( 99 سمکة فی معشبة الأسماک کما أطلق علیها (لأن فورسکول حنط الأسماک بدون أحشاءها، بجانب واحد فقط من جلدها وضغطها کالأعشاب عندما تجفف)، فی المتحف الوطنی ( فی قسم الأنتیک، الإثنوغرافیا، العملات ومجموعة المیدالیات) وفی المکتبة الملکیة ( قسم الدراسات الشرقیة والیهودیة).

الیومیات ووصف الرحلة

من جملة ما جاء فی المرسوم وفق الفقرة 8 بأن على المشترکین کتابة یومیاتهم وفورسکول، فون هاون ونیبور نفذوا هذا الواجب، ولهذا فلنا معرفة جیدة من خلال ذلک بهم وبشکل أفضل بنیبور الذی أتیحت له الفرصة لأنه الوحید الذی بقی من الطاقم بأن بعید کتابة مادته.

بیتر فورسکول P.Forskål

کانت هناک خطة لطبع یومیات فورسکول فی السبعینات من القرن الثامن عشر ولکن ذلک لم یحصل قبل عام 1950. الکتاب صغیر ولکن مصور ( فی الإسکندریة):

” إلى جانب هذه الرحلات التاریخیة کان جانب البحث النباتی هو الأفضل، لقد شاهدت الأزهار الخالدة بنفس ازدهارها ونشاطها لذات النوع والشکل کما لو کانت من قبل ثلاث أو أربعة آلاف سنة مضت.

النبات فی هذا البلد یدعو عالم الطبیعة للقیام بالکثیر من المهام، بالرغم من إن عدد النباتات لیس کبیر کما هو علیه فی مناطق اوربا.

الیوم الذی وصلت فیه إلى الاسکندریة قمت بزیارة إلى أقرب الحدائق. حتى وإن لم یکن لدی الاهتمام أو أیة رغبة خاصة فی إلقاء نظرة على هذا العالم وأزهاره، لاستطاعت هذه الطبیعة الغیر عادیة بالرغم من هذا أن تثیر اهتمام أی شخص غریب، مهما کان غیر متأثر. جدران الحدائق کانت عالیة وبالرغم من ذلک علت أشجار النخیل فوقها وبانت کأنها غابة کثیفة. من أول لحظة دخلت فیها کنت مأخوذا لمرأى هذه الأشجار التی خلقتها الطبیعة کأجمل صفوف أعمدة، ولکی لا یخلو الخیال من قاعدة لتلک الأعمدة اعتاد الناس أن یسوروا هذه الأشجار بحائط منخفض لیدعّمها. تزرع الأشجار فی صفوف بالطول والعرض: 8 ألین ( ألین یساوی قدمین) بین کل ثلاث نخلات.

من صفات فورسکول البارزة هو إصراره ومثابرته المتمیزة وهی المیزة الإیجابیة التی کانت خلف جهوده العلمیة فی ظل الظروف الصعبة التی مر بها، ولکن بالطبع تؤدی هذه الصفة فی شخصه إلى نتائج سلبیة بما یخص الآخرین. ولم یکن من قبیل الصدفة أن أطلق لینیه على نبتة الـ ” القراّص” بـ” pertenacissime adhaerens” والتی تعنی المثابر الصامد.

فون هاون F.C. von Haven

یومیات فون هاون محفوظة فی المکتبة الملکیة، قسم المخطوطات. یتکون من مطویتین کبیرتین. فی أحدهما یوجد الوصف الفعلی للرحلة، وفی الثانی مقاطع من وثائق ذات علاقة ومراجع استخدمت بالرحلة: کتالوج بالمخطوطات التی وضعها، مخططات للمخطوطات والکثیر من قوائم بالمفردات العربیة الدانمارکیة، وخصوصا العربیة الإیطالیة ( قضى فون هاون قبل الرحلة وعلى نفقة الملک سنتین فی روما یدرس عند العرب الموارنة). هذه الیومیات لم تطبع نهائیا بالرغم مما تزخر به من وصوفات حیة یدخل فیها فون هاون کبطل رئیسی. لقد کان -کما کان الأرستقراطیین علیه فی تلک الفترة – مغرور ومکتف بنفسه إلى حد الحمق.

کارستن نیبور C. Niebuhr

نیبور لعب دور الوسیط لهذه المجموعة، ووظیفته هذه لم تکن سهلة بأی شکل من الأشکال بسبب إن کل من فورسکول و فون هاون طمحوا بدون نجاح بالحصول على منصب قائد الرحلة. وبالذات لهذا السبب لم یتم تعیین أحد لمنصب قائد، و نصب نیبور أمین صندوق الرحلة.

فی مقدمتهBeschreibung von Arabien “وصف الجزیرة العربیة ” بسط نیبور أفکاره بشأن الأسباب التی أدت إلى حدوث أخطاء فی تلک الرحلة:

” أعتقد بأننا کنا السبب فی الأمراض التی أصابتنا، بینما کان من السهل على الآخرین وقایة أنفسهم منها. تجمعنا کان من الکبر الذی حال دون تهیؤنا للمعیشة إلى جانب السکان المحلیین. لأشهر عدیدة لم نتمکن من الحصول على أی مشروب کحولی کنا معتادین على تناوله، وبالرغم من هذا تناولنا کمیات کبیرة من اللحوم الأمر الذی یعتبر غیر صحیا فی البلدان الحارة. بعد الأیام الحارة کان هواء اللیالی البارد مریح لنا الأمر الذی کان یولد إحساسا بالترف.

کان یجب علینا أیضا أن ننتبه للفرق فی درجات الحرارة بین المناطق الجبلیة والسهول المنخفضة. کنا على عجلة من أمرنا فی الرحلة بحیث لم یتاح لنا التعرف على دواخل المدن.

لم تکن معرفتنا کافیة بالبلدان وسکانها مما سبب لنا متاعب وطرق وعرة مع السکان. ونحن مرارا ولربما بلا حق اعتقدنا بأن لدینا الحق بالشکوى من غیر أن نتذکر باننا حتى سفرنا داخل أوربا لم یکن یخلو من متاعب. لقد کنت أنا بنفسی مریضا جدا، عندما کان مرافقیی ما یزالوا على قید الحیاة، لأننی تمنیت کما تمنوا هم، أن أعیش کما لو کنت فی أوربا. ولکن ومنذ ذلک الوقت عشت فقط بین الشرقیین، تعلمت طریقتهم فی مواصلة الحیاة فی تلک البلدان. تباعا سافرت إلى بلاد فارس قادما من البصرة وبرا إلى کوبنهاجن بدون تعرضی ولو لمرة واحدة لوعکة صحیة أو تعرضی لمشاکل کثیرة مع السکان.

أبعاد ونتائج الرحلة

کان للعدید من اکتشافات هذه الرحلة صدى حیث:

مساهمات نیبور فی مجال رسم الخرائط، والتی من ضمنها صار من الممکن مثلا بالنسبة للسفن الأوربیة أن تبحر عبر البحر المیت وحتى السویس. نسخ مخطوطات الکتابة المسماریة والتی کانت الأساس فی فک أسرارها فی عام 1802، ونشر اثنین من أهم الأعمال الإستشراقیة فی القرن الثامن عشر.

مساهمات فورسکول فی مجال علم الحیوان والتی شملت عمله الرائد فی حقل بیولوجیا البحریات ودراسة الطیور المهاجرة. أیضا فی مجال علم النبات والذی بالإضافة إلى جمعه لمایقارب الـ 1800 نمودج من النباتات فی معشبة لازالت موجودة لیومنا هذا، کان أیضا من الأوائل فی علم بیولوجیا النبات وجغرافیا النبات. من المؤسف إن ملاحظاته و وشروحاته التی ترکها قد جمعت وحضرت للنشر من قبل عالم نباتی کان أقل کفاءة. وهکذا لم تعطى أعمال فورسکول الأصلیة وغنى أفکاره فی مجال علم النبات قیمتها الفعلیة وکان یجب الانتظار لکی یعاد العمل مجددا فی الکثیر من اکتشافاته من قبل الأجیال التی جاءت بعده.

رسومات بورینفایند Baurenfeind أعطت تجسید صادق للنباتات والحیوانات التی لم تکن معروفة حتى ذلک الوقت. نشرت بمجلد فورسکول المصور مرافقة لشروحاته حول الحیوانات والنباتات. رسوماته لقندیل البحر من أجمل الرسومات من نوعها. وصوّر فی أعمال نیبور مختلف جوانب وأشکال الحیاة فی مصر والیمن.

مکتسبات فون هاون شکلت الجوهر الجدید لمجامیع المکتبة الملکیة من مخطوطات الشرق الأدنى، إذ لم یکن بحوزة المکتبة قبل ذاک الوقت إلا هدایا متفرقة ومقتنیات.

المرسوم الملکی یعکس النظرة العلمیة الأساسیة للفترة التنویریة. القناعات کانت بأن العالم یمکن تنظیمه ووصفه بشکل مفروغ منه فی عمل شامل- مشروع العصر المرکزی وصف بالتأکید بالموسوعة العظمى. نتائج الرحلة الاستکشافیة تعزى إلى التطبیق الناجح للمبدأ العقلانی فی حقیقة البحث المنهجی. المشاهدات ذات الدقة الریاضیة، الجمع والمعالجة المنظمة، الأولویة المعطاة للمعلومات المستحصلة بطریقة مباشرة والتمحیص الدقیق للمعلومات المستحصلة بطریقة غیر مباشرة وبنفس الوقت نظرة انسانیة، بدون تحامل، وانفتاح اتجاه کل ما هو جدید، یکملها الاحترام للطرق الأخرى بالتفکیر. وهکذا تتمیز الفترة التنویریة بشکل أساسی عن القرن السابع عشر، بأنها أرست القاعدة الموضوعیة للعلم المعاصر.

القرن التاسع عشر

الإقرار بأن الطبیعة غیر جامدة وإنما مرت بمراحل تطور. القرن التاسع عشر کان قرن التطور وبناء الإمبراطوریات. الاعتقاد بأن العالم الغیر أوربی أقل تطور حضاریا استغل لمصلحة أوربا فی طور توسعها. درس الإسلام من قبل المستعمرین لغرض استخدامه فی السیطرة على المستعمرات. زمن الرحلات الطویلة قد ولى، فقد تم إرساء المصالح الأوربیة فی الخارج. وفی ذلک الوقت کان کبار موظفی المستعمرات تلک والدبلوماسیین

( القنصلیة الدانمارکیة فی تونس 1820-1833) هم الذین یجلبون المخطوطات والمواد الأخرى ذات القیمة.

من المبادرات الدانمارکیة المبکرة هی الرحلات الفردیة لعالم اللغة راسموس راسکس – رحلة الهند الکبرى 1816-1823 والتی أعطت نتائج ذات أهمیة. علم اللغة تطور من وصف للمفردات والقواعد إلى إثبات أصل اللغات وعلاقتها ببعضها وتقدیم لتاریخ تطور اللغات على أساس البحوث المقارنة، خصوصا اللغات الهندوأوربیة.

بما یخص الشرق الأدنى فقد اتسم النصف الثانی من القرن التاسع عشر بجلب طبعات نصوص جادة لکلاسیکیی العالم الإسلامی کأساس لمواصلة العمل العلمی عن طریق فهم أقرب أصولنا فی العالم الإسلامی بمنظور ثقافی کونی) .ُ

http://www.600kb.com/upjpg/waO89285.jpg (http://www.600kb.com/)

مخطط لمدینة مسقط کما رسمه کارستن نیبور

رحلة الرحالة الألمانی الشهیر کارستن نیبور من بومبای إلى مسقط و أبوشهر عام 1765

وإلیکم ترجمة نص الرحلة :

تأخر موعد سفری من بومبای إلى الثامن من دیسمبر / کانون الأول عام 1765 ، لأنی ذهبت على ظهر سفینة حربیة التابعة للأسطول الهندی بهدف القیام بهذه الرحلة إلى مسقط و الخلیج الفارسی . إن ریاح هذه المنطقة ثابتة و مستقرة بحیث یستطیع الربان أو الملاح أن یعرف نوع الریاح و سرعتها فی أوقات محددة من السنة التی ستجابهه تحت خطوط الطول و العرض قبل إبحاره . و فی أشهر معینة یستطیع الربان أو الملاح أن یبحر باستقامة و بالضبط من بومبای إلى مسقط و حتى إلى البصرة دون أن یشغل الشراع العلوی ، إلا أنه فی مناطق أخرى یجب علیه أن یبحر بعیدا نحو الجنوب إلى أن یمر على الخط و من ثم یبحر نحو الغرب إلى أن تأتی الریاح التی بواسطتها یتجه إلى السواحل العربیة و یستطیع الوصول إلى الخلیج الفارسی .

لم یکن هذا الوقت من فصل السنة الأفضل ولا هو الأسوء للقیام بهذه الرحلة . کان ربان سفینتنا یتوقع هبوب ریاح شمالیة ، وکان یتفادى لهذا السبب قدر الإمکان منذ بدایة الرحلة الإبحار ( السیر ) بعیدا نحو الغرب ، لأن الریاح الشمالیة ستکون فیما بعد ضده أی تقابله . و طالما أننا لم نبتعد أکثر من درجتین أو ثلاثة عن الساحل الهندی ، کنا نشاهد غالبا أفاعی مائیة صغیرة التی ذکرتها فی مجلدی الأول صفحة 452 .

یجب على المرء أن یدخل مرارا إلى الخلیج الفارسی . و فی مساء الثانی عشر من دیسمبر / کانون الأول کان سطح ماء البحر یسطع و یشع ضیاءا بقوة لدرجة لم أشاهد مثله . وکان سطح البحر هنا على بعد مسافة نصف میل ألمانی یبدو مغطى بلهب عریض فی حین کان یرى المرء فی مناطق أخرى فقط شرارات أو ومضات لامعة صغیرة ، عندما یضرب الماء .

( و نفس الصورة هذه شاهدها النقیب سارس فی سنة 1612 م تحت ارتفاع القطب ثمانی درجات و 12 دقیقة ، حیث وجد بعد ذلک أن هذا الضوء المرعب سببه نوع من السمک الأسود . راجع : الرحلة العامة ، المجلد الأول صفحة 777 ) .

وقد صرحت أو ذکرت معتقدا أن ضیاء سطح ماء البحر سببه رئة البحر ( نوع من الأسماک ) و منها رأیت فی الأیام التالیة کمیات کبیرة منها ، عندما کان البحر هادئا و تحتها أسماک کبیرة جدا لم اشهد مثلها فی أی مکان . و من المحتمل أن یرى المرء هنا حیوانات بحریة أخرى تضیئ فی اللیل . رایت فی بومبای فی اللیل غالبا ضیاءا فسفوریا فی الشوارع و فی کومة القمامة ( المزبلة ) إعتبرتها بادئ الأمر بدایات تعفن الخشب أو دیدان مضیئة مشعة ، و لکن اتضح لی بأن أحشاء نوع من السمک النخامی ( المخاطی ) الذی یأکله هنا عامة الفقراء .

لقد أولیت إنتباهی کل المساء إلى النجوم المتوهجة البارقة ( الساطعة ، المضیئة ، المشعة ) أثناء الرحلة إلى مسقط والتی طلب ذلک منا الفارس میشائیلیس فی سؤاله الثامن و الثمانین أن نکتب تقریرا مفصلا عن مراقبتنا للنجوم ، لأن بعض السائحین أراد أن یتأکد عما إذا کانت النجوم الثابتة فی بعض مناطق الشرق لا تضیئ ( تشع أو تتلألأ ) کما عندنا فی أوروبا .

کان أفق السماء فی الخامس عشر من دیسمبر / کانون الأول صافیا جدا ، حیث شاهدنا فی هذا المساء المشتری و کوکب الشعری الیمانیة أو العبو ( سهیل ) عند ظهورهما فوق الأفق ، لکن الشعری الیمانیة إلا بعد ارتفاع درجتین و النجوم الصغیرة إلا بعد أن ترتفع إلى عشر درجات . و النجوم من الحجم الأول الکبیر تضیئ ( تتلألأ ) عند ارتفاع قدره 25 درجة و هی أیضا أشد قوة من تلک التی عندنا فی لیالی الصیف .

شاهدنا فی الیومین الحادی و العشرین و الثانی و العشرین و بدهشة اسرابا ( مجموعات ) کبیرة من الخنازیر البحریة ( أرانب هندیة ) التی تسابقت معنا فی السیر و التی سبقتنا لمسافة بعیدة على الرغم من أن سفینتنا کانت تبحر بسرعة ثلاثة أرباع میل ألمانی فی الساعة .

وکانت تقفز ثمانیة إلى عشرة خنازیر من الماء إلى الأعلى فوق بعضها (وفوق سطح ماء البحر ) دون أن تحید عن مسارها المستقیم أو ترجع إلى الوراء .

و فی هذا الیوم الأخیر راینا راس کلها ، رؤوس جبال مطلة على ساحل عمان أحد الأقالیم العربیة . أعتبر الرحالة الإنجلیزی هذه الجبال تابعة للمنطقة العربیة السعیدة . إقتربنا فی الیوم الثالث من مسقط . و هنا کانت الریاح هادئة ، أما تیار ماء البحر على هذا الساحل فإنه کان شدیدا قویا ، الأمر الذی أدى إلى إعادتنا إلى الوراء فی لیلة واحدة ستة أمیال ألمانیة .

وکانت الریاح فی الأیام التالیة ضدنا دائما ، و أصبح تیار ماء البحر أشد قوة ، بحیث أننا بذلنا کل جهودنا من أجل ألا تقترب سفینتنا الشراعیة من الساحل .

أن ساحل عمان قائم أی عمودی غیر منحدر و خطیر ، وکان الماء جدا عمیقا ، لأن المرء بالقرب من الساحل ( البر ) إذا استعمل مقیاس العمق و طوله خمسین خیطا ( قدما ) فإنه لم یصل إلى قاع البحر .

و فی الیوم الثامن و العشرین کنا بالقرب من راس کلها . و من هذا الیوم ابحرنا إلى عرض البحر ، و بذلک ابتعدنا عن الخطر الذی قد یفشل رحلتنا .

و اضطررنا حتى الیوم الثانی من شهر ینایر / کانون الثانی 1765 أن نستمر و نواجه إن کانت الریاح هادئة أم کانت ضدنا و تیار ماء البحر.

و کنا نواجه الأمطار و تیار ماء البحر . ولما کانت الملابس الشتائیة تنقصنی ( کانت ملابسی التی اشتریتها فی بومبای أوروبیة ) و لهذا السبب اصبحت حساسا جدا ضد الجو البارد . و فی عصر الیوم المذکور أعلاه کانت الریاح جیدة و بواسطتها و صلنا أخیرا فی الیوم الثالث من ینایر / کانون الثانی میناء مسقط .

http://www.600kb.com/upjpg/UJC87431.jpg (http://www.600kb.com/)

کارستن نیبور

و فی صباح الیوم الرابع دخلت المیناء عدة قوارب وسفن صغیرة هندیة مختلفة و فق تعلیمات وعادات البلد للتعبیر عن وصولها و فرحها بعد قطع مسافة الرحلة من خلال القرع على الطبول و العزف على آلات موسیقیة . و أحد هؤلاء رمى مرساته بالقرب من باخرتنا ( سفینتنا ) .

و لدهشتی وجدت شخصین فرنسیین فقیرین اللذین بعد فقدان مستعمرتهم الفرنسیة جنوب الهند ، سارا فی کل الهند ، و هما الآن جندیان عند أحد اصحاب السفن التی لم یکن سطحها مغطى .

وکثیر من الناس الطیبین من هذه الأمة أصبحوا فقراءا نتیجة الحروب و مشردین و هم بأمس الحاجة إلى کسب خبزهم و معیشتهم بمعاناة عند المسلمین و المجوس .

تعود ملکیة مسقط إلى أحد الأمراء المستقلین الذی یحکم فی رستاق و الذی یطلق على نفسه إمام عمان ( راجع : کتابی وصف المنطقة العربیة ، صفحة 295 ) .

.

و مواطنو هذه المحافظة مسلمون ، وهم یعتبرون القرآن کتابهم الشرعی المقدس . و هم ینتمون إلى طائفة تدعى عبادی أو بیازی التی کانت بالنسبة للمؤرخین العرب معروفة ، لکن السواح الأوروبیین لم یلاحظوهم ، حسب اعتقادی .

یطلق کل من السنة و الشیعة على هذه الطائفة بالخوارج ، وهذا الإسم هو شتمة مکروه فی عمان مثلإ سم الرافضة الفرس ، و یشبه إسم الزندیق عند الألمان .

ذکر ابو الفرج الخوارج ، و أنا لا أشک بذلک ، بأن هؤلاء خوارج الذین ذکرهم سالس فی کتابه :

( Sales: Preliminary discourse, p. 173 and History of theOttoman Empireby Rycaut, p. 227 and

Pesockii Specimen historia arabum, p. 26. 269 )

و مبادؤهم التی و صفتها فی کتابی ، صفحة 21 و التی تتفق مع ما ذکره الآخرون عن الخوارج بأنهم لم یعترفوا بایة فضیلة للذین جاؤوا بعد النبی محمد و علی من العرب الآخرین من العوائل العربیة القدیمة . ولم أعرف أحدا من المسلمین أقل ابهة و عیشة بسیطة معتدلة مثل البیازی . هم لا یدخنون السجائر و لا یشربون القهوة و کذلک لا یشربون المشروبات . ان لباس الشریف و الوجیه منهم لا یختلف عن لباس الفقیر منهم . و هم یرتدون العقال فوق الراس و یحملون سیفا ثمینا أو سکینة ( خنجرا ) على الجانب .

فلم یسمحوا لأنفسهم بالتأثیر بمعاناتهم و عواطفهم الشدیدة ، و هم مؤدبون تجاه الغرباء أی یحترمون الأجانب ، و یسمحون لهم العیش فی مدینة مسقط وفق قانونهم الخاص و بکل هدوء وحریة تامة .

و بالعکس فی الیمن ، فإن الیمنیین یجبرون الوثنیین ( البوذیین ) على دفن جثث موتاهم دون حرقها . لقد أجبر الیهود فی البلدان الإسلامیة على ارتداء ملابسهم الأصلیة الممیزة و التی تختلف عن ملابس الآخرین ، فی حین سمح لهم هنا أن یرتدوا الملابس العربیة . فإذا أراد بوذی أو یهودی أو مسیحی أن یتزوج مسلمة فی البلدان السنیة فعلیه إما أن یعتنق الإسلام أو یدفع ضریبة ( جزیة ) مالیة کبیرة على الأقل ، بینما عند البیازی فی مدینة مسقط ، فإن الحکومة لم تهتم بذلک . وأن یتجه الغریب إلى قوم النساء و هم معروفون بأن یترکوا النساء للمسلمین لقاء نقود . تعیش مجموعة کبیرة من النساء الفاسقات فی منزل خاص خارج المدینة .

( توجد فی الهند راقصات أیضا مثل ما موجودة فی مصر و فی قسطنطینة . فمن یدفع لهن أجرا یبدأن بالرقص و الغناء . ان الراقصات الوثنیات لا یتزوجن ابدا . و بناتهن یتعلمن المهنة من أمهاتهن ، وأولادهن یصبحون جنودا بصفة عامة . و فی إحدى اللیالی طلبنا ، أنا و شخصان بریطانیان بمسقط من أحد الهنود أن یجلب لنا الراقصات اللواتی بدأن بالرقص و الغناء ، لکنی وجدت أن رقصهن و غناءهن لم یکن أفضل من الراقصات فی مصر .

و فی اللیلة التالیة طلبنا بجلب ثلاثة شبان هنود ، کان أحدهم یعزف على ألآلة الموسیقیة فیولین التی رسمتها فی اللوحة 16 E و الآخر یقرع على صحون معدنیة و الثالث یقرع على الطبلة المربوطة بجسمه . غنى و رقص الثلاثة ، و قد نظرت إلى هؤلاء الشباب بمتعة و إعجاب . لکنی لم افهم من أغانیهم الهندیة کلمة واحدة ، إلا أنی فهمت کل شیئ تقریبا من خلال قسمات و ملامح وجوههم و الإیقاعات الموسیقیة . وقد غنى الثلاثة على الأغلب عن الحب و الأفعال البطولیة , وفی إحدى الأغنیات تصوروا البرتغالیین فی حالتهم الحالیة . وهؤلاء البرتغالیون لیسوا أبطالا کما کانوا فی القرن الماضی عندما احتلوا الهند . فلم یبق لدیهم مما امتلکوه فی هذه المنطقة من العالم إلا القلیل ، إلا أنهم أظهروا من خلال أحادیثهم و أغانیهم و من کل تصرفاتهم بأن البرتغالیین لا زالوا یفتخرون کالسابق ، کما عبر الهنود عن ذلک ، بحیث لم یحدث بصورة أفضل عند المسرحیین الهزلیین الأوروبیین .

فبدلا من الراقصات کن یرقصن فی مکان واحد و یحرکن أجسامهن ، کان الراقصون الثلاثة یقفزون و یتحرکون بکل الإتجاهات . و بصورة عامة غنى المطربون الثلاثة و عزفوا الموسیقى وفق الإیقاعات المنتظمة . کانت کل ألحانهم تشبه الألحان العربیة و الفارسیة و الترکیة ، ربع أو نصف إیقاع کما سمعتها . وهم یغنون ضمن إمکانیاتهم أی إمکانیة من إمکانیتین ، فإذا غنى عدة مطربین فی نفس الوقت ، فإن المرء یستمع إلى أن الجمیع یؤدون نفس اللحن و الإیقاع ، و لیس کما یغنی صوتا ثخینا عمیقا ثابتا مثل الباس Bass

و مما تجدر الإشارة إلیه أن الشرطة هنا ممتازة جدا ، بحیث لا یسمح لأحد القیام بسرقة ، ونادر حدوثها . و یستطیع المرء أن یرى سیارات و عربات التجار موجودة فی الشارع طوال الأسابیع . فلا یسمح لأحد أن یسیر فی اللیل فی الشارع بدون مصباح ( سراج ) ، لکی لا تهرب البضائع . و بسبب الضریبة أو التسعیرة الجمرکیة فإن الحکومة لن تسمح لأی قارب أن یصل إلى البر بعد غروب الشمس ، و حتى التنقل من سفینة إلى أخرى .

للإمام فی هذه المدینة والی أو حاکم و وکیل أو مدیر لدائرة الجمارک ، حیث یخضع جمیع التجار و الأجانب ( الغرباء ) إلى تعلیماته و تعلیمات القاضی .

إن عدد نفوس الوثنیین أو الهنود ، سواء أکانوا تجارا أم عمالا أم خدمة المقیمین هنا یبلغ حولی 1200 شخصا . یعیش هنا عدد قلیل من الیهود ، ولا یعیش أوروبی واحد . کانت عندی توصیتان خطیتان حصلت علیهما من بومبای ، إحداهما موجهة إلى وکیل هذه المدینة و الأخرى إلى دلال ( سمسار ) البریطانیین الوثنی ، حیث رحبا بی أجمل ترحیب . لم أقم بزیارة الوکیل إلا نادرا ، لأنی لم أرغب فی الإجابة و التحدث عن شؤونی و أعمالی هنا و خاصة عن سبب قیامی بالسیر و المشی بکثرة خارج المدینة ، و هذا الشیئ لم یعتاد علیه الوکیل من الأوروبیین الذین جاؤوا إلى هنا سابقا .

و السبب الآخر هو تعرفی على زوجین عربیین و شیخ الیهود الذین کانوا کلهم یعرفون البلاد جیدا . و بواسطتهم حصلت على معلومات و أخبار جغرافیة مختلفة عن عمان ، التی سیجدها المرء فی کتابی و صف المنطقة العربیة .

أود هنا التحدث عن موقع مدینة مسقط التی رسمت مخطط تاسیسها فی اللوحة XV .

مدینة مسقط ، مدینة محصنة منیعة من الناحیتین الطبیعیة و الفنیة . تقوم على جانبی المیناء صخور مرتفعة صلبة بحیث أنها تحمی السفن الراسیة فی المیناء من کل الریاح ، بحیث یمکن لربان السفینة أن یرمی مرساته بکل سهولة . کما توجد بطاریات و قلاع فیها مدافع قویة مثبتة . فمن القلاع أخص بالذکر قلعتین ، قلعة میرانی و قلعة الجلیالی العجیبتین ، لأنهما واسعتان و ملتصقتان بالمدینة على صخور قائمة . إن البطاریة و الأبراج الثلاثة صغیرة . و المدینة کلها محاطة بسور ( جدار ) ضعیف ، و له ثمانیة ابراج أو أغلبها بطاریات و مدافع . الجانب الشمال الغربی هو الأضعف لأن 4 یوجد هنا فی سور المدینة شبابیک من الخشب . و قد أزاحت میاه الأمطار الشدیدة أثناء موسم الأمطار الصخور من الجبال المحیطة لکی تجد مجرى لجریان المیاه . ولأن المواطنین هناء بسطاء لا یهتمون بالجاه و الراحة مثل غیرهم المسلمین ، لذا فإن بیوتهم سیئة على الأغلب إضافة إلى الجامعین ( المسجدین ) الصغیرین المظلمین ، لیس لأحدهما مئذنة ( منارة ) . إن أفضل المبانی ( البنایات ) الموجودة فی هذه المدینة هو مبنى الکنیسة البرتغالیة الذی أصبح مسکنا للوالی .

و المبنى الثانی هو مخزن کبیر للبضائع . توجد أراضی شاسعة خارج المدینة و فیها بعض الحدائق ( البساتین ) التی تضفى نخیلها و اشجارها فی موسم الصیف الحار ظلالها الوارفة الباردة المنعشة ، بحیث یشعر المرء ببرودة و لطافة الهواء . أما الفن فلا یمکن للمرء أن یذکره و یتحدث عنه .

إن البیوت خارج سور المدینة و التی یطلق علیها المرء بضواحی مدینة مسقط ، هی جزء مثل باقی البیوت داخل المدینة ، إلا أنها أسوء بکثیر ، وهی عبارة عن أکواخ مکسوة ( مغطاة ) بالحصیر ( الحصران ) . کلها ثابتة من الطبیعة . و الأرض الواسعة محاطة بصخور قائمة جرداء ، لها ثلاثة مخارج ضیقة یمکن الدفاع عنها بسهولة . یؤدی المخرج الخامس إلى سدوف و المخرج السادس الآخر یؤدی إلى کالبو و المخرج الثالث ( 7 ) یؤدی إلى مطرح Mattrach . و الموضعان الأولان هما قریتان سیئتان و الثالثة هی عبارة عن مدینة سیئة فیها قلعة واحدة ، و کلها تقع على البحر .

تقع مسقط أیضا فی نهایة الخلیج ، بین صخور قائمة على سلسلة من الجبال أو أنها شبه جزیرة . إن إرتفاع قطبها تبعا لمشاهداتی و مراقبتی یبلغ

23 درجة و 37 . و بعدها عن بومبای تبعا لملاحظات ربان کابتن السفینة البریطانیة 12 درجة نحو الغرب . کما لوحظ هنا فی یوم الهلال أو البدر الکامل أن منسوب الماء فی الساعة الحادیة عشر یصل إلى الأعلى و أن المد یرتفع 12 إلى 14 قدما إلى الأعلى . وأن میل أو إنحراف الأبرة المغناطیسیة یکون بین أربع و خمس درجات نحو الغرب . توجد عند قدم أحد الجبال ( 8 ) بئر ( عین ) التی تزود مدینة مسقط بالماء النقی البارد فی فصل الجفاف . یقوم ثور و بکل صعوبة ( کما فی B 15 من کتابی وصف المنطقة العربیة عن إنسان ) یحمل و یسحب الماء فی قربة من الجلد إلى الأعلى و یسکبها فی خزان للماء ، و من خلال الأنابیب یوصل الماء إلى المیناء . و حتى أصحاب القوارب باستطاعتهم أخذ المیاه و بکل سهولة . یبدو أن توصیل الماء بهذه الطریقة هو من صنع البرتغالیین (9 ) یسیل الماء من خلال أنبوبین ، کان لهما صنبوران حنفیة کما نتوقع لقفلهما .

أما الآن فیتم قفلهما بواسطة الجلود التی یتم فکها عدة مرات ، عنما یرید المرء أخذ الماء . و فی کلتی القلعتین ، الأولى و الثانیة ، توجد خزانات کبیرة للماء ، و التی تملأ دائما . اراد بعض السواح الآخرین التأکید على أن الأمطار لا تهطل مرة واحدة بالسنة على مدینة مسقط :

( راجع : Voyage d Ovingron Tom, II., p. 127

إن وصف هذه الرحلة جید . وهذا دلیل على أن الرحالة لا یمکنه الحصول على أخبار و معلومات یعتمد علیها . راجع أیضا الکسندر هاملتون

Alexander Hamilton الذی قال بأن العرب فی مسقط لم یستطیعوا سحب ورفع الأسماک . و قد رأى بنفسه أن أحد صیادی الأسماک کان واقفا منادیا تعال تعال تعال لغرض سحب الأسماک من البحر بکمیات کبیرة إلى الأعلى . وقد رأیت هنا فی هذا المیناء أسماکا کثیرة لم أشاهد قبلها فی أی مکان من العالم ، و لم اسمع بأن الأسماک تأتی إلى الساحل ( الضفة ) عندما ینادیها شخص عربی . جلس صیادو الأسماک على أخشاب صغیرة لیخدموا أنفسهم و کذلک صیادی الأسماک فی الخلیج العربی .

( راجع کتابی : وصف المنطقة العربیة ، صفحة 215 ) . وهم یصطادون الأسماک إما بالشبکة أو بواسطة الصنارات ( الشص ) و لکن مع حبوب أو بذور نباتیة مخدرة تخدر السماک ) .

و فی أثناء إقامتی فی هذه المدینة کانت الأمطار تهطل بغزارة یومیا من الیوم الثانی عشر إلى الیوم السابع عشر من ینایر / کانون الثانی . وکان الجو عندنا ملبدا بالغیوم الکثیفة ، حیث اردت مغادرته لولا انتظاری من أجل مراقبة وقیاس إرتفاع القطب ، ومن أجل ذلک بقیت لیلة الحادی عشر/ الثانی عشر من ینایر .

و فی أشهر الصیف ، خاصة عندما تصل الشمس رأس السمت ، و تشع اشعة الشمس الساقطة على الصخور القائمة ، فإن الحرارة فی هذه المدینة ستکون مرتفعة ، لکنها أفضل من مناطق أخرى فی هذا العالم . تبدو الجبال على ساحل عمان قائمة و غیر خصبة أی جرداء ، وعلى العکس من ذلک فإن الودیان أفضل و خصبة .

یجد المرء فی مسقط الفائض من کل أنواع الفواکه الجمیلة ، واللحم هنا بکمیات و بصورة جیدة ، والبحر یقدم فائضا من الأسماک .

ومن المنتوجات الزراعیة التی تصدر من عمان هی التمور المفضلة . فمن هنا تملأ و تشحن السفن إلى موانئ مختلفة من الخلیج العربی باتجاه الهند و المناطق الأخرى . تعتبر مسقط أیضا من أکبر المخازن للبضائع المستوردة من الخلیج الفارسی إلى حضرموت والیمن و الحجاز والهند ، أو من هنا تشحن البضائع إلى الخلیج الفارسی .

وهکذا تحدث أریانوس و غیره من الکتاب الیونانیین عن موسکا Mosca میناء فی هذه المنطقة ، وأعتقد أنه یقصد مسقط . لیس لأن الأسماء متقاربة فحسب ، بل لأن الساحل مکون من صخور متینة قائمة صلبة ، و أن الماء بقربها عمیق ، ولا یمکن للمرء أن یقول غیر ذلک ، بأن میناء مسقط کان منذ آلاف السنین جیدا و قویا ولا زال حتى الآن فی هذا العصر کذلک .

لم یذکر ابو الفداء و کذلک نصر الدین فی جداوله و قوائمه ولا عند أولغ بیک إسم مدینة مسقط .

سوحار ( سوهار ، سحر ) کانت من أهم المدن التجاریة فی عمان . و ربما کانت حکومة مسقط فی ذلک العصر بسبب طبیعتها ، منشغلة بعدم استطاعة مواطنیها بمزاولة التجارة مع البلدان الخارجیة . ولهذا السبب کان إسم مسقط بالنسبة للکتاب المذکورین أعلاه غیر معروف .

وحسب إعتقادی لم یسافر أحد الأوروبیین إلى داخل أراضی مسقط .

تستحق محافظة (ولایة ) مسقط من ناحیة وصف أراضیها الجغرافیة و طبیعتها إلى زیارة دقیقة . وحسب ما سمعت هنا عن مسقط ، بأن المرء یسافر إلى منطقة الإمام التی یتوفر فیها الأمن الکبیر أکثر من الیمن .

( راجع : Ovingron Tom, II. p. 136

Hamilton: Account of theEast Indies, T.I. p. 58

تحدث العرب ضد إدوارد سایج Eduars Saij الذی قال أن باخرته أصیبت بکسور عند ساحلهم ( ساحل عمان ) ، و هذا یدعم ما ذکرته أنا أعلاه ) .

لم تسمح حالتی الصحیة و ظروف أخرى أن أواصل هذه الرحلة . تقابل المرء هنا فرص کثیرة للسفر إلى الخلیج الفارسی ، سفن صغیرة التی یسمیها العرب طراد أو تراتکی ( رسمت بناءها فی المجلد الأول صفحة 285 ) .

لم أنصح أحدا بأن یسافر ( یبحر ) بها ، لأن الجو فی هذا الفصل ملبد بالغیوم و متقلب وکذلک لم یکن المرء متأکدا عن عدم وجود سراق و قراصنة أثناء الإبحار . ولا یخشى المرء على ظهر سفینة أوروبیة .

عاد الکابتن ( الربان ) برایس Price الذی سافرت معه من بومبای إلى مسقط . لذا فإنی خططت مسبقا لرحلتی إلى الخلیج الفارسی على ظهر سفینة بریطانیة التی کانت تنتظرنا فی بومبای . وصلت السفینة إلى هنا بتاریخ 12 ینایر / کانون الثانی . ولما کنت اخشى بألا تتاح لی مثل هذه الفرصة من اجل الإبحار إلى الخلیج الفارسی ، و لهذا السبب ترکت للآخرین الرحلة إلى داخل عمان الذین سیفدون إلیها من بعدی والذین سیجابهون وقتا وحاولات جویة افضل مما علیه الآن . غادرت مسقط فی یوم الثامن عشر من ینایر / کانون الثانی متوجها إلى بوشهر ( أبوشهر ) .

ألمانیا فی 28 آب 2009

——————————————————————————–

 3730-08-09, 04:16 AM

بقلم رحالة المانی عام 1939 میلادیة:

تاجر ألمانی بعدن وسلطان لحج ومنطقتی الحوشبی ومسیمرة فی مذکرات رحالة ألمانی , للاشتراک فی هذا الصخب العجاج .

ینظر البریطانیون من عسکریین ومدنیین إلى جزیرة عدن , على أنها القاعة الخارجیة المؤدیة إلى الجحیم . أما أنا فقد کنت أنظر إلیها دائما على أنها الفردوس . وعندما کنت أؤوب إلى عدن , بعد رحلات على الإبل , تستغرق شهورا طویلة , وتستنفد الکثیر من الجهود التی لا تحتمل , کنت أرى فیها عصارة المدینة , وأجد فیها تلک ( اللطائف ) الصغیرة من الحیاة العصریة التی یألفها کل من یعیش معها , ولا یکترث بها , ولکنه إذا ما افتقدها , شعر بما لها من أهمیة قصوى , وکنت ألقى دائما فیها المسکن المریح فی ضیافة الهر ( م ) وهو من کبار رجال الأعمال الألمان وقد جال هذا الرجل أنحاء العالم وکان فی الماضی یعمل فی تجارة الفراء فی أصقاع ألاسکا النائیة , ثم انتقل منها لیعیش حیاة التبطّل فترة من الوقت , وعاد بعد عثرات وکبوات عدة , فأوجد لنفسه تجارة جدیدة ومربحة فی مجالات النشاط فی عدن . وقد رافقته مرة واحدة فقط إلى مقر عمله . فرأیت ألوف من جلود الماعز , وقد علقت فی کوخ خفیض من الصفیح تنتظر من یبتاعها من أهل الساحل العربی . ویتطلب مثل هذا العمل خبرة فنیة لا یملکها إلا الهر ( م ) نفسه . ویستغرق العمل عدة ساعات کل یوم . ولم یکن فی وسعی أن أحتمل الرائحة الکریهة أکثر من خمس دقائق . وکان علی أیضا أن أشکر السید ( م ) على الجهود الکبیرة التی بذلها لاستعادة بعض أشرطة الصور التی فقدتها فی حضرموت وقد استطاع استرجاعها وإرسالها إلی فی ألمانیا بعد بضعة أشهر من عودتی إلى الوطن .

وکان بیته مجهزا بکل المعدات التی تعتبر ضروریة فی المناطق الاستوائیة , کما کان یضم عددا من الخدم , وبینهم طباخ ممتاز فی مهنته وفنه , ووصیف , وعددا من الکلاب والقطط , وقردین , وتقدم القطط أمثولة کلاسیکیة رائعة , لما تعنیه الحیاة البیتیة حقا , وکنت أرى أحد هذه القطط , یأتی کل یوم من حوض صغیر للأزهار أقیم فی زاویة من زوایا المنزل . وفی ذات صباح , سمعت صرخات خافتة وتبینت أن أحد القطط قد وضعت ستة موالید جدیدة تحت سریری فی اللیل , أما القردان فکان اسم أولهما ماکس والثانی موریتز , وکان الجیران یتضایقون کل الضیق من حیلها وألاعیبها . وفی ذات یوم قاما بزیارة مصرف النقد کان الصراف المسکین قد قضى وقتا طویلا فی حسابها , وسرعان ما جلس موریتز فوق رأس الصراف . وکان هذا آخر ما قاما به من أعمال , إذ أجبر صاحبهما على التخلص منهما .

وقمنا بعد ظهر ذات یوم , بعد أن کانت حدة حرارة النهار قد خفتت , برحلة إلى البر المقابل لعدن , وبزیارة إلى سلطان لحج , وکانت سیارة مضیفی من طراز سیتروان , قدیمة مضى عهدها , وغدت خربة , بعد أن فقدت الکثیر من أجزائها وقطعها . ومع ذلک فقد سارت بنا سیرا مرضیا , وسرعان ما غرقت عجلاتها فی أرض رملیة رخوة , ولکن عددا من البدو سارعوا لمساعدتنا , وهم یغنون ویهتفون , وأخذوا یدفعون العجلة التی طمر نصفها فی الرمل إلى أرض صلبة . وقد تکرر هذا الحادث عدة مرات .

وبعد أن اجتزنا الشیخ عثمان , وهی أول المدن الواقعة فی البر , وفیها الکثیر من الملاّحات المنتجة والمهمة , التی تشرف على إدارتها شرکة إیطالیة , وصلنا إلى مرکز الشرطة وحاجز للطریق , وهما معزولان تماما فی منتصف المنطقة الخالیة المکشوفة . التی لا طرق لها . وکان علینا أن نبرز الوثائق الرسمیة والأذونات التی نحملها . ولا یسمح الإنکلیز لأی إنسان باجتیاز هذه المنطقة, دون إذن من حاکم عدن, إذ أنهم لا یعتبرون أنفسهم مسئولین عن سلامة الأوربیین وراء هذا الحاجز.

وظللنا نرتحل عبر الصحراء ساعات طویلة , ولم نکن نرى شیئا , سوى الرمال الشاحبة الجرداء , وقد انتشرت فیها بعض الأشواک والنباتات الصحراویة الجافة , ومرت فیها ودیان صخریة خالیة من الماء , وانتثر فیها بیت أو بیتان من الشعر , هنا وهناک یقیم فیها البدو , ولیس ثمة فی هذا المکان طائر یغرد , أو نأمة لإنسان , تبدد هذا الصمت المطبق , وکان أکثر ما نراه قافلة من الجمال , تمضی فی طریق صامتة , تدوس الرمال , وتسوقها بعض الحمیر .

وفجأة ارتفع أمامنا فی الأفق منظر رائع , وکأن مسة سحریة قد أصابته , فبعثته إلى الحیاة , أنها قصور ذات أبراج , تشرق بیضاء لامعة , کالمرمر وقد ارتفعت سوقها المدورة وشرفاتها الرقیقة . وکان الشیء المدهش , أن جمیع هذه المناظر بدت عائمة فی الهواء , وکأنها مرسومة على نقطة انحدار السماء الزرقاء نحو الأفق , وقد ضمت أرق الألوان وأکثرها وداعة . وعندما اقتربنا ,أخذنا نبصر الخطوط العریضة للمدینة ببیوتها السمراء المربعة , وقد تشابکت مع بعضها , وثبتت أقدامها فی الأرض , وتبینا سبب ما أصابنا من خداع النظر من بعید , فالبیوت کلها مؤلف من أکثر من طبقة واحدة , وجمیع طبقاتها العلیا مصبوغة باللون الأبیض أما الطبقات السفلیة فلونها من لون التراب , وهذا الذی جعلها تبدو لنا من بعید وکأنها معلقة فی الفضاء . وتغیر منظر الأرض أیضا بصورة مفاجئة , وأخذ الوادی الجاف الذی کنا نسیر بجواره منذ مدة طویلة , یبدو فیه الماء شیئا فشیئا الآن , وتسیل هذه المیاه نحو الحقول التی تنتشر الخضرة فیها عبر عدد من القنوات والمجاری . وکانت هامات أشجار النخیل (الطرابیش المصنوعة من السعف) , بأبناء البلدة , یعودون إلى بیوتهم من أعمالهم عند مغیب الشمس . ورأیت أطفالا سمر من العرب تعرت صدورهم , یسوقون أمامهم الأبقار إلى زرائبها , وحیّانا هؤلاء الغلمان تحیة ودیة , بینما نظرت إلینا النسوة وکن یرتدین أوشحة زرقاء , نظرات فیها الکثیر من الخفر والحیاء . ورأینا أمامنا بوابة واسعة من الطین سرعان ما ابتلعتنا , فقد وصلنا إلى لحج .

ولیس فی وسع إنسان أن یزعم أن عظمة سلطان لحج , السید عبدالکریم , یتمتع بسلطان خال من المتاعب على الرغم من حمایة الإمبراطوریة البریطانیة , إذ أنه على النقیض من ذلک , یعیش فی جو من القلق و المتاعب .

کنت قبل عام عندما قمت بزیارته زیارة قصیرة , فلقد کان ذلک الیوم عیدا إسلامیا دعیت لحضوره …

کان هذا فی الزیارة الأولى , وکان السلطان فی أوج سطوته وعنفوانه , أما الیوم وفی هذه الزیارة الحالیة , کانت سحابة قاتمة سوداء تجلل بیته وأسرته . ومع ذلک فقد استقبلنی الحاکم , الذی کان قد ابیض شعره , بما عهدته فیه فی المرة الماضیة من لطف , فی قاعة القصر الکبرى , التی یستقبل فیها عادة مستشاریه ورجال حاشیته , قبل أن ینسحب فی المساء إلى قصر الحریم . ورأیت فی عینیه علائم الحزن والجهد , وسرعان ما سمعت بالحادث المؤلم , الذی کان فی الحق , سببا کافیا لما یشعر به من انحطاط فی قواه . وکانت الشیخوخة قد جعلت أعباء الحکم منهکة له ولقواه . فأراد أن یتنازل عن العرش , وأن یسلّم مقالید الحکم لولده لیضمن خلافته له إبان حیاته . فالتقالید فی البلاد العربیة لا تحتم انتقال العرش بالوراثة , وتنص هذه التقالید على اختیار الحاکم من أکبر أفراد أسرته کفایة وجدارة , وقد أفادت بعض العشائر النبیلة القویة من هذا التقلید , وأسمت مرشحا لها لخلافة السلطان رجلا من شیوخها , لقی الکثیر من التأیید لدى الأهل . وهکذا ظهر فریقان , وأخذت الخلافات تشتد حدة یوم بعد یوم , إلى أن وصلت إلى حد إطلاق النار والقتال , فی اجتماع کان الأمیر فضل نجل السلطان یشهده , فأصیب بجراح ثخینة , وأدت إصابته برصاصة فی رأسه إلى فقدان أحد عینیه , وسرعان ما نقل إلى عدن حیث قام الأطباء البریطانیون على العنایة به وتعهده بالعلاج والرعایة . ولما کان شفاؤه الکامل غیر متوقع أبدا , فقد أصبح بصورة اتوماتکیة آلیة , محروما من ولایة عرش لحج .

وأصیب نفوذ السلطان بضربة قاصمة أخرى , من ناحیة ثانیة , فسخاء الحاکم أو کرمه , هو الفضیلة الرئیسة وفقا لتقالید العرب وتفکیرهم . والأمیر الذی لا یقوم بتوزیع الأموال بسخاء وبذخ , فی شکل عروض من الأبهة والعظمة , أو صدقات وهبات یقدمها إلى الکبراء ,یفتقر إلى أهم مقوّمات المنصب . وکان هذا لسوء الحظ هو الوضع الذی وجد سلطان لحج نفسه فیه الآن . فإمام الیمن الذی غدا حاکما مطلقا بعد زوال الإمبراطوریة العثمانیة , أخذ یطالب بالمناطق الساحلیة الواقعة تحت الحمایة البریطانیة على أساس أن هذه المناطق کانت دائما جزءا من الیمن منذ أقدم عصور التاریخ , وأنها تبعا لذلک یجب أن تضم إلى مملکته , ولما کان إمام الیمن , من الحکمة بحیث لا یخوض المعرکة مباشرة ضد القوة الطاغیة ( أی إنکلترا) , فقد رأى أن المعرکة یجب أن تخاض مع تابعها أی مع سلطان لحج . فأصدر أمره , بوقف جمیع القوافل عن المرور فی سلطنة لحج . وبدأت تجارة الیمن تنتقل منذ ذلک الحین بطریق البحر من عدن إلى الحدیدة مباشرة . وکانت لحج تستوفی رسوما على البضائع التی تنقل بطریق التجارة العابرة ( الترانزیت ) فی أراضیها . وکانت هذه الرسوم , تأتی لها بدخل طیب , إذ کانت صادرات الیمن من الجلود وحدها تربو على المائة ألف جنیه فی العام الواحد . وقد فقد سلطان لحج بسبب هذا الإجراء المعادی الذی قامت به حکومة الیمن المورد الرئیسی لدخله , وکانت مساعدات بریطانیة المالیة من الضآلة , بحیث لا تستطیع أن تفی بالوجبات المترتبة علیه بوصفه سلطانا للمنطقة طبقا لعادات البلاد وتقالیدها . وحللنا فی ضیافة السلطان فی أحد بیوته الکثیرة , وکان قد خصصه لإقامة رجلین ألمانیین , هما الأوروبیان الوحیدان اللذان یعیشان فی لحج , وکان هذان المواطنان قد اضطرا إلى الخروج من ألمانیا طلبا للعیش فی الخارج , کغیرهما من الألمان الذین انتشروا فی مشارق الأرض ومغاربها . وکانا قد جاءا من الحبشة قبل ثلاث سنوات , وأفاد منهما السلطان فی بلاطه , فهما یقومان بکل عمل تقریبا , من الأعمال الفنیة , إذ یدیران مضخات المیاه , ویتولیان إصلاح سیارات السلطان وأجهزة الحاکی فی قصره , وقد أقاما له محطة تولید کهر بائیة . وکان السلطان یقدر لهما خدماتها کل تقدیر , ولکنه لم یعد قادرا على أن یدفع لهما رواتب کافیة , بسبب الضائقة المالیة التی یعانیها . وقد أضطر الرجلان بعد وصولنا إلى حزم متاعهما , ومغادرة البلاد سعیا وراء الرزق , إلى حیث تنقلهما أقدامهما , وقد سمعت فیما بعد أنهما قد ذهبا إلى الهند .

وتمکننا قبیل غروب الیوم التالی , من إعداد سیارتنا , فسارعنا إلى مغادرة لحج . ولم نکن قد ابلغنا السلطان برغبتنا فی مواصلة الرحیل إلى داخل البلاد , إذ کان مجرد الحصول على ترخیص بذلک , سیؤدی إلى مفاوضات لا نهایة لها , تدور على النحو العربی المألوف . وکان مثل هذا الترخیص , یقضی بإیفاد حرس لمرافقتنا وهذا ما کنا نحاول الابتعاد عنه , لما قد یؤدی إلیه من عرقلة لمشروعنا .

ومضینا فی سیارتنا عبر الوادی الخصیب إلی یسیل فیه نهر طیبان والغنی بما فیه من أشجار الموز والمانجا . ولکن الصحراء تبدأ مباشرة وراء أطراف هذه البساتین , ولیست هذه الصحراء , بالشیء المیت کما یبدو , ولکنها وجود خطر ینبض بالحیاة , فالرمال وهی عنصرها المتحرک والتی تهتز من أقل هزة من الریح , دائمة الحرکة , والتنقل تنقلا مریبا مشئوما , ساعیة إلى دفن کل ما یقف فی طریقها . وهکذا فإن ممار الجهد الإنسانی تظل مهددة دائما بالدمار , ولا یستطیع الناس إلا عن طریق الکد المستمر والذی لا ینتهی , من اقتناص لقمة العیش اللازمة لوجودهم من قبضة الطبیعة التی لا ترحم . ولا ریب فی أن حدیث الناس المألوف عن کسل أهل المناطق الاستوائیة , یبرهن فی هذه البلاد , على أنه مجرد خرافة لیس إلا .

ووصلنا عند المساء إلى قریة کبیرة تسکنها قبیلة (الحوشبی ) . وکان منظر الأکواخ الxxxxة المبنیة من الطین یوحی بانطباع سیء , ولکن جدرانها السمراء کانت مزخرفة باللون الأبیض , وقد رسمت علیها صور غریبة کما کانت الجوانب المتلویّة ذات الرؤوس المدببة التی لا حد لها ولا حصر , التی تحیط بأبواب الأکواخ , ترمز إلى تصامیم غیر مألوفة فی حاضرنا , وقد تعود بأصولها إلى أیام ملوک سبأ . وقد یکون هناک ما یؤید هذه النظریة إذ أن أفراد قبیلة( الحوشبی ) قد احتفظوا بعدد من العادات والتقالید التی کانت سائدة فی عصور ما قبل التاریخ . فبالإضافة مثلا إلى القبور الإسلامیة المألوفة , هناک على مقربة من قرى هذه القبیلة , أهرامات طویلة مدببة الرؤوس , ومنفصلة عن بعضها البعض . ولیست هذه الأماکن إلا مثوى شیوخ القبیلة والشخصیات التی یتمتع أصاحبها باحترام خاص , لأنهم کانوا قادرین على شفاء المرضى , وکانوا تبعا لعرف القرون الوسطى من السحرة الذین یتمتعون بقوى غیبیة . وعلى مقربة من القبور الحقیقة , تقوم مجموعات من الحجارة الناعمة , ویأتی سکان هذه القرى , فی أیام معینة من السنة , فی جماعات فی اللیل , ویدهنون هذه الحجارة بالزیت , وهو تقلید معروف منذ أقدم عهود الوثنیین .

وما کدنا نصل إلى القریة , حتى أحاط جمیع سکان القریة بسیارتنا . وقد رحبوا بنا ترحیبا ودیا , وعرضوا علینا أحد منازلهم لنحل فیه , ولکننا آثرنا قضاء اللیل فی العراء , تحت قبة السماء , ویبدو أن سلوکنا قد أساء إلى الأرواح التی تخیّم على المکان , فبعثت إلینا جیوشا کاملة من البعوض , من ذباب الرمل , عقابا لنا على سلوکنا . وقد حالت هجماتها بیننا وبین النوم , وإذا ما تجاهلنا ذلک , کانت اللیلة رائعة . وکانت النجوم المتلألة , تلقی ضوءا أزرق خافتا , وکان المخروط الطویل , لأحد اهرامات المدافن , یقف على طرف الصحراء الصامتة , وقد أحاطت به حالة سحریة . وضاع الزمن فی هذا الخواء الذی لا نهایة له , وأخذت أفکر فی التشابه القائم بین الدیانات البدائیة , التی آمن بها الجنس البشری , إیمانا سطحیا لا عمق فیه . وأذکر أننی قرأت فی التوراة حدیث دهن الحجارة بالزیت , وهذا لیس بالمستغرب , فالعرب والإسرائیلیون ینتمون إلى نفس الجنس السامی , ولکن هذه العقیدة القدیمة توجد أیضا عند الهندوکیین فی الهند . وکانت الإدارة الإنکلیزیة تجد صعوبة کبیرة , فی حمایة الحجارة البیضاء التی توضع کعلامات فارقة للطرق من الدهانات بالزیت , وکان الهندوکیون کثیرا ما یأخذون هذه الحجارة فی اللیل بصورة خفیة , وینقلونها إلى المعابد والأماکن المقدسة حیث یقیمونها هناک , لیدهنوها بالزیت فی بعض الاحتفالات الدینیة . ومن المحتمل أن یکون الزیت , قد استخدمت بدیلا عن الدم الذی کان یراق فی السابق فی مثل هذه الاحتفالات . ولکن هذه الروایة لیست موثوقة تماما . إذ لا تزال الأضاحی معروفة حتى الیوم فی الإسلام فی بعض المناسبات الهامة , بینما یمنع الدهان بالزیت منعا باتا , على اعتبار أنه من عادات الوثنیة . فعندما یمد خط حدیدی مثلا , تراق بعض دماء الأنعام فوق الخط الحدیدی , وذلک کضمان لحمایة العنایة الإلهیة للخط .

وکانت التماثیل الحجریة هی الطقس الأساسی , فی جمیع الدیانات القدیمة فی کل مکان . ولم تکن هذه الأشکال الحجریة تستخدم فی إقامة المذابح حیث تقدم القرابین , وإنما تستخدم فی تمثیل الألوهیة أیضا . وکان مجرد نحت رأس , بصورة لا فن فیها , یعتبر کافیا , ثم ما لبثت هذه العادات أن تطورت إلى نحت تماثیل کاملة , توضع إلى جانبها حجارة ثانیة تستخدم لتقدیم القرابین , والمدهش فی هذا الأمر أن سیر التطور هذا یمکن أن یعثر علیه عند عدد من الشعوب , التی عاشت متفرقة ولم یقم بینها أی ارتباط أو اتصال . وکلنا یعرف أن هذه الطقوس التی جاءت من ضباب التاریخ الغابر , قد انتقلت إلى الیونان , واتخذت عندهم شکل ذلک الکمال فی إقامة تماثیل الآلهة , التی تعرض دائما وإلى جانبها المذابح الحجریة .

ولننتقل خطوة أخرى , کان الوثنیون العرب یحترمون الأشجار على أنها مقر أربابهم , وکانوا یقیمون احتفالهم تحتها , ویعلقون أسلحتهم على أغصانها , وما زالت بعض هذه الأشجار المقدسة التی تغطی فروعها بمختلف النذور المربوطة إلیها , قائمة فی جوار الکثیر من المدن والقرى . وتحاط هذه الأشجار عادة بأسیجة من الحجارة , تحیط بباحة مقدسة , وکان الوثنیون العرب , یعرفون هذه الأماکن المقدسة ویؤمونها لتقدیم النذور , وهی عادات ظلت متبعة حتى بعد مجیء النصرانیة والإسلام . ونحن نعرف کذلک , أن بعض شعوب الشمال , کالألمان مثلا , کانت تقدس الأشجار أیضا , على أنها مثاوی الآلهة , وأن هذه الأشجار کانت تحاط بباحات مقدسة , یقیمون فیها احتفالاتهم الدینیة .

وبدأنا الحرکة من جدید فی الیوم التالی . ووصلنا إلى المنطقة الجبلیة , التی ترتفع بصورة عمودیة , من السهل الساحلی المنبسط . وأخذت سیارتنا تزمجر , وهی تصعد وادیا تغطیه فتات الصخور المتفرقة . ولم تکن هناک طرق معبدة , أو غیر معبدة . وأخذت المنحدرات تزداد حدة شیئا فشیئا , والجبال تسمق بصورة تدریجیة . وأخیرا توقفت سیارتنا ( السیتروان ) عن السیر . وکان علینا أن ندفعها دفعا حتى نصل بها إلى قریة ( مسیمیر) القریبة . وهنا توقفت نهائیا عن السیر . ورأینا أمامنا سلاسل جبلیة ترتفع إلى علو یتراوح بین ستة آلاف وتسعة آلاف قدم . وهی تقوم بمثابة الستار الحاجز , الذی یفصل بین مملکة الإمام وبین العالم الخارجی , ویحول دون أی اختراق لها من هذه الناحیة . أما مسیمیر هذه , فمن الإمارات الصغیرة جدا , التی تتبع لسیادة سلطان لحج , وقبل أن نمر بها مرور الکرام , قمنا بزیارة اضطراریة للأمیر الذی یحمل أیضا لقب السلطان . وکان من الصعب العثور على قصره , إذ أن هذا القصر لا یختلف کثیرا عن أکواخ الطین التی یقیم فیه رعایاه , ولکن السلطان یتمیز عن رعایاه بشیئین . أولهما المدفع القدیم الذی یقف أمام منزله , وثانیهما الحذاء الجلدی الذی یضعه فی قدمیه , ویبدو أنه کان أکثر زهوا بحذائه منه بمدفعه .

وفور عودتنا إلى عدن , کانت السفینة التی طال انتظارها , قد جاءت من المکلا , ولکنها لم تکن تحمل أی رد على الطلب الرسمی , المتعلق بالسماح لی بدخولها , وکان من المقدر أن أظل فی عدن إلى أبد الآبدین , لو لم تسمح لی الحکومة البریطانیة بالرحیل إلى المکلا , موعزة لی بالحصول على الترخیص اللازم بدخولها عند وصولی إلیها . وهکذا عندما آبت السفینة من رحلتها المعتادة إلى الحدیدة بعد نحو من أسبوعین , صعدت إلیها متجها إلى حضرموت دون سابق إعداد .

من کتاب الیمن من الباب الخلفی للرحالة الألمانی ……….

——————————————————————————–

 3731-08-09, 05:48

شبه الجزیرة العربیة فی کتابات الرحالة الغربیین

http://www.kapl.org.sa/files/book–14.jpg

شبه الجزیرة العربیة فی کتابات الرحالة الغربیین فی مائة عام (1770م1870م) الجزء الأول الرحلات إلى الحجاز وعسیر ونجد.

صدر بمناسبة مرور مائة عام على تأسیس المملکة.

تألیف: البرخت زیمه

ترجمة: د. غازی عبد الرحیم شنیک

133ص

یستعرض الکتاب ما کتبه الرحالة الألمان وغیرهم عن شبه الجزیرة العربیة فی القرنین السابع والثامن عشر المیلادیین، وما ذکروه من أوصاف للأماکن الجغرافیة والحوادث التاریخیة، ویخصص المؤلف حیزاً کبیراً للعرض الخاص بجغرافیة وتاریخ وسط وشمال شبه الجزیرة العربیة. وقد سار الکاتب على منهج تتبع خط سیر هؤلاء الرحالة فی الأجزاء المختلفة من الجزیرة العربیة، مع التعلیق على أهم ما دوّنوه عن جغرافیة البلاد التی زاروها وأحوالها الاجتماعیة، وما یسودها من عادات وتقالید.

——————————————————————————–

ابن جبیر (614هـ \ 1217م)

جغرافیا

فی کتابه (رحلة ابن جبیر) التی احتوت ثلاث رحلات تکلم عن البلاد التی زارها وأقام فیها فی طریقة إلى الحج وهی مصر والحجاز والشام والعراق وصقلیة وتعد رحلته من أهم مؤلفات العرب فی الرحلات.

——————————————————————————–

وثیقة عثمانیة تحدد طرق قوافل الحج المارة بالعارض وتشید بوقفات أمرائها تجاه ضیوف الرحمن

أشارت إلى جد الأسرة السعودیة وشیخ الدرعیة قبل 435 عاما * أوامر سلطانیة تتضمن تقدیم دعم لأمراء البلدان النجدیة لضمان سلامة الحجاج وحمایة القوافل * أقدم نص عن نسب آل سعود وقصة قدوم الجد الأعلى مانع المریدی إلى الریاض من القطیف

http://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local1.496661.jpgقافلة حجاج خارج مکة بهوادجها لنقل الحجاج فی صورة التقطها فیلبی عام 1931 («الشرق الأوسط»)http://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local2.496661.jpgوثیقة مؤرخة قبل 62 عاماً اثناء تولی الامیر سلطان بن عبد العزیز إمارة الریاض تشیر الى تتابع قوافل الحجیج ومرورها بالمنطقةhttp://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local3.496661.jpgالنبذة المخطوطة فی نسب أسرة آل سعود ویرد فیها اشارة الى جد الاسرة الامیر ابراهیم بن موسى أمیر الدرعیة واقدم نبذة مخطوطة لنسب اسرة آل سعود من المردة من وائل (کتبت قبل عام 1218هـ)http://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local4.496661.jpgرسمة عثمانیة لمکة المکرمة اثناء صدور الوثیقةhttp://www.aawsat.com/2008/11/28/images/ksa-local5.496661.jpgصورة لأطلال الطریف بالدرعیة التقطها فیلبی قبل 93 عاما («الشرق الأوسط»)

الریاض: بدر الخریف

أدت ظروف سیاسیة واقتصادیة وأمنیة داخل الجزیرة العربیة منذ قرون الى اضطراب الأمن وشیوع الخوف، ومع هذه الظروف نشأت صراعات محلیة وقامت فی بعض أرجاء المنطقة کیانات إقلیمیة ضعیفة لم تتمکن من تحقیق الوحدة السیاسیة والسیطرة على مجریات الأحداث بالصورة المأمولة.

ویعد وسط الجزیرة العربیة أو ما یعرف ببلاد نجد منطقة مهمة ورئیسیة فی طریق القوافل القادمة من والى شرق الجزیرة العربیة وصولا الى غربها وبالتحدید الأماکن المقدسة.

وقد تعرضت هذه القوافل على مدى قرون الى مخاطر بسبب عملیات السلب والهجمات لقطاع الطرق وهو ما أدى الى انقطاع القوافل من المرور بنجد والتوجه الى البلاد المقدسة، بل ان کثیرا من التجار غیروا محطاتهم، لتبقى قوافل الحجاج تتعرض لمخاطر السلب من الکیانات المحلیة الضعیفة ومن الأسر التی تسیطر على البلدان وطرق القوافل، ذلک ان الحج رکن من أرکان الإسلام الخمسة لا یمکن ترکه تحت أیة ظروف ومخاطر لا یثنی طالبه عنه أی هاجس مؤرق.

ولم تتوفر فی المصادر التاریخیة معلومات عن واقع حال المنطقة فی حقبة تاریخیة من القرن العاشر الهجری حول الحجاج العابرین إلى منطقة العارض من نجد باستثناء إشارات عابرة حول جهود دول قامت فی الجزیرة العربیة لحمایة القوافل التابعة لها والسالکة منها إلى کثیر من العواصم الإسلامیة ومنها مکة المکرمة.

ونجح الباحث راشد بن محمد بن عساکر من کشف غموض بعض ما خفی من تاریخ وسط الجزیرة خلال حقبة زمنیة لم تسلط فیها الأضواء على أوضاعها بشکل عام وأوضاع بعض قوافل الحج وأحداثها المختصة بالبلاد النجدیة بشکل خاص، وذلک بتحقیقه وثیقة عثمانیة مؤرخة عام 1573م بیّن فیها الدور الذی قامت به الدولة العثمانیة فی الحفاظ على سلامة الحجاج العابرین الى منطقة العارض من نجد خلال تمرکزهم فی بلاد الأحساء التی منها استطاعت مد نفوذها الى داخل نجد، کما أوضحت حرص أمراء البلاد النجدیة على الالتزام بالأوامر الصادرة عن السلطان العثمانی بصفته ممثلا للخلافة الاسلامیة بمرافقتهم وحمایتهم للقوافل العابرة لبلدانهم الى ان تصل للأماکن المقدسة وربما استمر ذلک خلال سنوات متعددة. وقدمت الوثیقة اشارات الى اسماء بعض الأمراء من بلدان العارض فی تلک الحقبة لا توجد فی المصادر المحلیة المتوافرة، منها اشارة الوثیقة العثمانیة الى امارة ابراهیم بن موسى بن ربیعة وتحدد مدتها التی لا توجد فی المصادر المحلیة، إضافة إلى إشارات إلى آل عطا أمراء ملهم وغیرهم.

واختار الباحث العساکر عنوانا لهذه الدراسة «قوافل الحج المارة بالعارض» من خلال وثیقة عثمانیة أشارت إلى جد الأسرة السعودیة وشیخ الدرعیة سنة 981هـ (1573م).

بدأت الدراسة بمقدمة عن الأوضاع الاقلیمیة والسیاسیة للبلاد النجدیة قبل القرن العاشر الهجری، حیث اوضحت ان طبیعة الظروف النجدیة اتسمت قبل القرن العاشر الهجری بضعف الکیانات الاقلیمیة ونشوء الصراعات المحلیة، وسوء الاحوال الاقتصادیة التی انعکست على انعدام الوحدة السیاسیة التی کان من المؤمل ان تکون ذات سیطرة شمولیة على مجریات الأحداث بکافة صورها وتنوع اهدافها واختلاف اشکالها.

ثم تحدث الباحث عن معنى القوافل مشددا على انه ابتداء السفر والرجوع منه أی الذهاب والایاب، موضحا بأن القافلة تتکون من اعداد کبیرة، خاصة فی موسم الحج، فیکون هناک المسؤولون لتولی المهمات المختلفة، سواء فی اعدادها وتشکیلها لتکون جاهزة للانطلاق وأخذ الاستعدادات المطلوبة لذلک، مثل التزود بالمراکب کالابل والخیل وتوفیر الماء والطعام والمواد الضروریة کالخیام والأمتعة المختلفة، ویکون أمیر القافلة مرافقا لهذه الحملة أو من ینیبه مع وجود المساعدین له، والحاشیة وتوفر رجال الحراسة الجنود والأدلاء الذین یعرفون الطرق والأماکن، ثم یلتحق حجاج البلد بهذه القافلة بعد اتفاقهم على مکان الاجتماع وتحدیده، وقد یلتحق بهذه القافلة الحجاج من خارج مناطقهم، وقد سارت القوافل العابرة من خارج الجزیرة العربیة وفق تنظیمات معینة، وأهم هذه القوافل ما قدم من مصر والشام والعراق.

وفی کتابه «الحقیقة والمجاز فی الرحلة من بلاد الشام ومصر والحجاز»، یشیر عبد الغنی النابلسی فی رحلة إلى مکة بکثرة القوافل القادمة إلیها من کل مکان فیقول: «وهی تتبع خلقا کثیرا، خصوصا أیام الحج، فإنه یرد الیها قوافل عظیمة من مصر والشام وحلب وبغداد والبصرة والحسا ونجد والیمن ومن بحر الهند والحبشة والشحر وحضرموت وعربان جزیرة العرب».

العقیلات والقوافل الأمیریة

* وقسّم العساکر القوافل الى قسمین: القوافل ذات الصبغة التجاریة، والقوافل ذات الصبغة الرسمیة أو الأمیریة، حیث شکلت الأولى عنصرا مهما فی تأدیة دورها الاقتصادی بین البلاد النجدیة وغیرها من المناطق، خاصة شرق الجزیرة العربیة وغربها، إذ تعامل النجدیون مع العراقیین وأهل الشام ومصر، حیث یجلبون ما تشتهر به بلادهم لیعودوا بما تحتاج الیه منطقتهم من منتجات هذه البلاد، ولعل من أهم القوافل التجاریة التی تعاملت بهذه الطریقة، إضافة الى التحاق المسافرین عبرها للانتقال من بلد الى آخر ومن ضمنها الأماکن المقدسة قوافل (العقیلات) التی تعددت أغراضها التجاریة، ویعود أقدم ذکر لهذه القافلة الى القرن السابع الهجری، حیث اشار ابن المقرب العیونی المتوفى عام 630هـ الیهم فی احدى قصائده بقوله:

أقول لرکب من عقیل لقیتهم وأعناقها للقریتین تمال

* أما ثانی أنواع القوافل وهی القوافل الرئیسیة أو الأمیریة، فهی المراکب التی یقودها الأمراء والحکام أو من ینوبهم من القادة للوصول الى الأماکن المقدسة، وتتوافر فیها العناصر الضروریة والمستلزمات الکاملة لما تحتاج الیه فی سیرها وبلوغ غایتها کوجود الجنود والأطباء والادلاء والخدم وتوافر الدواب والماء، وهی اکبر حجما واوسع تشکیلا وأضبط أمنا من القوافل الأخرى، حیث یلتحق بها أعداد کبیرة تصل الى الآلاف، وقد یتکفل الأمیر أو من ینیبه بتوصیل بعض الحجاج غیر القادرین ویسعون الى توفیر المراکب الضروریة لهم، اضافة الى تقدیم الطعام والشراب وصولا الى الأماکن المقدسة طلبا للأجر والثواب، کما یسعى بعض الحجاج للدخول فی هذه القافلة بسبب وجود الحمایة الأمنیة، وتوفیر الطعام وما علیهم سوى امتلاک الراحلة التی تقلهم، وتلتحق بعض القوافل التجاریة الأخرى مع القافلة وترافقها للاستفادة منها فی الجانب الأمنی أملا فی بیع بضاعتها وتنشیط وشراء ما تحتاج الیه سواء للقافلة او عند ورودها الأماکن العابرة لها وصولا الى مکة، ویلتحق بهذه القوافل طبقات المجتمع کافة من علماء وأمراء واعیان وتجار وصناع وغیرهم، وقد تقام حلقات التدریس والتعلیم بفضل وجود مرافقین من طلاب العلم أو القضاة مع هذه الحملات التی یقودها الأمراء.

وأورد الباحث نماذج مختلفة من رحلات إلى الأماکن المقدسة سجلها رحالة ومؤرخون، منها رحلة ابن بطوطة من الریاض إلى مکة وخروجه مع أمیر حجر الیمامة (الریاض) طفیل بن غانم، ورحلة الشیخ اجود بن زامل مع جمع عظیم یقال انهم یزیدون على 30 ألفا، ورحلة السلطان الجدید للأحساء راشد بن مغامس عام 933هـ، حیث قاد قافلة للحج بعد اسقاط دولة بنی جبر، اضافة الى رحلة الشیخ مبارک بن راشد المسعفی عام 940هـ، وقد وصف بأنه سلطان الشرق، کما أورد الباحث حوادث متفرقة تتعلق بالحجاج القادمین من الشرق والغرب والجنوب.

وتناول ابن عساکر طریق الحج من الیمامة الى مکة وهو الطریق الأکثر شهرة بسبب ورود القوافل على کثیر من القرى وموارد المیاه من خلال کتاب (بلاد العرب) لمؤلفه لغده الاصفهانی، حیث تتجه القوافل المغادرة من الیمامة عبر هذا الطریق لأداء فریضة الحج أو الاتجاه الى الحجاز مرورا ببعض المدن أو المناهل او بعض العلامات الدالة علیه المشهورة بطریق المنار منها: الراحة، الاحیسی، قرقرى، الورکة، أهوى، أصیمر، العفافة، وعکاش، والمروت، السحامة، مویهة جراد، الهلباء، جزالاء، الخنفس، العوسجة، عکاش، العیصان، الدثینة، قبا، حرة بنی سلیم، مران، بیسان، اوطاس، غور تهامة، ذات عرق، نخلة، بستان ابن عامر.

إشادة بشیوخ نجد

* وتضمنت الوثیقة أمرا موجهًا الى أمیر أمراء الأحساء مع ذکر لعدد من البلدان وأسماء وشخصیات ومنهم ابراهیم بن موسى أمیر الدرعیة الذی منه تتفرع کثیر من الأسر التی تمت بالصلة الى الأسرة الحاکمة الیوم (آل سعود).

وجاء فی الوثیقة المترجمة أمر موجه لأمیر أمراء الحسا (الأحساء): «إن أمیر أمراء الأحساء السابق عثمان، سبق ان کتب خطابا ذکر فیه ان شیوخ ولایة نجد وهم: شیخ قلعة التی تسمى دلیم (الدلم) عیسى بن عثمان، وشیخ قلعة التی تسمى دراغیة (الدرعیة) ابراهیم بن موسى، وشیخ قلعة التی تسمى سلمیة (السلمیة) حسین أبن أبو اللویطة، وشیخ قلعة التی تسمى ملیح (ملهم) أحمد بن عطاف (عطا) طلبوا منه الاستمالة ونتج عن ذلک ان وصل الحجاج ذوو الابتهاج فی العام الماضی الى الدیار المقدسة بأمن وأمان.. وکان الحجاج راضین عنهم شاکرین لهم، ثم ذکر ان مرور الحجاج المذکورین ـ أی الشیوخ المشار الیهم بعالیه ـ ومرافقتهم ایاهم انفع وأولى وبناء على عرضه ذلک فقد أمرت: انک اذا رأیت ان الشیوخ المذکورین اذا رافقوا الحجاج الى مکة المکرمة، فلتعط لهم الاستمالة الحسنة کما کان. فلترسلهم معهم حتى یقوموا بمرافقة حجاج المسلمین ولیکونوا حذرین ولا یمروا بالأماکن الممنوعة، بل یتوجهون معهم من الأماکن المعتادة حتى یعود الحجاج بأمن وأمان، ولتدارک الأمر على وجه حسن ولا تفوت دقیقة واحدة فی الاهتمام بهم». حرر فی 28 رجب 981هـ.

وفیما یتعلق بصیاغة الوثیقة ذکر الباحث ابن عساکر انها کتبت بالخط الهمایونی، حیث انه یختص بالنظر فی الأمور السیاسیة والاداریة والعسکریة والمالیة التی تهم الدولة، کما ان دفاتر المهمة المکتوبة بهذا الخط هی الأوامر الصادرة عن هذا الدیوان الهمایونی الذی یختص بمختلف أمور الدولة.

تضمنت هذه الوثیقة أسماء بعض البلدان والأمراء لبعض المناطق فی بلدان العارض من نجد إلا انها لا تخلو من الاخطاء سواء فی کتابة اسماء البلدان او الأمراء، فمثلا: بلدة الدلم سمیت فی الوثیقة: (الدلیم)، وبلدة الدرعیة سمیت فی الوثیقة: (دراغیة)، وبلدة السلمیة سمیت فی الوثیقة: (سلمیة) بدون أل التعریف.

أما الأمراء فقد وردت أسماء بعضهم مصحفة، حیث سمی أحمد بن عطا فی الوثیقة: (أحمد بن عطاف). وربما ان اسم أمیر السلمیة ورد مصحفا هل هو اللویطة أم اللوبطة وکلاهما مجهول.

ومن خلال دراسة الوثیقة ومحتواها فقد اتضح ان الدولة العثمانیة فی عهد السلطان سلیم الثانی (930 – 982هـ) سارت متبعة التنظیمات الاداریة والتشریعیة نفسها التی سنها والده السلطان سلیمان خان الأول (900 هـ ـ 974هـ) الذی حکم مدة (46 سنة) وعمل على بسط نفوذ الدولة وتوسیع رقعتها واعلاء شأنها.

تنظیمات لحمایة الحجاج

* وأخذت البلاد النجدیة (بخاصة منطقة العارض) منحى مختلفا بدخول العثمانیین بلاد الأحساء وسیطرتهم المباشرة علیها سنة 957هـ، وما ترتب علیه من تنظیمات اداریة وتشریعیة سنها العثمانیون لهذه المنطقة، حیث کانت عادة العثمانیین عندما یبسطون سیطرتهم على قطر من الاقطار، فإنهم یحمون القرى ثم یقسمونها الى مقاطعات.

وحرصا من دولة الخلافة العثمانیة واهتماما منها بأمور الحج، بصفتها حامیة بلاد الحرمین الشریفین، فقد وجهت رسالة الى أمیر مقاطعة الأحساء باتخاذ الترتیبات اللازمة والکفیلة بحمایة قوافل الحجاج الاحسائیة العابرة الى هذه البلدان النجدیة باتجاه مکة المکرمة.

وقد أمر فیها الخلیفة أمیر الأحساء بأن علیه اتباع ما قام به سلفه السابق أمیر الأحساء سنة 980هـ عندما کاتبه الخلیفة بعض أمراء البلدان وارسال الرسائل الیهم لیقوموا بمرافقة الحجاج وحمایتهم وصولا الى الدیار المقدسة وقدم لهم نظیر ذلک الاستمالة اللازمة، وتعنی الاستمالة: الدعم المادی والمعنوی لهم.

وهذه الترتیبات التی قام بها الأمیر السابق ینبغی ان یسیر علیها الامیر الحالی، حیث أوضح الأمر السلطانی عدة أمور ینبغی التزامها فی هذا العام (981هـ) منها: ارسال رسائل ـ الاستمالة ـ الى أمراء الدلم والدرعیة والسلمیة وملهم وابعاد الضرر عن الحجاج المسلمین وضمان سلامة طریق الحج والسعی لحفظه وأمنه واعادة الحجاج بعد انتهاء الحج الى بلدانهم سالمین، والتوجه نحو الأماکن المعتادة وعدم المرور بالأماکن الممنوعة لطریق الحج، ولتجنب ما قد یحدث من اشکالات مع العنایة بالحجاج قدر الامکان وان یضعوا نصب أعینهم هذه التعلیمات للاهتمام بهم.

وخلت هذه الوثیقة من ذکر بعض الأمراء أو أماکن البلدان الواقعة على طریق الحج للقوافل القادمة من الأحساء کالریاض حاضرة نجد وملتقى القوافل، الا انه یمکن تعلیل ذلک بأن الریاض مدینة مأمونة فی هذا الجانب وان امراءها قادرون على حمایة القوافل المارة بهذه المدینة نظرا لثقلها ومرکزها، بینما تلک الطرق الأخرى لهذه البلدان (الدلم، الدرعیة، السلمیة، ملهم) فإنها اکثر عرضة لقطاع الطرق، ولهذا اهتمت الولایة بمخاطبتهم واستمالتهم وتشجیعهم عن طریق الأموال والهدایا، کما انه لا یستبعد ان تتم مخاطبة أمراء وحکام (مقرن أو معکال) التی عرفت فیما بعد بالریاض، وکذلک بلد العیینة وتوجیه الرسائل الیهم او الى غیرهم من الأمراء والقادة لبعض البلدان النجدیة.

وذکرت الوثیقة بلدانا ستة، وهی الاحساء، نجد، والدلم، والسلمیة، والدرعیة، وملهم، حیث أوضحت بأن الأحساء تقع فی الجهة الشرقیة من شبه الجزیرة العربیة، وهی مدینة أول من بناها وحصنها وجعلها قصبة هجر أبو طاهر القرمطی سنة 317هـ، وهی قاعدة الهفوف، کانت الأحساء من منازل قبیلة عبد القیس بن ربیعة بن نزار. اتخذها العیونیون ـ المنسوبون الى بنی ربیعة بن نزار ـ عاصمة لهم فی القرن الخامس الهجری 468هـ، الى قبیل منتصف القرن السابع الهجری (636هـ). وفی القرن العاشر (957هـ) استولى علیها العثمانیون وسیطروا علیها فعلیا واتخذوها قاعدة لهم ومن هذه المنطقة امتد نفوذ العثمانیین الى البلاد النجدیة على حقب مختلفة.

أما نجد فهی من الأقالیم المهمة فی شبه الجزیرة العربیة وتقع فی وسطها. والنجد فی اللغة ما ارتفع من الأرض، وحدود نجد التقریبیة تشمل الأرض التی یحدها جبل شمر من الشمال والهضاب الحجازیة شرق سلسلة جبال الحجاز وعسیر من الغرب والربع الخالی من الجنوب الفاصلة نجد والأحساء من الشرق، ووسط نجد سلسلة جبال العارض التی یخترقها وادی حنیفة وتقوم علیها کثیر من المدن والقرى وسکانها قدیما من قبیلة بنی حنیفة.

أما الدلم فهی بلدة قدیمة تقع جنوب الریاض بقرابة الثمانین کیلا، وإلیها ترجع جمیع بلدان الخرج، ومن ذلک یتبین أن هذا الاسم من خلال هذه الوثیقة یرجع إلى ما قبل القرن العاشر الهجری کأقدم نص لهذا وإن ورد الاسم مختلفا قلیلا باسم (دلیم).

وکانت هذه المدینة مرکزا لتجمع قوافل الحجیج وما زال هناک مکان یعرف بسوق الحاج وآثاره باقیة، وکانت القوافل تنطلق منه مرورا بحوطة بنی تمیم ثم نعام والحریق ثم إلى بلاد العرض ثم مکة. ومن أقدم أخبارها فی المصادر المحلیة عندما قتلت سطوة الدلم فی 1095هـ، ومن أقدم علمائها الشیخ القاضی علی بن محمد بن بسام، له وثیقة محررة سنة 1088هـ.

وعدت الوثیقة السلمیة وهی بلدة قدیمة جنوب الریاض بقرابة 75 کیلا تقریبا من بلدان الخرج المشهورة وتقع على وادی حنیفة المتجه إلى وادی السهباء.

وقد أشار إلیها الإدریسی بأنها: (قریة عامرة قد أحدقت بها حدائق النخیل وفیها تمور حسنة الألوان شهیة المأکل..)، کما أبان المسافة بینها وبین البصرة وحجر الیمامة وغیرها. تقع بالقرب منها مدینة الخضرمة قاعدة الیمامة قدیما وارتبطت بإحدى العیون المشهورة التی تفیض من الدلم وهی عین فرزان.

وحصلت لهذه المدینة حوادث منها فی سنة 989هـ، عندما سار الشریف حسن بن أبی نمی إلى نجد حین یذکر العصامی أنه: (فتح مدنا وحصونا تعرف بالبدیع والخرج والسلمیة (والیمامة) ومواضع فی شوامخ الجبال. وتزید على ما سبق ثم عین من رؤسائه من ضبطها على أمور التزامها وشرطها..).

کما أوقع بهذه البلدة الشریف محسن بن حسین عام 1036.

وعرفت هذه المدینة ازدهار حرکة البیع والشراء والاکتیال وورود الأشراف إلیها. وکانت بلاد الخرج وما حولها قدیما من مساکن آل مزید (المزایدة) من بنی حنیفة إلى ما بعد القرن الثامن الهجری.

وذکرت الوثیقة العثمانیة أن الدرعیة موضع قدیم یقع فی الشمال الغربی من الریاض على بعد 25 کیلا على ضفة وادی حنیفة، أصبحت الیوم ملتصقة بالریاض، عرفت قدیماً بمسمى: الضیّق وغبیراء. تحوی الدرعیة على محلات متعددة أشهرها الملیبید وغصیبة، منحها ابن درع أمیر حجر الیمامة ـ الریاض ـ (عبد المحسن بن سعید الدرعی)، لابن عمه المسمى مانع المریدی فی سنة 850هـ، فنزلوها واستوطنوها واتسعت عمارتها، خاصة فی زمن موسى بن ربیعة بن مانع ثم ابنه إبراهیم.

وسمیت الدرعیة نسبة إلى قبیلة الدروع من بنی حنیفة، إما نسبة إلیها ابتداء وإما منقولة من قریة فی القطیف تسمى الدرعیة، انتقل منها مانع المریدی، قامت فی أحضان هذه البلدة الدولة السعودیة الأولى على ید الإمامین محمد بن سعود ومحمد بن عبد الوهاب سنة 1157هـ، إلى أن قام الأتراک بتدمیرها عام 1233هـ، ثم اتخذ الإمام ترکی بن عبد الله الریاض عاصمة للدولة بدلا من الدرعیة فی عام 1240هـ. وأشار حاجی خلیفة (ت 1068هـ)، إلى موضع الدرعیة وأنها تقع ضمن طریق الأحساء المؤدی إلى مکة المکرمة.

أما ملهم، فهی بلدة قدیمة تقع شمال الریاض بـ80 کیلا، استقرت فیها إحدى قبائل بنی یشکر من بکر بن وائل. وآل یزید من بنی حنیفة.. وأشار إلیها ابن فضل العمری فی کتابه «مسالک الأبصار» فی القرن الثامن الهجری بأنها من مساکن قبیلة آل یزید من بنی حنیفة. اشتهرت ووصفت بکثرة النخیل. وقعت فیها عدة حروب ومعارک، ووردت فی الشعر القدیم، وأشار ابن لعبون (ت بعد 1257هـ) إلى سکان هذه البلدة بقوله: (وأما بنو وائل ساکنی ملهم، فالظاهر أنها لم تخل منهم جیلاً بعد جیل، وقد جاورهم فیها غیرهم وآخر من ذکر من رؤسائها وساکنیها آل عطا المنسوبون إلى وائل.. وعامر السمین ویفتخرون بأنهم من بنی عبد الحمید بن مدرک).

وقد وقع بهذه البلدة (ملهم)، قحط ووباء حتى إنه جلا کثیر من أهلها إلى العیینة وینزلها بعض الحجاج القادمین من الأحساء للتزود بالمؤن والحاجات کما حدث لبعض حجاج الأحساء، کما ذکرها کاتب جلبی وأنها تبعد ست مراحل عن الأحساء ویوجد بها قصب السکر والتمر والعنب والخوخ. وأشار أیوب صبری إلى أنها من ضمن طریق القوافل التی یسلکها الحاج فی طریقه إلى مکة المکرمة والقادم لها من منطقة الأحساء.

وطرحت الوثیقة أسماء وشخصیات عدة منهم عثمان بک (أمیر أمراء إیالة الحسا)، وهو عثمان باشا، تولى إیالة الحسا خلال الفترة ( 1572 ـ 1573م)، وأول إشارة تصل إلیها عن وجود عثمان فی إیالة الحسا هی بأوائل دیسمبر 1572م، کان والده أزدمرد أحد قادة الممالیک فی مصر، وبعد سقوط دولتهم عمل فی السلک العسکری العثمانی، حیث تولى إمارة الیمن، ثم وجه إلى الساحل الغربی جنوب البحر الأحمر، حیث أسس إیالة حبش، وبعد وفاته خلفه ابنه عثمان الذی کان مصاحبا له فی تنقلاته تلک وکان أحد قادته العسکریین، ثم عین المذکور أمیرا على إیالة الیمن، ومن ثم تم توجیهه إلى إیالة الحسا فی سنة 1572م، خلفا لعلی باشا. ثم نقل إلى إیالة البصرة فی 6 یونیو 1573م، وقد تأخرت مباشرة عثمان باشا لعمله فی إیالة البصرة، وکلف بالبقاء فی إیالة الحسا ریثما تستقر الأوضاع فی الخلیج العربی، إثر ازدیاد النشاط العدائی البرتغالی فی شمال الخلیج العربی فی تلک الأثناء، واستمر عمله فی إیالة الحسا حتى 22 نوفمبر 1573م (على حسب هذه الوثیقة)، وکان تنقل عثمان باشا فی عدد من الإیالات العثمانیة، وتولی قیادة القوات العثمانیة الرئیسة على الجبهة الإیرانیة، أن أهلته للترقی إلى منصب الصدارة العظمى وهی أعلى المناصب العثمانیة الإداریة والعسکریة فی تلک الحقبة، ویعدّ عثمان باشا بالنسبة للتاریخ العثمانی العام من أبرز الکوادر التی ظهرت فی المشرق العربی فی تلک الحقبة.

أما حسین بن أبی اللوبطة (اللویطة).. (أمیر السلمیة) الذی ذکرته الوثیقة العثمانیة فلم یقف الباحث على ترجمة له من المصادر، ولا یدری إن کان هذا الاسم (اللویطة) لقبا أم اسما!. موضحا بالقول «ولعل المعنى العامی لهذه الکلمة اللوبطة: هو الذی لا یعطی الشیء على ظاهره» (أی لا یمسک ولا یعطی)، فی حین أشارت الوثیقة إلى أحمد بن عطا (ملهم)، وآل عطا أسرة تنسب إلى قبیلة بنی حنیفة من وائل وحکمت بلدة ملهم منذ أزمنة قدیمة وجودهم ممتد فی المناطق الملاصقة لها کعقرباء والعیینة، حیث یوضح الهمدانی (ت 334هـ) فی تعداده للقرى التی نزلها بنو حنیفة إلى آل عطاء فقال: (وتلعه ابن عطاء وهی لبنی عامر بن حنیفة)، برز منهم الفارس المشهور محمد بن عطاء أمیر عقرباء، حیث ذکره الحربی فی مناسکه بعد ذکره لعقرباء فقال عنها: «إنها لقوم من ربیعة یقال لهم بنو عامر ـ من بنی حنیفة ـ وصاحبها محمد بن عطا فارس مذکور).

وترد أقدم الإشارات لذکر هذه الأسرة وتحدید مکانها ضمن المصادر المحلیة عند إشارة ابن لعبون (ت بعد 1257هـ)، إلیهم فی نسخته المخطوطة فی الحدیث عن قبائل وائل بن ربیعة وبعض أنسابهم المشهورة فقال: (وأما بنو وائل ساکنی ملهم فالظاهر أنها لم تخل منهم جیلا بعد جیل وقد جاورهم فیها غیرهم وآخر من ذکر من رؤسائها وساکنیها آل عطا المنسوبون إلى وائل وعامر السمین ویفتخرون بأنهم من بنی عبد الحمید من مدرک کما قال عامر السمین (من شعراء ملهم):

أنا من بنی عبد الحمید بن مدرک أهل الضرب فی الهامات والنسب العالی.

وکان أجداد المعامرة من ساکنی ملهم..).

* ثم یذکر ابن لعبون أن المعامرة (آل معمر) ینتسبون إلى وائل فی بعض الروایات، ویظهر أن آل معمر حاولوا بعد ازدیاد نفوذهم منافسة أمراء آل عطاء إلا أنهم لم یتمکنوا من ذلک حتى خروجهم وشرائهم العیینة والجبیلة من آل یزید من بنی حنیفة.

ولا یزال هناک روایات وأمثال یتداولها سکان هذه المدینة وغیرها حول قوة ونفوذ آل عطا فی القرون الماضیة. بل ربما وصفهم ببعض الأعمال السیئة.. فیقال: (ابن عطا ما على خزیه غطا).

ویشدد الباحث على أنه لم یقف حسب ما اطلع علیه فی أسر نجد ـ الیوم ـ على من یحمل هذا الاسم.

وورد فی الوثیقة العثمانیة ذکر لإبراهیم بن موسى (أمیر الدرعیة)، (ت بعد 981هـ) وهو إبراهیم بن موسى بن ربیعة بن مانع المریدی الدرعی الحنفی، أمیر الدرعیة. تولى بعد وفاة والده الحکم. وأمکن من خلال الاطلاع على هذه الوثیقة تحدید الحقبة التقریبیة التی کان حاکما فیها إلى سنة 981هـ.

کان والده من أشهر من تولى الحکم فی حقبة القرن العاشر واستطاع القضاء على کثیر من المنافسین.

أنجب إبراهیم عددا من الأبناء المشاهیر الذین استقلوا بحکم بعض البلدان بعد وفاته. ومن إبراهیم هذا تتفرع کثیر من الأسر التی تمت بالصلة إلى الأسرة الحاکمة الیوم ـ آل سعود ـ ولإبراهیم أربعة أبناء مشهورون: عبد الرحمن، عبد الله، سیف، مرخان.

فأما عبد الرحمن فاستوطن ضرما ونواحیها وذریته آل عبد الرحمن المعروفون بالشیوخ. وأما عبد الله فمن ذریته الوطیب. وأما سیف فمن ذریته آل یحیى أهل أبی الکباش. وأما مرخان فخلّف عدة أولاد منهم مقرن وربیعة، فأما مقرن فهو الذی من ذریته آل مقرن الیوم وخلّف عدة أولاد منهم محمد وعبد الله جد آل ناصر وعیاف ومرخان. فأما محمد فخلّف سعود ومقرن وسعود خلّف محمد ومحمد خلّف عبد العزیز وعبد الله، ومن ذریة عبد الله هذا تداولت الإمارة والحکم فی أبنائه وأحفاده، منهم موحد الج

وثائق اسم “الخلیج الفارسی” فی نصوص العربیه من دیباجة الکتاب الوثایق الاسم الخلیج الفارسی تراث القدیم

وثائق اسم “الخلیج الفارسی” فی نصوص العربیه

من دیباجة الکتاب الوثایق الاسم الخلیج الفارسی تراث القدیم

د.محمد عجم،
ان المجتمع البشری ومنذ بدء کتابة التاریخ والجغرافیا بصورة علمیة ولحد الان ، لم یعرف البحر الذی یفصل الجرف القاری الایرانی عن شبه الجزیرة العربیة سوى باسم “بحر فارس” او “الخلیج الفارسی” ، ماعدا الیوم حیث ان بعض الاوساط المنتمیة الى القومیة العربیة المتطرفة تحاول لاسباب خاصة تغییر هذا الاسم.

ان العلماء والمتخصصین بشؤون شرق وغرب العالم المتحضر ، یعتبرون البابلیین بانهم اقدم قوم بدأوا بصورة جادة بدراسة الکرة الارضیة. ان هؤلاء افترضوا فی دراساتهم المتبقیة منذ ثلاثة الاف سنة ، صورة الارض بانها مستویة ومحاطة ببحر فارس اطلقوا علیه على طریقة الاشوریین اسم نارمراتو nar marratu ای “نهر المیاه المالحة”. وبعد البابلیین ، انتعشت الابحاث العلمیة على ید الیونانیین والایرانیین.

فقد شرح ابوریحان محمد بن احمد الخوارزمی فی کتاب “التفهیم لاوائل صناعة التنجیم” التصنیفات التی تم تداولها لحد تلک الفترة حول صورة جغرافیا الارض ویقول حول التصنیف الذی اعتمده الیونانیون بان هؤلاء قسموا الیابسة على الارض الى قارات ایسیا “اسیا” ولوبیة او لیبیة “افریقیا” و اوروبی “اوروبا” واعتبروا میاه الارض على انها محیط هامشی یحیط بالکرة الیابسة وتفرعت منها اربعة بحار بالاسماء التالیة تمتد الى الصفحة المستویة للیابسة :

1- البحر المتوسط Mediterranean الذی سمی فی عصر الروم ب خلیج الروم Roman Gulf.
2- بحر خزر Caspian Sea وکان یفترض بانه بحر مفتوح ومتصل بالمحیط الجانبی.
3- خلیج بارس Sinus Persicus الذی کان یسمى فی عصر الروم وعلى طریقة الایرانیین ب “بحر بارس” . Mare Persicum
4- الخلیج العربی او Sinus Arabicus الذی کان یطلق على البحر الاحمر الحالی.

ان الاثار المتبقیة من الیونان القدامى لا تترک مجالا للشک بان هذا التقسیم والتصنیف کانا متداولین بین جمیع کتاب التاریخ والجغرافیا فی الیونان القدیمة بمن فیهم طالس ملتی Thales of Melitus 546- 640 قبل المیلاد ، واناکسی ماندر Anaximender 546- 612 قبل المیلاد، وکوسماس ایندیکوبلوتس Indicopleutes نحو 535 قبل المیلاد ، وهکاتوس Hecataus ( نحو 500 قبل المیلاد ، واراتوستن Eratosthenes نحو 200 قبل المیلاد ، واسترابو Strabo الذی کان یعیش تزامنا مع التاریخ المیلادی.

ونظرا الى الاثار القلیلة المتبقیة من ایران القدیمة ، بما فیها کتیبة “حجر الرشید” التی اعدت فی عهد داریوش الکبیر الاخمینی فی منطقة الزقازیق القریبة من القناة التی حفرت بین نهر النیل والبحر الاحمر فی مصر ، فان الایرانیین القدامى فی العصر الاخمینی کانوا یسمون هذا البدن المائی المهم ب “بحر بارس”.

ویشیر داریوش الاخمینی فی هذه الکتیبة : درایا تیا هتشا بارسا آیتیayiti draayaa tyaa hachaa paarsaa
ای البحر الذی یاتی من بارس الى هنا. ان هذه الجملة من داریوش الشاه الاخمینی تشیر الى هذه الفرضیة بانه على النقیض من وجهة نظر الیونانیین القدامى الذین کانوا یعتبرون المیاه الداخلیة فی العالم اربعة ، وکانوا یسمون احداها “خلیح فارس = Sinus Persicus ، فان الایرانیین القدامى کانوا یعتبرون المیاه الداخلیة فی الکرة الارضیة اثنین ، “بحر بارس” و “بحر الغرب” الذی سمی فیما بعد البحر المتوسط وبحر الروم وبالتالی البحر الابیض المتوسط ای بمعنى “وسط الیابسة”.

ان هذه الفرضیة تتحول الى واقع عندما نرى بان الاثار التاریخیة والجغرافیة فی العصر الاسلامی تعرض بحثا مسهبا حول تقسیم المیاه الداخلیة للکرة الارضیة وتقسمها الى بحرین هما بحر فارس وبحر الروم.

وفی هذا السیاق فان اعمالا ومؤلفات مثل “صور الاقالیم” لابوزید البلخی (نحو 321 هجری) ، و”المسالک والممالک” لابو اسحق ابراهیم بن محمد الاصطخری (نحو 346 هجری) ، و”صورة الارض” لابو القاسم محمد بن حوقل النصیبی البغدادی (نحو 367 هجری) وعدد اخر من الاعمال المعتمدة فی القرون الاولیة الاسلامیة تعرض شرحا مسهبا ومفصلا عن الفرضیة الایرانیة القائلة بثنائیة المیاه الداخلیة للکرة الارضیة واطلاق اسم “بارس” على الهیکلیة العظیمة للمیاه الشرقیة للعالم والتی تعرف الیوم بالمحیط الهندی ومتفرعاته.

ان الفرضیة الایرانیة القائلة بثنائیة المیاه الداخلیة للکرة الارضیة حتى اشیر الیها فی القران الکریم ، بحیث ان ابوبکر احمد بن محمد المعروف ب ابن الفقیه یعتبر فی الصفحة 9 من “مختصر البلدان” الذی ألف عام 279 هجری ان القصد من البحرین اللذین ذکرا فی الایات 20 و 21 و 22 من سورة الرحمن هو بحری فارس والروم ویقول “قال الله عز وجل : مرج البحرین یلتقیان…
یروى عن الحسن قال : بحر فارس والروم” …

ان کتاب الجغرافیا المذکورین فی القرون الاولیة الاسلامیة لاسیما علماء مثل ابن حوقل والاصطخری اعتبروا فی الاجمال تسمیة الخلیج الفارسی بانه دلیل على عظمة وشموخ ارض فارس.

وقد اید شهاب الدین احمد بن عبد الوهاب النویری ، وهو من کتاب الجغرافیا فی العصر الاسلامی فی کتاب “نهایة الارب” نظریة ابن الفقیه ویقول : یتفرع من البحر المحیط خلیجان : احدهما من جهة المغرب ویسمى الرومی والاخر من جهة المشرق ویسمى البحر السینی والهندی والفارسی والیمنی والحبشی بحسب ما یمر علیه من البلاد.

ان هذا البحث الذی طرحه النویری فی اواسط القرون الاولیة الاسلامیة یظهر بان اسم جمیع بحار مشرق الارض التی اشیر الیها فی سورة الرحمن فی القران الکریم کانت تعرف ب “بحر قارس” وقد تغیر وضعها مع الوقت وحسب قول المقدسی البشاری فی القرن الرابع الهجری فان کلمة “فارس” شملت الهیکلیة المائیة التی کانت تمتد من فارس الى الیمن.

ان هذا الوضع استمر حى القرن العشرین فی تسمیة البحار الداخلیة للعالم فی حین ان مغرب الارض واتباعا لکتاب الجغرافیا الیونانیین والروم القدیمة ، فان البحر الذی کان یفصل الجرف القاری الایرانی عن شبه الجزیرة العربیة کانوا یطلقون علیه اسم “الخلیج الفارسی = Sinus Persicus بحر فارس”. کما ان الشرق الاسلامی واتباعا لکتاب الجغرافیا فی ایران القدیمة والقرون الاولیة الاسلامیة کانوا یسمونه “البحر الفارسی “. ومنذ بدایة القرن العشرین تم تدریجیا اعتماد وتداول عبارة “الخلیج الفارسی = Persian Gulf فی الادبیات الجغرافیة للشرق الاسلامی شانه شان سائر مناطق المجتمع البشری محل “البحر الفارسی = بحر بارس”.

وعلى الرغم من ان السیر تشارلز بلغریو Sir Charles Belgrave المندوب السیاسی للحکومة البریطانیة فی الخلیج الفارسی قام فی عقد 1930 وبعد تبدیل طوائف جنوب الخلیج الفارسی الى الامارات العربیة واکمال خطة شطب ایران من جنوب الخلیج الفارسی والتی بدات منذ دخول الاستعمار البریطانی الى المنطقة عام 1820 ، قام باعداد ملف لتغییر اسم هذا البحر الى “الخلیج العربی” لکنه لم یحظ باهتمام الحکومة البریطانیة، وقام فی عام 1959 کمستشار لحاکم البحرین بارغام الشیخ سلمان ال خلیفة على استخدام لفظ العربی بدلا من الخلیج الفارسی ، وفی الحقیقة فان انتصار الانقلابین العسکریین للبعثیین فی العراق عامی 1958 و 1968 ، شکل بدایة للاجراءات الجادة لتغییر هذا الاسم الجغرافی والذی اتسم بطابع عنصری بحت وان البعث العراقی لم یترک فی توضیحاته مجالا للشک بان الهدف الرئیسی من تغییر الاسماء الجغرافیة والمزاعم حول الارض ضد ایران فی منطقة الخلیج الفارسی کان اظهار الحقد الایدیولوجی تجاه ایران.

وعلى الرغم من المحاولات المالیة والدعائیة للنظام البعثی العراقی البائد وبعض الشیوخ العرب فی جنوب الخلیج الفارسی فی ممارسة الدعایة الاقلیمیة والدولیة لتغییر هذا الاسم وهو اول واخر نموذج لتغییر الاسماء الجغرافیة لدواع سیاسیة ، فان هذا الاجراء المغایر للقرارات والمبادئ العلمیة ، لم یحظ بالقبول الضروری لدى شعوب العالم. ان “مجموعة متخصصی الامم المتحدة لتوحید الاسماء الجغرافیة UNGOGN لیس تؤکد وتؤید على الدوام فارسیة اسم الخلیج الفارسی فحسب ، بل ان الامانة العامة للامم المتحدة قد اکدت من خلال عدة بیانات (تعلیمات) رسمیة خلال الاعوام المختلفة على اسم الخلیج الفارسی.

اعترف الرئیس المصری الراحل جمال عبدالناصر بان الخلیج فارسی ، جاء ذلکرسلة منه بمناسبة عید راس السنة ، وهذه صورة البرقیة

رسالة خطیه من جمال عبدالناصر الخلیج الفارسی
أن العرب  أنهم کانوا حتى العقود الخمسة أو الستة الأخیرة فقط یستعملون عبارة (الخلیج الفارسی) بلا تحفظ أو حساسیات بل إنه من الطریف أن نلاحظ أن الرئیس جمال عبد الناصر نفسه فی خطابه الشهیر بمناسبة تأمیم قناة السویس –وهو من أشهر خطاباته وأکثرها إذاعة وبثا حتى الآن – استعمل کلمة (الخلیج الفارسی) ! وذلک عندما قال بالنص : “إننا نشعر بهذا الخطر ، وسندافع عن قومیتنا ، کلنا سندافع عن عروبتنا ، کلنا سنعمل حتى یمتد الوطن العربی منالمحیط الأطلسی إلى الخلیج الفارسی”. ولمن یرید التأکد بنفسه علیه أن یقرأ نص الخطاب کما أصدرته وزارة التربیة والتعلیم المصریة-إدارة الشئون العامة – بعنوان (القناة لنا) سنة 1956 ، أو یستمع إلى الشریط الصوتی للخطاب.

  شریط صوتی خطاب جمال عبدالناصر دقیقة ٢١ الی ٢٣ 26/7/1956
أیها المواطنون – هى المعرکة التى نسیر فیها.. هذه – أیها المواطنون – هى المعرکة التى نخوضها الآن؛ معرکة ضد الاستعمار.. معرکة ضد أسالیب الاستعمار.. معرکة ضد وسائل الاستعمار..معرکة ضد إسرائیل صنیعة الاستعمار، التى خلقها الاستعمار لیقضى على قومیتنا کما قضى على فلسطین. قضوا على فلسطین، وسندوا إسرائیل بالعصابات وقووا إسرائیل؛ حتى یقضوا علینا ویحولونا إلى دولة من اللاجئین، وشجعوا إسرائیل؛ حتى تعلن على الملأ أن أرضها المقدسة تمتد من النیل إلى الفرات. نحن نشعر بهذا الخطر، کلنا سندافع عن قومیتنا، کلنا سندافع عن عروبتنا، کلنا سنعمل؛ حتى یمتد الوطن العربى من المحیط الأطلسى إلى الخلیج الفارسى.

بحر فارسی فی نصوص کتب العربی التراثی

محمد الرمیحی

على ضفتی الخلیج یتقابل العرب والعجم منذ أن کتب التاریخ، ویسعى بعض الأخیرین (العجم) إلى الضفة الغربیة من الخلیج، لطلب التجارة والعمل فی العصر الحدیث کما سعىالعرب لإیران*نقلا عن جریدة “الوطن” السعودیة

هناك وثائق کثیرة في مدن هندیة منها بمبئي وحیدرآباد حول الخلیج الفارسي تأکد علی الأسم الحقیقي لهذا الخلیج ألا وهو الخلیج الفارسي إضافة إلی الوثائق التي عثر علیها من فترة احتلال القوی البریطانیة لهذه المنطقة.

قال «الدکتور افتاب کمال باشا» یوم الأحد في اللقاء النهایي لمؤتمر “بوشهرـ البصرةـ مسقط؛ المناسبات التاریخیة والاجتماعیة” الدولي: إن هناك وثائق کثیرة في مدن هندیة منها بمبئي وحیدرآباد حول الخلیج الفارسي تأکد علی الأسم الحقیقي لهذا الخلیج ألا وهو الخلیج الفارسي إضافة إلی الوثائق التي عثر علیها من فترة احتلال القوی البریطانیة لهذه المنطقة.

 

ولفت الدکتور کمال باشا إلی الرغبة المتزایدة لدی الهندیین للبحث حول الخلیج الفارسي، وأکد أن کثیرا من طلاب مرحلة الدکتورا في الجامعات الهندیة عاکفون علی الدراسة حول “الخلیج الفارسي” و مواضیع تتعلق بمنطقة الخلیج الفارسي منها الطرق البحریة في الخلیج الفارسي مدی العصور.

 

وأکد کمال باشا علی ضرورة مد جسور التواصل العملي بین الجامعات واعضاء الهیئة العلمیة في المنطقة وقال: من الجید أن تکون مبادلات علی مستوی الکتب والرسائل الجامعیة.

 

وأشاد الکتور کمال باشا بجهود القائمین علی هذا المؤتمر سیما مسؤولي جامعة “الخلیج الفارسي».

 

وقد قدم ضیوف شارکوا من العراق وعمان وفرانسا وترکیا والهند مقالاتهم حول المواضیع التي دار نقاشها في المؤتمر.

 

ویجدر بالذکر أن مؤتمر “بوشهرـ البصرة ـمسقط” الدولي أقیم بتعاون “جامعة الخلیج الفارسي” و”ممثلیة الوزارة الخارجیة في مدینة بوشهر” و”اتحاد الجامعات الاسلامیة في جنوب غرب آسیا” و”محافظ بوشهر” و”الإذاعة والتلفیزیون الإیراني” و”مرکز الدراسات والبرمجة في بلدیة طهران” و”بلدیة بوشهر” و”منطقة بارس الاقتصادية الخاصة بالطاقة” وهو في الحقیقة الدور الثاني من هذه المؤتمرات التي أقیم الدور الأول منها في جامعة البصرة.

 

وقد شارکت في إقامة هذا المؤتمر جامعة سلطان قابوس عمان و جامعة البصرة.

“من وجهة نظر تاريخية، عرف هذا الخليج منذ عهد إسكندر المقدوني باسم الخليج الفارسي”

“من وجهة نظر تاريخية، عرف هذا الخليج منذ عهد إسكندر المقدوني باسم الخليج الفارسي”

عبد الخالق الجنبي، باحث في التاريخ من السعودية.

 

من وجهة نظر علمية وتاريخية، عرف هذا الخليج منذ عهد إسكندر المقدوني باسم الخليج الفارسي .
([كما عرف بتسميات أخرى على مرّ العصور: بحر الكدان، وبحر الإله، وبحر الجنوب، وبحر البصرة]) .
هذه التسمية أتتنا عبر أعمال تاريخية مكتوبة. وحتى المؤرخون العرب كابن خلدون وابن الأثير كانوا يعتمدون هذه التسمية التي وردت أيضًا في المعاهدات التي وقّعها حكام الخليج مع السلطات البريطانية المسيطرة على المنطقة بداية القرن العشرين.

 لم تتبدّل الأمور إلاّ بعد وصول عبد الناصر إلى الحكم وتنامي شعور القومية العربية. فراح العرب يطلقون على هذا الخليج اسم “الخليج العربي”، ولو أنه في بداية عهد عبد الناصر شاع شعار يقول “نحن أمة واحدة من المحيط الأطلسي إلى الخليج الفارسي”.

صحيح أن الجدل يحتدم اليوم حول تسمية هذا الخليج. لكنني أتحدّث من موقعي كباحث في التاريخ. والبحث التاريخي لا يهتم بالشعارات القومية. أمّا ما يحكى عن أن الرومان أطلقوا على هذا الخليج اسم “الخليج العربي” فهو عار عن الصحة. وحده المؤرخ الإغريقي سطرابون، في القرن الأوّل ميلادي، أطلق اسم “البحر العربي” على تجمّع مائي لكنه بتسميته هذه كان يعني ما يعرف اليوم باسم “البحر الأحمر”.

خارطة للعالم تعود إلى سنة 1565 وتورد اسم “الخليج الفارسي”. صورة منشورة على موقع persiangulfonline.

خلاصه اهم مطالب عبدالخالق الجنبی پژوهشگر، باستان شناس  و استاد دانشگاه در عربستان سعودی به نقل از شبکه تلویزیونی بین المللی فرانس 24:

نام خلیج فارس از طریق آثار مکتوب از دوره اسکندر مقدونی به مارسیده و حتی مورخان عرب هم همین نام را بکار برده‌اند و در معاهدات حکام خلیج با بریتانیا نیز همین نام بکار رفته و تا زمان جمال عبدالناصر تغییری در نام خلیج فارس بکار نرفته کما اینکه خود ناصر هم در ابتدا می‌گفت:
«نحن أمة واحدة من المحیط الأطلسی إلی الخلیج الفارسی».
اما اینکه بعضی ادعا کرده‌اند که پلینی و رومی‌ها خلیج عربی بکار برده‌اند ابدا صحت ندارد.(أمّا ما یحکی عن أن الرومان أطلقوا علی هذا الخلیج اسم «الخلیج العربی» فهو عار عن الصحة) خلیج عربی نامی است که رومی‌ها به دریای سرخ داده‌اند.

“From a historical point of view, it has been called the Persian Gulf since Alexander the Great”

Abdel Khaleq Al-Janabi is a Saudi history scholar.

 

 

From a scientific and historical point of view, it has been called the Persian Gulf since Alexander the Great. [It has also had other names, such as the ‘sea of the south’ and the ‘sea of Bassora’]. It’s this name that has been retained by history books and Arab historians, like Ibn Khaldoun and Ibn al-Athir. It’s also in treaties signed between the governors of the gulf and the British who dominated the region from the beginning of the 20th century.

 

Things didn’t change until Nasser came to power and the rise of Arab nationalism. The Arabs then began to use the name “Arabian Gulf” – even though in the beginning of Nasser’s mandate, a popular slogan went: ‘One sole nation from the Atlantic Ocean to the Persian Gulf’.

It’s true that the name of this gulf still stirs a lively argument. But, as a history scholar, I can’t support nationalistic slogans. To say, like some Arabs, that the Romans already called it the ‘Arabian Gulf’ is without foundation. Only the Greek historian Strabon, in the 1st century AD, had used the term ‘Arabian Gulf’ while talking about the strip of water that we today call the the Red Sea”.

به زبان فرانسه

1392iponpix 349

“D’un point de vue historique, ce golfe est appelé Golfe persique depuis Alexandre le Grand”

Abdel Khaleq Al-Janabi est un chercheur saoudien en Histoire.

 

D’un point de vue scientifique et historique, ce golfe est appelé depuis Alexandre le Grand le Golfe persique [il a également eu d’autres appellations, notamment la ‘mer des Chaldéens’, la ‘mer du Dieu’, la ‘mer du Sud’ et la ‘mer de Bassora’]. C’est cette dénomination qui a été retenue dans les livres d’Histoire et par les historiens arabes, à l’instar de Ibn Khaldoun et Ibn al-Athir. Elle figurait aussi dans les traités signés entre les gouverneurs du Golfe et les Britanniques qui dominaient la région au début du XXe siècle.

 

Les choses n’ont changé qu’après l’arrivée au pouvoir de Nasser et la montée du nationalisme arabe. Les arabes ont alors commencé à utiliser l’appellation “Golfe arabique” – alors qu’au début du mandat de Nasser, un slogan populaire disait encore : ‘Une seule nation de l’océan Atlantique au Golfe persique.’

Il est vrai que l’appellation de ce golfe suscite aujourd’hui une vive polémique. Mais, en tant que chercheur en Histoire, je ne peux pas tenir compte des slogans nationalistes. Dire, comme le font certains arabes, que les Romains l’avaient déjà appelé ‘Golfe arabique’ est sans fondement. Seul l’historien grec Strabon, au Ier siècle après Jésus-Christ, avait utilisé l’appellation ‘Golfe arabique’ en parlant de l’étendue d’eau qu’on appelle aujourd’hui la mer Rouge”.

 

معنی و چم “کوروش”

کوروش یا کورش؟

نام کوروش در منابع مختلف به صورت‌های گوناگونی ذکر شده‌است. در سنگ‌نبشته‌های هخامنشی که به خط و زبان پارسی باستان نگاشته شده‌اند، بصورت «کورو» یا «کوروش» (به پارسی باستان: ‎‎‎‎‎‎‎‎‎‎)‏ و در صیغهٔ مضاف‌الیه «کورائوش» خوانده می‌شد. در نسخهٔ عیلامی سنگ‌نبشته‌ها «کوراش» و در متون اکدی «کورِش» نوشته شده‌است. این نام در تورات بصورت «کورُش» و «کورِش» ضبط شده و در زبان یونانی آن را «کورُس» می‌گفته‌اند که همین نام با اندکی اختلاف در اروپا «سایروس» یا «سیروس» خوانده می‌شود.

 از مورخین سده‌های اسلامی، ابوالفرج بن عبری در کتاب مختصر الدول و ابوریحان بیرونی در آثار الباقیه نام این شاه را «کورُش»، مسعودی در مروج الذهب «کورُس»، طبری در تاریخ الرسل و الملوک و ابن اثیر در تاریخ کامل «کِیرُش» و حمزه اصفهانی نیز در تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیا «کوروش» نوشته‌اند.  در مورد معنی و ریشه نام کوروش  مانند همه نامهای کهن دیگر اختلاف نظر وجود دارد گفته شده که معنی آن  هم چم با بچه است کما اینکه در فارسی امروزی به بچه اسب کوره koreh می گویند در زبان کردی به پسر بچه کوره گفته می شود  “بچه، نوجوان، جوان” باشد  – نگر دیگری  چم  “تحقیر کننده دشمن از مباحثه کلامی” را برای کوروش معنی کرده . تفسیر هم معنی بودن کوروش با “خورشید” نیز مطرح شده زیرا خور و کور  و هور به معنی خورشید است.بر طبق نظر ایرانیکا ریشه این نام مورد اختلاف است. بعضی منابع کلاسیک احتمال داده اند که این واژه با خور و خورشید مرتبط باشد  و همچنین آشیل (آیسیخولیوس) تراژدی‌سرای برجسته‌ی یونانی می نویسد: کوروش برگرفته از واژه‌ی هور (خور) و خورشید است. ایرانیکا این نظر را بعید دانسته است. اینکه ستسیاس در“(Ctesias, in Jacoby, Fragmente III/C, p. 470 fr. 15.51; Plutarch, Artoxerxes 1.3 گفته است کوروش با خورشید وابستگی داردقابل مطالعه است چرا که” کی” یعنی پادشاه و روژ یعنی خورشید که روشن نیز تغییر یافته آن است و روی هم می تواند معنی “خورشید شاه” و یا” شاه خورشید” را تداعی کند. روژ امروزه در زبان کردی به معنی روز است اما در پارسی باستان به معنی خورشید هم بوده است هنوز در خراسان جنوبی به خورشید روز(روژ) می گویند مثلا می گویند “روز” بر آمد یعنی خورشید طلوع کرد. سایس (sayce) در کتاب «the ancient empires of the east» بیان می‌دارد که: کوروش به زبان انزانی به چَم چوپان است.

 نگر دیکری این است که کوروش تغییر یافته و یونانی شده خروش  است.

به همانگونه که فراگشت و دگرگونی در زبان رخ می‌دهد، به همان سان شیوۀ نگارش آن یعنی خط نیز این فرآیند را می‌پیماید.

خط فارسی گوهر گرانبهایی است که از هزاره‌های دور برای ما ایرانیان به یادگار مانده*، و بر ماست که در پاسداری و نکوداشت آن بیش از همیشه کوشا بوده، دستورهای آن را مو به مو به انجام رسانده و از کژروی‌های من‌درآوردی در آن پرهیز نموده و به دورش داریم.

اما این‌ها هیچیک نمی‌تواند فرهنگ یک ملت و به ویژه ملتی با پیشینه‌ای سترگ و گرانسنگ چون ایران را از پیشرفت‌های رو به پیش بازدارد، چنان که در همۀ هزاره‌های گذشته برتاریخ این سرزمین چنین بوده و در آینده نیز خواهد بود.

اکنون بازگردیم به شیوۀ نگارش زبان فارسی که «خط**» نامیده می‌شود. شیوۀ نگارش در هر زبان، پیوندهای تنگاتنگی با خوانش واژگان در همان زبان دارد. بدین معنا که می‌بایست همواره داد و شدی سنجیده و قانونمند میان این دو در کار باشد، یعنی باید تا جایی که از دست برمی‌آید، خوانش واژگان با شیوۀ نگارش آن همخوان بوده و همپوشانی داشته باشد.

برخی زبان‎ها و شیوۀ نگارش به کار رفته در آن‌ها، این ویژگی را کمتر و برخی بیشتر دارند. اگرچه باید گفت، هیچ فرهنگ و زبانی نتوانسته در درازنای تاریخ در این زمینه به همخوانی و هماهنگی صددرصد دست یابد. اما خط و زبان فارسی یکی از برجسته‌ترین نمونه‌ها در این زمینه است که به برهان دیرینگی و پختگی، این ویژگی را به زیباییِ هر چه بیشتر در نهادش نهان داشته و بدین سان همسازترین خط و زبان جهان را از آنِ این سرزمین افسانه‌ای یعنی ایران ساخته است.

***

در اینجا بخشی از گوهرنوشتۀ شیرینِ زنده‌یاد «استاد محمد بهمن‌بیگی» را گواه سخن‌مان می‌گیریم تا ببینیم نوباوگان هوشمند و شوخ و شنگ عشایری چگونه مایهٔ سرافرازی آموزگاران پرهمت خود گشتند و به روشنی ثابت کردند که خط و الفبای فارسی، خط و الفبای آسانی است.

 

بنگرید: آموزش عشایر و تغییر خط، برگرفته از کتاب «به اُجاقت قسم»، انتشارات نوید شیراز – محمد بهمن‌بیگی.

http://kuroshebozorg.blogsky.com/ 1391/06/31 /post-1

و اما برای مثال، به گفتۀ «دکتر سیدحسین نصر» خط و زبان انگلیسی هیچ ارتباطی با هم نداشته و در بیشتر کشورهای لاتین‌زبان نیز همین چالش به چشم می‌خورد. اما از سویی، به آسانی می‌توان دید که ارتباط زبان فارسی با خط فارسی اتفاقی نیست.

نمونه‌های زیر را ببینید:

در فرانسه؛ Bordeaux (بوردو)، Auxerre (اوسر)، Montpellier (مون پلیه) و در انگلیسی؛ beautifull (بیوتی فول)، Enough (ایناف)،Education (اجوکیشن)

نوآموزان در این زبان‌ها تنها یاد می‌گیرند که ریخت بیرونی واژگان را به یاد سپرده و هجای آن‌ها را از بر نمایند. اگرچه خط فارسی نیز چنین ویژگیی دارد. اما همانگونه که دیده می‌شود، آوانگاری واژگان در لاتین، – وارون بر خط فارسی- چیزی به جز چینشِ واک(حرف)هایی است که نگاشته می‌شود.

همینگونه که در نمودار زیر پیداست، گناه این همه نارسایی در لاتین را نمی‌توان تنها به گردن کاربران آن انداخت. زیرا این کودک نوپا هنوز بسیار زمان می‌خواهد تا به مانند خواهر مهترش – فارسی- برومند و برنا گردد.

 

نمودار فراگشت زمانیِ زبان‌ها

بردار آبی‌رنگ، نماد خط و زبان فارسی است که از هزاره‌هایی بس دور و در خاستگاه خویش روند فراگشت پیوستۀ خود و نمو شاخه‌ای از زبان ایرانی کهن را پیموده و اینک به آرامشی درخور دست یافته است. و اما بردار قرمزرنگ، نماد خط و زبان لاتین است که در هزاره‌های پسین و با آغاز کوچ به غربِ فلات – ایران-، گویشورانش آن را در سرزمینی به دور از سرزمین مادری، که خاستگاه زبان مادرِ ایرانی کهن بوده، پرورده‌اند.

ازین رو، ناگفته پیداست که نمی‌توان از یک کودک نوپا، چشمداشت کارهای یک آدم بزرگسال را داشت. به همینگونه، می‌بایست دستکم هزاره‌ای بر خط و زبان لاتین بگذرد تا با پالایش و پیرایش خویش، بتواند در پس آن به پختگی و پیراستگی خط و زبان مهتر و کهن‌ترِ فارسی دست یابد.

در همین باره، می‌بینیم که دربارۀ فهم و دریافت زبان نیز همین رَویه استوار است. بدین معنا که ما هنوز هم چامه‌های سخن‌سرایان یکهزار سال پیش سرزمین‌مان را به خوبی درمی‌یابیم، و بسیاری از واژگان پهلوی هنوز هم بر زبان روزانۀ ما روان است و واژگان فراوانی از کتیبه‌های پارسی باستان به خوبی برایمان آشناست.

همچنین هنوز هم می‌توان جای پای واژگانی از ایرانی کهن مانند «اَستَه» را در واژه‌هایی چون «ایستادن (stand، stop)» و نیز «پرستیدن (پَه‌ایری‌اَستَه، پرستاری)» دنبال نمود. اما انگلیسی‌ها در فهم نمایشنامه‌های شکسپیر که همین سه چهار سدۀ پیش سروده شده نیز ناتوانند و ناچار آن‌ها را برایشان به زبان انگلیسی امروزین ترجمه می‎کنند!

دکتر میرجلال‌الدین کزازی دربارۀ فراگشت واژگانی در زبان فارسی آورده‌اند،

«… واژه‎های ایرانی هنگامی که از روزگاران باستان و میانه به روزگار نو رسیده‎اند، واژه‎های فارسی(دری) شده‎اند؛ و از دید ساختار آوایی، ساده و نرم و هموار گردیده‎اند. برای نمونه، یک واژۀ درشت و گرانِ اوستایی مانند “خُوَرنَه”، در فارسی شده “فَر”. از دید آوایی به فرجام خود رسیده‎ است؛ یعنی واژه‎ای مانند “فرّ” بیش از این کوتاه نمی‎تواند بشود.»

بنگرید: هدف سره‌گویی و سره‌نویسی؛

***

اما از فراگشت‌هایی نام بردیم که در خط و زبان ما نیز به چشم می‌خورد. برای نمونه، واژۀ خواهر که در زبان کنونی فارسی به گونۀ «خاهر» هجا می‌گردد. اما خوبست بدانیم، این واژه هنوز هم به لهجۀ یکی از گنجینه‌های گرانبهای گویش‌های ایرانی یعنی کُردی به همان سان «خُواهَر- در کُردی: خئیشک، خویشک» هجا می‌شود. نمونه‌های دیگر نیز، واژگانی چون خواندن، خواستن و جز آن می‌باشد.

پس از این پیشگفتارها، می‌پردازیم به شیوۀ نگارش و خوانش نام‌واژه‌ای که برای ما ایرانیان بسیار نیز ارجمند است، یعنی نام سردودمان جهانشاهی پهناور ایران هخامنشی، کوروش بزرگ.

این روزها، گروهی در میان پژوهندگان فرهنگ ایرانی سر برآورده‌اند که گفتمان کمابیش نو و تازه‌ای دربارۀ فرهنگ این سرزمین داشته و روش‌هایی تا امروز به دیده نیامده را پیشۀ خویش ساخته‌اند. اینان در هر زمینه‌ای، آنچه تاکنون و به ویژه در یکی دو هزارۀ گذشته بر ادبیات این سامان رفته را به چالش کشیده و برآنند تا شیوه‌هایی نو برای هر یک از آن‌ها دراندازند.

دربارۀ «کاربرد یای اضافه در واژگان منتهی به، ه» پیش‌‍تر سخن گفتیم، که ایشان بر آن شده‌اند تا بار دیگر «ی» در واژگانی که به «ه» می‌انجامد را به کار برده، و از کاربرد نمونۀ فراگشت یافتۀ آن یعنی «ء» پرهیز نمایند.

 

«کاربرد یای اضافه در واژگان منتهی به، ه»

همچنین در نوشتاری دیگر که در آینده‌ای نزدیک منتشر خواهد شد، نشان خواهیم داد که ایشان این بار چگونه تیشه را بر ریشۀ نمای بیرونی واژگان فارسی فرود آورده، و شیوۀ نه چندان بخردانۀ «جدانویسی در واژگان وندی فارسی (آن هم به گونۀ افسارگسیخته و بدون مرز و قانونش)» را پیشۀ خویش ساخته‌اند.

بدبختانه، این گروه در این زمانه‌ای که هر خوب و بد و نیز هر راست و ناراستی را می‌توان به کمک رسانه‌های مجازی به خورد مخاطبان چشم و گوش بسته در گوشه و کنار جهان داد، پر و بال گرفته و چنین یکسویه و نامهربانانه در پی ویرانی خودآگاه و ناخودآگاهِ بنیان‌های کهن و پَرنیان‌گونۀ فرهنگ کهنسال این سرزمین برآمده‌اند.

***

امروزه ایشان درباره نام‌واژۀ کهن «کوروش» نیز کک به تَنبان‌شان افتاده و در این اندیشه فرو رفته‌اند که باید یک خرفستری هم به جان این یکی بیندازند.

بدین روی، به هزار بهانه پایشان را در یک کفش کرده‌اند که می‌بایست نام شاه بزرگ هخامنشی را نیز به گونۀ «کورش» نوشت، نه «کوروش». سندهایی هم برایش برمی‌شمارند، که نمونه‌هایی از آن را می‌توانید در پیوند زیر ببینید:

http://yazdansafaei.com/language-and-literature/kurosh-or-kurush/#more-555

همانگونه که گفتیم، ایشان همینکه یک نسخۀ خطیِ چند قرن پیش را می‌یابند که برای نمونه در آن، شیوۀ جدانویسی واژگان و یا کاربرد یای اضافه (ی) در واژگان منتهی به «ه» به کار رفته است، بی‌درنگ آن را پیراهن عثمان کرده و بر سر دست گرفته و آن نسخه را گواهی بر همان شیوه‌هایی می‌دانند که خود می‌پسندند. اما شگفتا که چشم خود را بر صدها نسخۀ همزمان دیگر که به شیوۀ معمول و مرسومِ ادبیات فارسی نگاشته شده است، می‌بندند. نگاه ایشان به چگونگی نگارش واژۀ «کوروش (کورش)» نیز نزدیک به همین دیدگاه است.

در اینجا خیلی کوتاه به پاسخ پیرامون برخی ازین گفته‌ها پرداخته، و سپس نیز به برهان‌هایی می‌پردازیم که نشان می‌دهد نگارش این نام‌واژه در ادبیات دیروز و امروز فارسی با آوانگاری سرشتین «کوروش» همخوان و هماهنگ بوده است و می‌باشد.

نگارندۀ متن مقاله در پیوند بالا، در بخشی از نوشتۀ خود آورده است، «می‌بایست به “سنت خط و زبان فارسی” پایبند بوده، و از آن رو ضبط “کورش” را به کار ببریم.»

بنابراین، چنانچه بخواهیم  سراپا به همۀ سنت‌های یکهزارۀ گذشته (دورۀ اسلامی) پایبند باشیم، باید که آنچه در اسکندرنامه‌ها آمده را نیز پذیرفته و این گُجستک تاریخی را ابرمرد تاریخ بنامیم(!) و فتوحات دروغینِ برشمرده درباره‌اش را نیز پذیرفته و باور نماییم. همچنین برین پایه می‌بایست افلاطون و دیگر یونانیان را نیز بزرگترین دانشمندان تاریخ دانسته و دروغی بزرگ چون مهد دانش بودن یونان باستان را هم بپذیریم!( برای رو شدن دست اینگونه دروغ‌ها، نک: یونانیان و بربرها. 15 جلد – استاد امیرمهدی بدیع، اسطوره‌ی معجزه‌ی یونانی – دکتر شروین وکیلی)

از سویی نیز آگاهیم که بیشتر -و یا همۀ- پژوهندگان سده‌های سوم تا سیزدهم قمری ناتوان بر خواندن خط‌های باستانی ایران چون میخی و پهلوی بوده، و تنها شیوۀ سینه به سینه بوده که در خوانش نام‌واژگان کهن به کار می‌رفته است. (مگر انگشت‌شمار کسانی چون حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی و همکارانش -شعوبیان- که توانایی ترجمۀ نوشته‌های پهلوی به دری را داشته‌اند)

ازین رو می‌بینیم که پایبندی چشم و گوش بسته به سنت‌های پیشین، به تنهایی نمی‌تواند راهنمای خوبی برای دریافت آنچه در تاریخ نهان مانده، به شمار آید. در این باره می‌بینیم که خود نگارنده هم به چند نمونه از اینگونه کاستی‌ها پرداخته و ضبط «کیرش» را بی‌ربط و ناشی از ریشه‌شناسی عامیانۀ واژگان در آن دوره نام برده است. نگارنده در بخش دوم از گفتار خود، دست به سنجش ساده‌انگارانه‌ای زده و گونه‌ای از آوانگاری میخی به لاتین را برهان کار خویش برشمرده که به هیچ روی با زبان فونتیک همخوان نیست.

وی در اینجا دو گونه ضبط Kuroš و Kuruš را آورده و ریخت نخست را کورش و دومی را نیز کوروش خوانده است. سپس نیز گونۀ نخست را پسندیده و به خوانندگانش هم سفارش نموده است!

**

در اینجا می‌خواهیم اندکی به بررسی هجانگاری این واژگان پرداخته و روشن نماییم که اینگونه خوانش‌ها از کجا آمده است. پیش از آن، یادآور می‌گردیم، با آنکه نگارنده ضبط «کورش» را پسندیده، اما نگفته که این گونه هجانگاریِ این واژه می‌تواند به گونه‌های گوناگونی چون کورِش، کورَش، کورُش و کورش خوانده و هجا گردد. بنابراین پیداست که گزینۀ درخوری برای نگارش این نام‌واژه نخواهد بود.

و اما کنکاشی کوتاه دربارۀ واک‌های میخی و خوانش آن‌ها در واژۀ کوروش؛

واک صدادار (حرف مصوّت) «او»

این نویسه‌گونه، پیش از «او» به گونۀ «کو» خوانده می‌شود.

واک (حرف) «ک»

این نویسه‌گونه، پیش از «او» به گونۀ «رو» خوانده می‌شود.

واک (حرف) «ر»

بنابراین؛

کو – او – رو – او – ش (اسم مفرد کوروش)

کو – او – ر – او – ش (حالت اضافی مفرد کورَش/ نک: کتیبه‌های هخامنشی – پیر لوکوک، رویۀ 66 – قاعده 3)

 

***

نگارنده در بخش پایانی نوشتار خود آورده است، «واژگانی مانند کورش، سده‌ها در زبان فارسی فراموش گشته بودند…». اگرچه این گفتۀ ایشان با بخش نخست سخن‌شان دربارۀ آوردن سندهایی از متون فارسی و عربی و همچنین تفسیرهای قرآن، ناهمخوان است؛ اما چون شیوۀ کاربرد و خوانش این واژه به گونه‌ای سینه به سینه انجام شده است، نه خوانش متن‌های کهن؛ بنابراین نمی‌توان اینگونه کاربرد را بخشی از فراگشت طبیعی یک واژه در دل زبان مادر دانست.

زیرا به همان سان که در بخشی از گفتار دکتر کزازی آمده بود، «واژه‎های ایرانی هنگامی که از روزگاران باستان و میانه به روزگار نو رسیده‎اند … از دید ساختار آوایی، ساده و نرم و هموار گردیده‎اند»، بنابراین با گذر و فراگشت یک واژه از روزگاران کهن به نو است، که از دید ساختار نرم و هموار می‌گردد.

اما باید دانست که خواندن نگارش نام‌واژۀ کوروش، دستکم به درازای دو هزاره از دسترس کاربران ایرانی بیرون بوده است. بنابراین نمی‌توان روند فراگشت واژۀ «خورنه» به «فر» را، برای مثال دربارۀ دگرگونی نگارش و هجای واژۀ «کوروش (در نوشتار میخی)» به «کورش (در فارسی نو)» هم روا دانست.

به هر روی، دوست نگارنده‌مان در دنباله و برای گواه سخنان و ارزیابی‌های خویش، از کسی نام برده است که پیشینه و کارنامۀ چندان روشنی در داوری پیرامون گذشتۀ تاریخی و فرهنگی کشورمان ایران نداشته و ندارد. دکتر حسن رضایی باغ‌بیدی عضو پیوستۀ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، کسی است که در یک سخنرانی در شبکۀ 4 سیمای جمهوری اسلامی، داد سخن سر می‌دهد که (برگرفته – نقل به مضمون)،

«چنانچه واژگان یونانی به زبان ما راه نمی‌یافتند، … حتی فردوسی هم واژگانی نداشت که شاهنامه را با آن بسراید!».

(بزرگوار؛ حالا که شما به هیچ دینی مسلمان و به هیچ صراطی مستقیم نیستید!، دستکم همان داستان “هندواروپایی!***” خودتان را قبول داشته باشید و بپذیرید، که می‌گوید، “بیشتر واژگان سانسکریت و فارسی و لاتین با هم هم‌ریشه‌اند”. نه آنگونه که، در این‌ها تنها یکی از دیگری واژه قرض گرفته باشد.)

شوربختانه کسانی با اندیشه‌های تاریکِ ایشان کم نداریم، و انوری‌ها و انوشه‌ها در فرهنگستان و بیرون آن فراوانند تا در کنار برخی کارهای خوبشان، ناهنجاری‌هایی چون جدانویسیِ بی‌قانونِ واژگان وندی در زبان فارسی و کاربرد نازیبای یای اضافه در ته واژگان، و همچنین بایستگی(!) بکارگیری واژگان بیگانه (به ویژه لاتین) در میان فارسی‌زبانان را، در جامعه گسترش دهند.

آری، چنین کس و کسانی گواه پژوهش‌های چنین دوستانی‌اند؛ که داوری درباره‌اش را به شما خوانندگان گرامی می‌سپاریم.

در بند پایانی از نوشتار این دوست گرامی، می‌بینیم که تلفظ باستانی نام کوروش را بی‌ارتباط به ضبط این نام در خط کنونی فارسی می‌داند. اما باید دانست، در فارسی نو هم، هم‌اکنون واژگانی داریم که واژ صدادار «او» در آن‌ها به گونۀ « ُ» خوانده می‌شود، مانند خورشت (خُرشت)، یورش (یُرش)، هولناک (هُ – و- لناک) و جز آن. بنابراین اگر بخواهد چنان باشد که ایشان بدان باورمندند، پس این دوستان بزرگواری نموده و در دنبالۀ خطاهای بیشمار و تاریخی خویش، واژۀ خواهر را خاهر، خواستن را خاستن و خویش را نیز خیش نگاشته و همچنان این نوآوری‌های نه چندان خردمندانه و نه آن سان حکیمانۀ خویش را دنبال نمایند.

مُهر نَوَردی (غَلتان) کوروش – پاسارگاد****

در پایان، جستاری را با هم می‌خوانیم که به روشنی هجای راستین این نام‌واژه را پیش رو گذارده و هرگونه کژاندیشی پیرامون آن را به کنار می‌نهد.

“نام کوروش در متن‌های سانسکریت به صورت «اوتّارا – کوروس» دیده می‌شود که نام شخصیتی بوده است و سپس به منطقه‌ای در هیمالیا اطلاق شده است.(این سندها با کتیبه‌های میانرودانی که پارس‌ها/ پَرَشی‌ها را مردمانی در شرق فلات ایران در حدود 5 تا 7 هزار سال پیش معرفی می‌کند، جور درمی‌آید)

همچنین در حماسۀ مهابهاراتا می‌خوانیم که، نبرد پانی‌پات در منطقه‌ای میان رود سند و گنگ در شمال شرقی هندوستان رخ می‌دهد که «کورو- کَشترَه (دشت کوروش)» نامیده می‌شود.

یونانیان نیز دشتی در شمال منطقۀ مگنزیا در آناتولی را به شکل «کورو» ثبت کرده‌اند.

دربارۀ معنای نام کوروش، آملی کورت با توجه به خاستگاه کوروش در انشان، این نام را ایلامی دانسته است. این نام در زبان ایلامی به معنای «پاس‌دارنده» می‌باشد. بر روی یکی از مُهرهای شخصی کوروش که برای صدور سندهای مربوط به سفرۀ شاهی استفاده می‌شده، نام کوروش به خط ایلامی به صورت «کورَش» نوشته شده که در زبان ایلامی «سوزاننده» معنا می‌دهد.

منابع بعدی ایلامی نشان می‌دهد که نام کوروش معمولا به شکل «کوروش» و در معنای پاس‌دارنده نوشته می‌شده است. اما دیدیم مُهر کوروش را هم داریم که نامش بر آن به شکل «کورَش» نوشته شده و سوزاننده معنا می‌دهد.

به گمان، وجود دو شکل برای ثبت ایلامی نام کوروش، نشانۀ آنست که این نام خاستگاهی ایلامی نداشته است و کاتبان ایلامی به هنگام نگارش نام شاه، نزدیکترین واژۀ هم‌آوای آن در ایلامی را برای نوشتن به کار می‌گرفته‌اند.

بنابراین می‌توان گفت، در مُهری که از آنِ کوروش بوده و بر نقش آن وی چون سوارکاری جنگاور و پیروزمند نموده شده، نسخۀ جنگاورانۀ این نام «کورَش سوزاننده» ثبت شده و در منابع دیگر که نیکوکاری او مورد تاکید بوده، نسخۀ «پاس‌دارنده – کوروش-» ثبت گردیده است.

این نام در همۀ تمدن‌های دیگر که در دولت هخامنشی جذب شدند نیز به همین شکل «کوروش» ثبت شده است. اگرچه در تورات، آن را به شکل «کورَش» می‌بینیم که شکل اکدی (برگرفته از ایلامی) آن را نشان می‌دهد.

پلوتارک و کتزیاس، نام کوروش را شکلی دگرگون شده از «خوروَش (مانند خورشید)» دانسته‌اند. ثبت یونانی کوروش نیز به شکل «کوروس» بوده که رومیان آن را با آوانگاری لاتین به شکل «سایروس» ثبت کرده‌اند. همین نام در زبان‌های اروپایی رواج یافت و خوانش فرانسه آن در دوران مشروطه دوباره به ایران بازگشت. به همین روی، این نام با گذر از یونانی، لاتین و فرانسه به «سیروس (نه سیرس!)» تبدیل شده و در فارسی امروزین نیز رواج دارد.”(برگرفته از جستار دکتر شروین وکیلی – 1389)

**

از سویی، در نگارش خط فارسی، نکته‌ای با نام «وزن دیداری واژگان» نیز در برگزیدن ریخت و شکل نوشتاری یک واژه، تاثیرگذار است. بدین معنا که، در یک نگاه می‌توان فهمید نگارش واژۀ «کوروش» آهنگین‌تر و ریشه‌دارتر از نگارش این واژه به گونۀ لخت و عور و برهنۀ «کورش» است، که انگار یک چیزی در درونش کم دارد.

ادبیات فارسی، این ویژگی را در شعر خود نیز نمود داده است، بدینگونه که یک چامه نمی‌تواند از دید آوایی، دو «لت» ناموزون و ناهمخوان با هم داشته و یا آنکه گرانیگاه آن به یک سو خمیده باشد.

اگرچه این مبحث بیشتر به زیبایی‌شناختی و فلسفۀ درونی خود خط بازگشته و بستگی دارد، تا به قانون‌های بشرساخت آن؛ اما باید دانست که این ویژگی یک ویژگی شرقی و ویژۀ مردم و فرهنگ شرق است.

به هر روی، بهتر است که ما هم مثل بچۀ آدم و همانند نیاکانمان، بنویسیم کوروش و بخوانیم کورُش.

چند نمونه از کتاب‌هایی که نام کوروش را بر روی جلد خود ثبت کرده‌اند؛

و دو نمونه از ثبت شکل «کورش»؛

شگفتا، با آنکه دکتر شروین وکیلی در سرتاسر متن کتاب خود از ثبت شکل «کوروش» بهره برده‌اند، اما در روی جلد کتاب ثبت «کورش» آمده است! (ویراستار این کتاب – ع. افشاری-، از دوستان خوب بنده هستند که در برابر پرسش چرایی این رَویه، پاسخی ندادند)

* خط فارسی، بازماندهٔ خط‌های کهن ایرانی – دکتر آزاده احسانی

http://www.iranboom.ir/shekar-shekan/dabireh/1611-khat-farsi-bazxmande-khat-irani.html

** برگرفته از واژۀ باستانی «کت» در ایرانی کهن، که واژگانی چون خط و قصّه (کته) از همین ریشه در زبان فارسی بر جای مانده و سپس با ریشه‌سازی دبیران ایرانی برای زبان سامیان (عربی)، به گونۀ «کتب» در آمد و واژگانی همچون کتاب و کتیبه نیز در دنبالۀ همین روند در زبان ما به کار رفت.(نک: پژوهش‌های دکتر آزاده احسانی – دانشگاه کنکوردیا کانادا)

*** ویلیام جونز انگلیسی نخستین کسی بود که در قرن 18 میلادی نام هندواروپایی را به جای نام کهن «ایرانی» برای نامیدن زبان، تبار و فرهنگ مردمانی که در دو سوی فلات ایران از هند تا اروپا گسترده بودند، پیشنهاد نمود.

منبع : وب سایت مهرداد معمارزاده طهران (م. ایران‌مهر)