گناباد شهر اسطوره ها جنگ پشن و جنگ دوازده رخ


بدون شک بر پایه منبع متعدد گناباد و بخصوص زیبد با گیو و گودرز و پیران و کیخسرو پیوند دارد . منابع متعدد از ساخت گناباد بدستور گیو پسر گودرز سخن گفته اند بعضی منابع کندن کاریز گناباد را به کیخسرو و کاریز رهن را به گیو نسبت داده اند. گناباد را در منابع عربی و اسلامی جَنابد و کَنابد و گنابذ و ینابد نیز ثبت کرده‌اند.‏
در مورد ریشه و وجه تسمیه این شهر اقوال مختلفی مانند گیوآباد – گناه آباد – گون آباد – گَوَن ‏آباد- کَن آباد مطرح است که برخی از آن‌ها عبارتند از:‏
۱٫ گُن به معنای دیو باشد و از آن جهت گناباد گفته‌اند که حفر قنات قصبه کار انسان‌های عادی ‏نبوده‌است.‏
۲٫ گنابد جمع گنبدها بوده زیرا که در شهر گنابادِ قدیم، تمام منازل به صورت گنبدی ساخته ‏می‌شده‌است.لذا در بعضی منابع عربی جنابذ جمع معرب گنبد بکار رفته است.‏
۳٫ گناباد در اصل گُون آباد بوده و گون در ترکی به معنای خورشید می‌باشد.
۴٫ در اصل گَوَن آباد بوده، به لهجه محلی گُوُن یا گَوَن گیاهی است که در منطقه گناباد زیاد ‏می‌روید از این رو آن را گون آباد نامیده‌اند که بر اثر کثرت استعمال به گناباد تغییر ‏یافته‌است.(تابنده ۱۳۴۸)‏
۵٫ گناباد در اصل کن آباد بوده به دلیل کناتها و کندن قنات (لباف خانیکی)‏
۶٫ گناباد در اصل گیو آباد بوده زیرا گیو و گودرز مدتی حاکم منطقه بوده‌اند و در جنگ دوازده ‏رخ و جنگ پشن نیز ساکن در منطقه بوده‌اند. (استرآبادی در بحیره حمدالله مستوفی، ریاض الجنه، مرا] البلدان، فرهنگ رشیدی، ) کل ‏منطقه ای که در دوره اسلامی قهستان نامیده شده و بعد به قاینات مشهور گردیده را در عهد ‏قدیم گنابد می‌گفته‌اند چنانچه سیاه کوه و رشته کوه قهستان را هم در دوره ای کوه گنابد گفته ‏اند.‏
۷٫ گناباد در اصل گناه آباد بوده به دلیل اینکه در جنگ دوازده رخ بر خلاف میل کیخسرو، ‏پیران ویسه کشته شد و کیخسرو امپراتور ایران بسیار ناراحت شد و آنرا گناهی بزرگ شمرد ‏و پیران را دشمنی خردمند و دانا نامید که نباید کشته میشدبه کفاره این گناه دستور کندن چند ‏کاریز در منطقه داد و آنجا گناباد نامیده شد. بعضی آنرا منسوب به گناه بهمن کرده اند. ‌‏(یاحقی ۱۳۷۴ )‏
این شهر دارای چهار کاریز است: قنات قَصَّبه شهر، عمیق‌ترین قنات‌های ناحیه خراسان در ‏این منطقه قرار دارد.قسمت مرکزی گناباد را در دوره ای قصبه شهر می‌نامیدند.
حمد ا… مستوفی در کتاب نزهه القلوب «جنابذ» را به کار برده است.و نوشته است گنابد را قلعه ای است که گیو پسر گودرز ساخته است. در برهان قاطع نیز ‏کلمه کنابد را آورده و می گوید:کَنابد نام جائی و مقامی است و در آنجه کوهی است که گودرز ‏سرلشکر کیخسرو آنجا فرود آمده بود ودر آنجه بیژن دو سه برادر پیران را به چند مصاف ‏کشت.‏فرهنگ رشیدی عبدالرشید تقوی جلد دوم : گناباد مقامی است که در آن کوهی است که گودرز در جنگ دوازده رخ بدانجا فرود آمد. ریاض الجنه تالیف زنوذی : گنابد شهر کوچکی است که پسر گودرز ساخته آبش از کاریز است. مراه البلدان : جنابد یا گنابد شهر کوچکی است که پسر گودرز ساخته است.
در فرهنگ نو بهار و همچنین فرهنگ انجمن آرای ناصری به صورت «کنابد» آمده است و ‏نوشته شهری در خراسان است اصل آن گوناباد بوده که کوه گناباد مقام ایرانیان در جنگ ‏دوازده رخ بوده و جای تورانیان دشت زیبد بوده است . همچنین نوشته است زیبد کوهی است ‏از جبال خراسان تا کنابد سه فرسنگ فاصله دارد و برهان جامع نوشته نام صحرایی است که ‏جنگ یازده رخ در آن اتفاق افتاده است در قاموس اللغه” گوناباد و جنابذ آمده است.کنابد نام ‏جایی است در خراسان، نزدیک آن کوهی است که جنگ یازده رخ در آن واقع شده است.در ‏بحیره استر آبادی ‏نوشته است : گونابد او را جنابد گفته اند و «گنابد» نیز قول صحیح ایست که( گیو ) پسر گودرز ‏ساخته و حصاری محکم دارد و همچنین نوشته است قبر پیران ویسه بر سر آن کوه است که ‏چشمه ای از زیر قدم او می ریزد اعتقاد مردم آن است که چشم هر که درد کند به زیر آن ‏چشمه برود که بصورت قطره چکان است چون قطره ای بر چشمانش چکد شفا یابد. در ‏هفت اقلیم تألیف امین احمد رازی می نویسد :جنابد که بعضی به جنابد و برخی «گوناباد» ‏اعتبار کرده اند از ابنیه (گیو) پسر گودرزاست.با توجه به اثر نامهای قدیمی و آثار باستانی ‏در ناحیه گناباد ، قطعا حاصل می گردد که گناباد قبل از اسلام وجود داشته است اگر پیدایش ‏آن توسط «گیو» باشد مربوط خواهد بود به حدود هشت قرن قبل از میلاد بعضی هم تاریخ ‏گناباد را به جلوتر آن رسانده و گفته اند قبل از گیو و گودرز نیز وجود داشته زیرا جنگی که ‏در آنجا واقع شده دلیل این است که قبلاً آبادی در آنجا بوده است.در کتاب فرهنگ ایران، جلد ‏نهم که در چاپخانه ارتش سال یکهزار و سیصد و نه چاپ شده می نویسد:‏

از آثار معلوم می شود گناباد یکی از شهرهای قدیمی است که در زمان سلاطین هخامنشی ‏ایجاد شده و قرائنی از قبیل قبر پیران ویسه(درصوفه)، قلعه فرود، قلعه رستم و قلعه معروف ‏به پشنگ در آنجا وجود دارد.‏
‏ گودرز و گیو مدتی فرمانروای منطقه گناباد بوده و برای کیخسرو نیز که برای جنگ دوازده رخ به زیبد آمده بود کاخی ساخته بودند که ‏کاخ کی یا کاخک بدان منسوب است.‏ (مجله دریای پارس، «جنگ دوازده رخ درسها و عبرتها»، محمد عجم) .‏

http://www.hamshahrionline.ir/details/405528

http://razavi.farsnews.com/multimedia/photo/13970221000037

حماسه دوازده رخ و پیوند آن با زیبد گناباد

 

Comments are closed.