نوروز- چهارشنبه سوری – سیزده بدر- پوریم

 

 

تصویر جشن نوروز در یکی از شهرکهای کردنشین ترکیه  امروز ۳۰/۱۲/۱۳۹۱٫

نطامهای ترکیه همواره در ۵۰ سال گذشته دشمن جشن نوروز بودندو بیشتر از ۱۱ میلیون کرد را از این جشن پرهیز می دادند. اما وقتی دیدند که نمی توانند نگرش مردم را عوض کنند حالا سعی می کنند نتنها خود را طرفدار نوروز  بلکه اصلا نوروز را یک جشن ترکی بنامند اینجا است که یک  ِوردِ زبان ایرانی می گوید : رو که نیست سنگ پای قزوین است.

نوروز دستکم بیش از دو هزاره در حوزه تمدن ایرانی بزرگداشته شده است کردستان ایران یکی از این مناطق  است که در جشنها ی کهن ایرانی بسیار کهن است البته آذری  هم همین طورند اما  البته  در دوره  ۵۰۰ ساله عثمانی ها ترکیه ما هیچ نشانه ای از برگزاری نوروز نمی بینیم . ریشه  نوروز به فرهنگ ایرانیان برمی گردد.  اگرچه امروز ۱۲ کشور در حوزه نوروز قرار دارند و زمانی جشن نوروز در دربار پادشاهان گورکانی تیموری هند باشکوه برگزار می شد.

از سوی دیگر  اوجالان، رهبر شورشیان کرد ترکیه از اعضای حزب کارگران کردستان خواسته تا از روز پنجشنبه (۲۱ مارس/اول فروردین) سلاح‌های خود را بر زمین بگذارند و با آتش‌بسی یک‌جانبه به ده‌ها سال جنگ با دولت   ناسیونالیست ترکیزم مرکزی پایان دهند.

صلاح‌الدین دمیرتاش، نماینده کرد پارلمان ترکیه از حزب “آشتی و دمکراسی” از تصمیم ا وجالان رهبر پ‌ک‌ک برای اعلام آتش‌بس خبر داده است. دمیرتاش روز دوشنبه (۱۸ مارس/۲۸ اسفند)، بیانیه‌ای را در استانبول قرائت کرد که اوجالان در لزوم توقف جنگ مسلحانه با دولت مرکزی ترکیه صادر کرده است.

اوجالان این بیانیه را تاریخی دانسته و گفته که لازم بود راه‌حلی برای جنبه‌های نظامی و سیاسی  کشمکش‌ چندین ساله پ‌ک‌ک و حکومت ترکیه یافته شود.

××××  ریشه های پدیده فرهنگی سیزده بدر در کجا است؟؟؟

نیمه دوم فروردین جشن کاشت در فرهنگ کشاورزی قدیم خراسان است.

سیزده‌ به‌ در سیزدهمین روز جشن های نوروزی  در فروردین ماه  است در تقویم‌های رسمی  ایران این روز روز طبیعت نامگذاری شده‌است و از تعطیلات رسمی است.

هیچ سندی وجود ندارد که مردمان نسل های پیشین از نحسی سیزده سخن گفته باشند،  تا کنون هیچ تاریخ‌نگار و پژوهشگری دلیلی برای نحس بودن سیزده نوروز نیاورده‌است، بلکه وارون بر آن، بیشتر آنها روز سیزده نوروز را بسیار نیکو و فرخنده (سعد) دانسته‌اند. برای نمونه در آثارالباقیهٔ ابوریحان بیرونی، جدولی برای سعد و نحس بودن روزها وجود دارد که در آن برای سیزدهم نوروز که تیر روز نام دارد، واژهٔ سعد به‌معنی نیک و فرخنده آمده‌است.  عبدالله مستوفی در کتاب شرح زندگانی من چگونگی انجام این مراسم در دورهٔ قاجار را با جزئیات شرح داده‌است. اولین منبعی که از نحسی سخن گفته ادوارد یاکوب پولاک  است که درباره مراسم سیزده‌به‌در چنین می‌نویسد:

"سرانجام روز سیزدهم، یعنی آخرین روز عید فرا می‌رسد. مطابق با یک رسم کهن گویا
تمام خانه‌ها در چنین روزی معروض خطر ویرانی هستند.
به همین دلیل همه از دروازهٔ شهر خارج می‌شوند و به باغ‌ها روی می‌آورند."

می بینید که اولین اشاره به نحسی سیزده در یک کتاب اروپایی است و نه یک مرجع ایرانی

از آنجایی که درباره‌ی این روز آگاهی کمتری وجود داشته در یکی دو قرن اخیر شاید بدلیل اینکه عدد ۱۳ در بعضی ادیان و فرهنگها نحس دانسته می شود در ایران نیز این بدعت یا علت بی پایه و اساس  را به سیزده بدر اضافه کرده اند. در نیم قرن گذشته که سیزده بدر جایگاه همگانی در ایران پیدا کرده است این پدیده نیز مانند هر پدیده فرهنگی دیگر دوستان و دشمنانی دارد که هر دو گروه بیکار ننشسته و به دنبال دلیل های توجیهی و دادن پاسخ پرداخته اند مخالفان این جشن را به رویداد تاریخی وافسانه گونه ای بنام پور یم می دهند.

اما موافقان دو گروه هستند گروه اول آنهایی که بدنبال علت تاریخی برای آن هستند و می گویند شاید به روز عید شم النسیم مصری ها و روز عبور و نجات موسی از رود نیل ارتباط داشته باشد اما گروه دوم می گویند این حادثه هیچ ارتباطی با رویدادهاو حوادث تاریخی ندارد و صرفا  روزی است که در اکثر نقاط ایران بعد از چند روز دید و بازدیدهای نوروزی باید کشت و کار کشاورزان شروع می شده و لذا روز سیزده و یا شیشک اول باید همه به مزارع و کشت و زارها می رفتند و کار را شروع می کردند این در واقع جشن کاشت است. حداقل در خراسان چنین فلسفه ای وجود داشته است.امروزه نیز که مردم شاغل در رشته های کشاورزی نیستند، با رفتن به دامان طبیعت به تفریح و سرگرمی می پردازند و جشن‌های نوروزی را به طور رسمی پایان می‌دهند. مشابهه سیزده بدر در فرهنگ مردم شمال آفریقا نیز وجود دارد که شاید ریشه در آیین های کهن داشته باشد در مراکش این مراسم را با تقویم قمری و روز عاشورا انجام می دهند اما در مصر روز  تقریبا همه ساله در نیمه دوم فروردین برگزار می شود و روز شم‌النسیم نام دارد. این جشن در  میان تعداد کمی از مردم مصر برگزار می شود و فراگیر و همه گانی نیست و روز دقیقی هم نداردبرخلاف ایران که سراسر کشور را بطور گسترده در روز یکسانی در بر می گیرد. البته مصری ها در سالهای اخیر به شم النسیم اهمیت بیشتری می دهند. خود مصری ها آن را با نوروز ایران مفایسه می کنند بعضی ها آن را نوروز قبطی ها می دانند بعضی نیز آنرا به روز عبور موسی و  از نیل و غرق شدن فرعونیان نسبت می دهند اما همه این قول ها فقط احتمال و حدس و گمان است و هیچکدام پایه علمی و مستند محکمی ندارد.

 

سوال آیا جشن پوریم در سیزده فروردین برگزار می شود؟ آیا سیزده بدر روز نحسی است؟ خیر در منابع کهن از نحسی سیزده سخن گفته نشده است. جشن پوریم یهودی ها ۱۳ فروردین برگزار نمی شود زیرا یهودی ها مانند هندوها و عربها ماه قمری دارند و اعیاد دینی انها بر اساس تقویم قمری است تاریخ دقیقی برای پوریم مشخص نیست اما بیشتر در مارس و یا زمستان  از آن یاد شده است و امروزه آنرا در تاریخ ۱۴ آدار ماه یهودی می گیرند . بطور مثال سال ۲۰۱۶ جشن را روز ۲۳ مارس و امسال ۱۱ مارس برگزار کردندیعنی امسال جشن پوریم روز ۲۱ اسفند بود که نخست وزیر رژیم صهیونیستی در مسکو بسر می برد و همان روز کتاب استر را به پوتین هدیه کرد که پوتین با تمسخر به وی گفت اینها داستان های قدیمی است.از وقایع امروز صحبت کنیم . افسانه پوریم احتمالا مخلوطی از داستانهای بابلی و ایرانی است و صحت تاریخی ان بصورتی که یهودیان می گویند ممکن نیست و رقم کشتشدگان نیز مبالغه است و عدد ۷۷ بیشتر نمادین است . اقایانی که مثل پورپیرار – حسن عباسی و دیگران افسانه پوریم یهودی را الان به عنوان یک فکت و سند محکم تاریخی تلقی می کنند قبلا کتاب و مقاله نوشته اند و سخنرانی ها کرده اند که تاریخ یهود همه جعلی است و تاریخ هخامنشیان همه دروغ و یاوه بافی یهودی است و تاریخ هخامنشی همه اش فساد و تباهی و جهالت است . اگر طبق سخنرانی ها و مقالات شما تاریخ یهود و هخامنشی همه اش دروغ است پس افسانه استر هم دروغ است ضمنا مورّخ‌هایی چون جعفری دهقی ، کورت ، داندامایف ، مک‌کولوگ ، شاکد و لیتمن تاریخی بودن واقعه پوریم را رد می‌کنند و کتاب استر را رمان و افسانه تاریخی می‌خوانندو برایش ارزش سند تاریخی قایل نیستند

محققانی چون والتر هنینگ به شباهت‌های داستان عید «پوریم» در کتاب استر با مراسم «مغ‌کشی» در عصر هخامنشی اشاره کرده‌اند.و امکان اینکه پوریم تقلیدی از مغ‌کشی باشد را مطرح کرده‌اند. در روایت تاریخی وقایع کتاب استر اختلاف نظرهایی وجود دارد. بعضی از پژوهشگران تأثیر جشن ایرانیان را در این جشن می‌بینند. بعضی دیگر شک خودشان را دربارهٔ برابر کردن خشایارشا با اخشورش بیان می‌دارند. منتقدین کتاب مقدس، متذکر شده‌اند که تشابهی بین نام‌های مردخای و استر با خدایان بابلی (مردوک و ایشتار) وجود دارد. هیچ ذکری از پوریم در منابع یهودی در قرن اول پیش از میلاد وجود ندارد.

بر پایه تلمود، جوامعی که از نابودی، شکنجه و کشتار رهایی یافتند، می‌بایستی جشنی همانند پوریم (معروف به پوریم کوچک) برگزار کنند. منابع سنتی گزارش می‌دهند که یهودیان شیراز علاوه بر پوریم معمولی، پوریم مخصوصی را در روز دوم حشوان (در اکتبر یا نوامبر) جشن می‌گرفتند تا این رسم، یادگار اجازه بازگشت به دین یهودیت از اسلام اجباری (که به آنها تحمیل شده بود) باشد. تاریخ دقیق این واقعه مورد بحث است و نظرات متفاوتی از قرن ۱۳ میلادی تا ۱۹ میلادی مطرح گشته است. از آنجایی که این جشن ریشه در ایران دارد، در بین یهودیان ایرانی این جشن خیلی محبوب است و جشن دوباره نزدیک به سال نو برگزار می‌شود. لباس‌های نو پوشیده شده و شیرینی بین کودکان توزیع می‌گردد و کتاب استر در نسخه اصلی و نسخه تفسیر آن خوانده می‌شود. همچنین کتاب اردشیرنامه که توسط شاعر ایرانی-یهودی شاهین (قرن ۱۴ میلادی)، سروده شده خوانده می‌شود. یهودیان همدان با گردهم‌آیی در مقبره استر و مردخای، (گاهی کل شب) جشن می‌گیرند. یهودیان از شهرهای دیگر هم به همدان می‌آیند تا پوریم را جشن بگیرند.

و … اینکه جشن پوریم جهود را به سیزده بدر ربط می دهند موضوع جدیدی است فلسفه سیزده بدر دقیقا مشخص نیست ولی در منابع قدیمی تر از سیزده بدر روزی هست که حضرت داوود انگشترش رو از شکم یه ماهی پیدا کرد و به واسطه آن انگشتر پادشاهی را از دیو جلاد باز پس گرفت انگشتر پادشاهی که یه دیو ازش دزدیده بود و بعدها که ماهی گیری میکرد انگشتر رو از شکم یه ماهی بیرون اورد و دوباره توانست داوود قلابی را از قدرت کنار زند و خودسلطنت را بدست گیرد لذا اول سال ماهی می خورند سیزده بدر جشن بیرون انداختن دیو یا داوود قلابی و جعلی است. البته این روز را به یک واقعه خورشید گرفتگی و همچنین پیروزی خدای باران بر خشکسالی هم نسبت داده اند

 

در مورد چهارشنبه سوری

نیز همین نکته صدق می کند چهارشنبه سوری نیز  هیچ فلسفه علمی محکم و مستندی ندارد اما می دانیم که در حوزه فرهنگی ایران ریشه قدیمی و کهنی دارد. بخصوص آتش روشن کردن یک فلسفه قدیمی دارد .

ممکن اسن همین الان که این مطلب را می نویسم کسانی باشند که عزم را جزم کرده اند که برای آن ریشه  تاریخی بر اساس رویدادهای بسازند و یا دلیل علمی برای آن دست و پا کنند اما واقعیت این است که برای پدیده های فرهنگی و فلکلوری نیاز به کند و کاو نیست  همینکه برای عده ای فرصت سرگرمی و تففن و تفریح سالم را فراهم کند کفایت دارد.

 

نویسنده : دکترمحمد عجم : ۸:٠۵ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۱٢/٢٩

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.