بعد از بادگیر- چوگان- نان لواش هم به کام دیگران شد !سنگک و نان خشکی تنوری و گعک را از دست ندهید!

اگر  میراث معنوی ایرانی مانند چوگان و بادگیر و نان لواش  و  تار و کمانچه و …    را از دست دادیم . نان سنگک و نان خوشکی تنوری و آش دوغ  ، آش جوش پره ، اشکنه ، کل جوش ،  نان تافتون ، گعک،  گالک () و کباب و سمبوسه را بنام ایران ثبت کنید .
نان سنگک و بخصوص نان خشکی تنوری از قدیم در ایران رایج بوده است نان خشکی تنوری شبیه نان لواش است اما با زخامت بیشتری و بعد از پخته شدن در تنور  آنرا مجددا در روی آتش تنور حرارت می دهند تا کاملا خشک و به رنگ قهوه ای درآید آنگاه این نان را داخل پارچه می گذاشته اند که برای هفته ها و حتی ماهها قابل نگهداری بوده و بسیار هم خوشمزه بوده است .
اول ما انگشت شمار بودیم 
بعد از نتیجه گیری جلو دوربین بی شمار شدیم 
ما یک تجربه از ثبت نام خلیج فارس در میراث معنوی کشوری داریم  و یک تجربه هم از قنات ، اوایل کار خود سازمان میراث فرهنگی پیگیری این موضوعات را تمسخر می کرد. اگر همت ایران دوستان نبود واقعیتش این است که قنات را که بدون تردید فقط  ایرانی است را هم بنام خودشان ثبت می کردند. یک عده معدودی  که  با همت  و جدیت  سمینار برپا کردند  و هویت تاریخی کشورمان در مورد قنات را معرفی کردند و مسئولان و رسانه ها را وادار کردیم که نگذارد قنات را دیگران بنام خود ثبت کنند کما اینکه به زبان انگلیسی در سال ۱۹۹۶ مقاله ای نوشته شده بود که با نادانی تمام از چین و عمان به عنوان مراکز قنات با قدمت تاریخی یاد کرده بود بدون اشاره به ایران ، تلاش جمعی ما دستکم  از بیست سال قبل شروع شد. و بلاخره  حداقل در مورد معرفی و ثبت قنات گناباد نتیجه داد.چون در  میان ادارات  دولتی ایران فرهنگ  پی گیری اینکارها وجود نداشت شاید هنوز هم  درگیر کارهای روزمره بیشتر نباشند.
qanat
نان گعک یا گالگ که کیک هم از این واژه ریشه گرفته است
 یک نوع دیگر از نان است  مانند نان تافتون  گعک مانند تافتون است ولی داخل  خمیر آن سبزی و یا جزغاله  می گذارند. این نوع نان بیشتر در خراسان رایج بوده است.
نان گَلُک  Galok یا گَعَک شبیه تافتون است اما در داخل خمیر آن سبزی بنام سرموک و یا جزغاله استفاده می گرده اند.
که به ان بر اساس نوع مواد افزوده نام سرموکی و یا نان جزغاله ای و یا نان قیمه(قلیه نیر می گفته اند(  گفتنی است که واژه کیک نیز برگرفته از واژه کعک است که خود تغییر یافته گعک و گالک است.
Rashtrapati palace W
هر کاری ابتدا نیاز به فرهنگ سازی دارد 
سال ۱۳۸۰- ۸۲  بود نزد مدیر کل بین الملل میراث فرهنگی رفتم  برای موضوع خلیج فارس و نام خلیج فارس و میراث معنوی که نقشه های آن برای ما به ارث گذاشته است و درخواست حمایت از چاپ کتابم را داشتم  آن مدیر کل بطور جدی این کارها را مسخره کرد ابتدا تصور می کردم شوخی می کند. و گفت اصلا نام خلیج فارس چه ربطی به میراث فرهنگی دارد. به وزارت ارشاد می رفتیم می گفتند نام خلیج فارس به ما مربوط نیست  وزارت خارجه یک کارهایی کرده آنجا بروید . سازمان نقشه برداری و سازمان جغرافیایی ارتش هم همینطور بود اگرچه مسخره نمی کردند اما انگیزه ای برای دفاع در مدیران بالا نداشتند البته کارشناسان و مدیران میانی حمایت می کردند اما نتیجه ای بدست نمی آمد.. همه این کسانیکه افراد علاقه مند به این موضوعات  را پاس می دادند و تمسخر می کردند یک دفعه بعد از بیداری عمومی مردم در سال ۱۳۸۳ و تظاهرات خیابانی مردم علیه نشریه آمریکایی تحریف گر نام خلیج فارس، این ها شدند پیشرو و پیشتاز مبارزه برای هویت ایرانی !  همه این نهادهایی که قبلا برخورد سرد و یا تمسخر آمیز می کردند یک دفعه دوربین تلویزیون سراغ آنها رفت و شدند مدافع شدید نام خلیج فارس یکی از همان آدمها چنان مصاحبه کرد که گویی از مادر مدافع نام خلیج فارس زاده شده است  حداقل از امثال ما   هم خجالت نکشید که درست چند وقت قبل تر به من گفته بود اینکارها مسخره بازی است خلیج  خلیج است فارس و عربی بودن آن یک اهمیتی ندارد وارد این بازی های سیاسی نشوید.

ارمنستان نان لواش را به نام خود در سازمان یونسکو ثبت کرد.

lavash_شبکه ایران :
ارمنستان نان لواش را به نام خود در سازمان یونسکو ثبت کرد؛ این خبر همانقدر برای ایرانیان شگفت آور بود که چندی پیش جمهوری آذربایجان ورزش چوگان را هم به نام خود در این سازمان ثبت کرد.تار و همچنین قهوه خانه از دیگر میراث ایرانیان است که کشورهای مختلف برای ثبت آن در یونسکو به نام خود تلاش کردند و شاید در ماه ها و سال های آینده میراث دیگر ایرانیان نیز به نام کشورهای دیگر ثبت شود.هر چند سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری پس از این اقدام ارمنستان اعلام کرد که لواش میراث مشترک است و هرگز حق کشورما برای ثبت این میراث به نام خود سلب نمی شود اما بیان این موضوع نیز نتوانست افکار عمومی را متقاعد کند.این سازمان در ادامه اعلام کرده که هر کشور در سال فقط حق دارد یک اثر یا میراث را در سازمان یونسکو به ثبت برساند و چون تعداد میراث ایران خیلی زیاد بوده برای ثبت آن به سال های متمادی نیاز است.همین موضوع بر نگرانی ها افزود زیرا با این رویکرد بعید نیست که روزها، ماه ها و سالهای دیگر میراث فرهنگی ایرانیان یکی پس از دیگری به نام دیگران ثبت شود و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اگر خیلی هم تلاش کند می تواند فقط آن را به ثبت مشترک برساند.اکنون قهوه خانه به نام ترکیه در شرف ثبت در سازمان یونسکو است در حالی که نخستین قهوه ‏خانه‏ ها در ایران در دوره صفویان، و به احتمال زیاد در زمان سلطنت شاه طهماسب (۹۳۰ – ۹۸۴ ه .ق ) در شهر قزوین پدید آمد و بعد در زمان شاه عباس اول (۹۹۶- ۹۸۴ ه .ق ) در شهر اصفهان توسعه یافت.تار نیز از میراث ایرانیان بوده که جمهوری آذربایجان تلاش کرد آن را به نام خود ثبت کند.در قضیه ثبت ورزش چوگان جمهوری آذربایجان حتی حاضر نشد آن را به صورت مشترک به نام ایران کند هر چند به گفته مسئولان ایرانی ثبت آن به نام ایران از کشور سلب نشده است.
چوگان حدود ۶۰۰ سال قبل از میلاد در ایران شکل گرفت و در زمان هخامنشیان بازی می شده و در دوران کشور گشایی داریوش اول در هند، در آن سرزمین رواج یافت.همچنین این ورزش در دوره ساسانیان بخشی از فرهنگ بازی های این دوره بوده و حتی در دوره سلطه مغول ها بر ایران نیز بازی می شده و پس از آن در دوران صفوی نیز نشانه های تاریخی بازی چوگان وجود دارد و بنابراین جزو دستاوردهای تاریخی است.** ایران هم می تواند لواش را به نام خود ثبت کندمدیرکل دفتر ثبت آثار سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری درباره اقدام جمهوری ارمنستان برای ثبت نان لواش به نام خود در یونسکو گفت: ایران نیز می تواند نان لواش را به نام خود در این سازمان ثبت کند.
فرهاد نظری در گفت وگو با خبرنگار فرهنگی ایرنا افزود: لواش یک واژه ارمنی است و خاستگاه این نان نیز متعلق به این کشور است.وی گفت: یک سری مواریث ناملموس در کشورهای مختلف وجود دارد که در دیگر کشور نیز هست.این مقام مسئول افزود: اینکه ارمنستان نان لواش را به نام خود در سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) ثبت می کند به معنی آن نیست که ایران نتواند این کار را انجام دهد.نظری توضیح داد ایران آیین نوروز را به نام خود در یونسکو به ثبت رساند درحالی که بعد از آن ۱۰ کشور دیگر ازجمله آذربایجان و ترکیه نسبت به ثبت آن به نام خود اقدام کردند.وی تصریح کرد وقتی کشوری به ثبت محصولی به نام خود اقدام می کند راه برای ثبت این محصول برای کشور دیگر بسته نمی شود.میراث فرهنگی ناملموس بنا به تعریف کنوانسیون پاسداشت از میراث فرهنگی ناملموس، رفتارها، نمادها و آئین هایی ست که یک اجتماع آن ها را بخشی از میراث فرهنگی خود می شناسد.** نان لواش میراث مشترک است کارشناس میراث فرهنگی هم در واکنش به اقدام ارمنستان برای ثبت نام نان لواش در یونسکو گفت: نان لواش میراث مشترک است و اقدام ایروان نمی تواند حق ایران را برای ثبت آن به نام کشورما ضایع کند.یدالله پرمون به خبرنگار فرهنگی ایرنا اظهار کرد ارمنستان ثبت نان لواش را در برنامه سال ۲۰۱۴ قرار داده و ما هم نمی توانیم از این کشور بخواهیم آن را ثبت نکند.این کارشناس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری توضیح داد کشورها تمایل دارند به صورت انفرادی میراث فرهنگی را به ثبت برسانند و درخواست از ارمنستان برای پس گرفتن این پرونده نیز شدنی نیست.پرمون گفت: ایران می تواند در مورد نان لواش وارد مذاکره با ایروان شود اما حدس من این است که آنها نمی خواهند که سهمیه ۲۰۱۴ را از دست بدهند.این کارشناس گفت: مقولات نامملوس خیلی زیاد است و در بین کشورهای همسایه نیز مشترکات میراث زیادی به چشم می خورد که نان لواش نیز از جمله این موارد است.پرمون افزود: ایران هم اکنون اولویت مهمتری برای ثبت میراث دارد و برنامه های آن را پیگیری می کند.این کارشناس تصریح کرد ایران در زمان حاضر سرگرم تدوین فهرست کاملی از میراث فرهنگی خود است که به ترتیب اولویت و براساس سهمیه نسبت به ثبت آن اقدام می کند.وی با بیان اینکه مقولات خیلی زیاد و سهمیه نیز یکی هست افزود: درحوزه مقولات نامملوس ۵ مقوله اصلی داریم که سنن شفاهی، آیین ها، آداب و رسوم، هنرهای اجرایی، دانش سنتی و صنعتگری سنتی را شامل می شود.پرمون تصریح کرد هرکدام از این مقولات، میراث فرهنگی زیادی را شامل می شود و باتوجه به سهمیه اندک باید سال ها برای ثبت آنها منتظر ماند.

نگذارید سنگک و لواش به نام دیگران شود

1022-5.jpg

علی بلوکباشی اعلام کرد: خبرها حاکی از آن است که ارمنستان می‌خواهد «نان لواش» ایرانی را به نام خود ثبت کند؛ مسوولان باید سریع‌تر برای فرستادن پرونده‌ی «نان لواش» ایرانی اقدام کنند و از ثبت «سنگک» و «آسیای بادی» ایرانی نیز جلوگیری کنند.

 عضو شورای عالی علمی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس میراث فرهنگی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، اظهار کرد: این نان تُنُک و نرم خوش‌خوراک که در بیشتر نقاط ایران پخت می‌شود و به لَواش، لِواش و لَباش شهرت دارد، از نان‌های سنتی کهن ایرانیان بوده و ارمنستان هم یکی از حوزه‌های تأثیرپذیر از فرهنگ ایران بوده که سنت لواش‌پزی را از ایران وام گرفته است. بنا بر منابع اطلاعات کتبی، دست‌ کم ۸۰۰ سال است که فقط از رواج و شهرت عام آن در ایران می‌گذرد. چنان‌چه «نزاری قُهستانی» شاعر (۶۴۵-۷۲۰ هجری قمری) در این بیت از اشعار خود به معروفیت و استعمال عام این نان اشاره می‌کند و می‌گوید: «پوز خود را لویشه کردستم / تا طمع بگسلد ز قرص لواش».

 تا دیر نشده و زمان از دست نرفته است، نهادهای فرهنگی مسوول و سازمان میراث فرهنگی، پرونده‌ای را برای این نان سنتی ایرانی همراه با پیشینه‌ی تاریخی و شیوه‌ی پخت و گستره‌ی فرهنگی آن در ایران فراهم کنند و برای ضبط و ثبت آن در فهرست آثار معنوی جهانی به یونسکو بفرستند. به علاوه، دست‌اندرکاران حفظ میراث فرهنگی باید برای به ثبت رساندن دو اثر فرهنگ معنوی دیگر ایران، یکی «نان سنگک» و دیگری «بادآس» یا «آسیای بادی» در فهرست جهانی یونسکو، بی‌درنگ اقدام کنند تا کشورهای دیگر هوس تملک فرهنگی آن‌ها را نکنند.

 او توضیح داد: اگر نان‌های معروفی مانند لواش و تافتون به‌جز ایران در سرزمین‌های دیگری سابقه‌ دارد و پخته و خورده می‌شود، نان مطبوع، تُرد و خوش لقمه‌ی سنگک منحصرا به سرزمین و سفره‌ی خوراک مردم ایران اختصاص دارد. ایرج میرزا نیز آن را چنین توصیف می‌کند: «نان از این خوب تر و تُردتر و نازک‌تر / نان سنگک که دیگر پشمک و حلوا نشود!».

 وی ادامه داد: هرچند امروزه این نان با مهاجرت برخی ایرانیان به کشورهای همسایه و اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها به بیرون از مرزهای ایران نیز راه یافته و ذائقه‌پذیر دیگران نیز شده است.

 بلوکباشی درباره‌ی نان سنگک نیز اظهار کرد: نان سنگک، نانی بازاری و شهری است. پیشه‌ی سنگک‌پزی از پیشه‌های وابسته به شهر و از ویژگی زندگی شهرنشینی است که همزمان با گسترش شهرها و پدیداری بازارها و راسته‌ی بازارها در ایران شکل و قوام یافته است. شیوه‌ی پر فوت و فن و پیچیده‌ی خمیرزنی و پختن نان سنگک، مانند ساختمان و شکل معماری تنور ویژه‌ی آن، مجموعه‌ی کارگران فنی و مجربی که در دکان سنگکی کار می‌کنند (از خلیفه، شاطرو نان‌گیر گرفته تا آتش‌انداز، دست به سیخ و …)، ابزارهای مختلف نان‌پزی مانند بالوئک، پارو، سیخ و سیخ بچه، سنگ‌کوب و … و همچنین فرهنگ واژگان و آداب و رسوم خاص معمول در این نانوایی نشان از یک پیشینه‌ی دراز دارد.

این مردم‌شناس افزود: بنا بر گزارش‌هایی که در منابع مکتوب تاریخی، ادبی و سفرنامه‌های خارجیان از نان سنگک به ما رسیده، به احتمال فراوان سابقه‌ی این پیشه، در برخی شهرهای ایران به پیش از دوره‌ی صفویان می‌رسد.

  اثر معنوی – فرهنگی دیگر، آسیای بادی است که در ایران به بادآس و آسیایِ چرخ نیز شهرت دارد. آسیای بادی از کهن‌ترین دستاوردهای صنعتی ایرانیان است که پیشینه‌ی درازی در حیات اقتصادی جامعه‌های روستایی و شهری ایران داشته است. دانش سنتی بادآس‌سازی و استفاده از نیروی باد در خرد کردن دانه، اگر ارزشی بیشتر از دانش سنتی لنج‌سازی و دریانوردی در خلیج فارس نداشته باشد، بلکه ارزشی هم سنگ آن دارد که در سال ۱۳۹۰ در فهرست آثار معنوی جهانی یونسکو قرار گرفت.

 او ادامه داد: منابع تاریخی معتبر، اندیشه‌ی بهره‌گیری از نیروی باد در گرداندن سنگ آسیا، خرد و آرد کردن دانه‌های غله را نخستین‌بار به مردم ناحیه‌ی سخت بادخیز سیستان و سرزمین خراسان بزرگ نسبت می‌دهند و صنعتگران این نواحی را مخترعان و سازندگان آسباد معرفی می‌کنند. ظاهرا سیستان، قدیم‌ترین سرزمین بادآس‌ها و مردم ساکن در آن، نخستین قوم ایرانی بودند که بنا به نوشته‌ی مولف «تاریخ سیستان» از نیروی باد در گردش چرخ‌های آسیا برای خرد کردن غلات و کشیدن آب از چاه استفاده کرده‌اند.

 عضو شورای عالی علمی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی بیان کرد: صنعت آسباد‌سازی از ایران به سرزمین‌های دیگر جهان و نخست به ترکیه‌ی عثمانی و مصر و بعدا به کشورهای اروپایی که با مردم این دو کشور ارتباط داشتند، رفت. در اروپا تا اواخر قرن هشتم هجری قمری (۱۵ میلادی) این نوع آسیا به «آسیای ترکی» معروف بود.

 بلوکباشی گفت: یکی از شگفت‌انگیزترین فنونی که در دستگاه آسیای بادی سیستان در زمان‌های بسیار قدیم و در آغاز به‌کار گرفتن این دستگاه، به کار می‌رفت، بنا بر نوشته‌ی «محمد بن ابی طالب دمشقی» در «نخبه الدهر» کار گذاشتن چرخ‌باد آسبادها برخلاف امروز، در زیر سنگ‌های آسیا بوده است. بعدها یک تحول و جابه‌جایی در شکل بادآس‌ها پدید آمد و چرخ‌باد آسیا روی بام آسکده برده و بربالای سنگ‌های آسیا کار گذاشته شدند. این دگرگونی در صنعت آسبادسازی تحولی پدید آورد و پره‌های چرخ‌بادها را بیش از پیش در برابر وزش باد و فشار آن قرار داد و در نتیجه، گردش تندترچرخ‌بادها بر میزان کارکرد و بازدهی دستگاه آسیا افزود. امروزه بسیاری از بادآس‌های سنتی در نواحی روستایی سیستان هنوز پابرجا و به‌کار هستند.

انواع نان های اصلی در ایران : سنگک – تافتون – خشکی تنوری – لواش – قلمبه – ورکرده – نان پنیری – نان قلیه – نان شیرمال – نان برنجی – نان جو –

سنگک نوعی نان است که روی سنگ‌ریزه‌های داغ در تنور می‌پزند. سنگک یعنی سنگ ریزه از سنگ+ ک (ک تصغیر) سنگ کوچک. سنگک نانی است که هم اکنون فقط در ایران رایج است بنا براین می‌توان آن را نان ملی ایران نامید. نان سنگک در قدیم نان طبقه اشراف یا نظامیان بوده‌است و سنگکی‌ها نانوایی‌های فصلی بوده‌اند بیشتر در زمستان و ماه رمضان پخت می‌کرده‌اند و از نظر گستردگی هیچگاه به اندازه نان تنوری و نان تافتون (تفتو) همه جا و فراگیر در همه ایران نبوده‌است. در قدیم نان خشکی تنوری پر دوام‌ترین نان ایران بوده‌است و حتی تا چند ماه سالم و خوشمزه باقی می‌مانده‌است. نان لواش نیز یک نوع نان نازک تنوری است که بیشتر عشایر آن را روی تابه فلزی و بر روی آتش درست می‌کنند ساده‌ترین نان نان کماج بوده که تکه‌ای خمیر را داخل آتش کرسی یا خاکستر آتش قرار می‌دادند.

کهن‌ترین فرهنگی که در آن نام نان سنگک آمده برهان قاطع می‌باشد که در سال ۱۰۶۲ هـ. ق نگارش شده‌است.

از دوره پهلوی تقریبا اکثریت نانواهای سنگکی در شهرهای بزرگ مانند تهران و مشهد گنابادی بوده اند به همین دلیل نان سنگک در بعضی محله های تهران به نام گنابادی مشهور شده است.نان سنگک بشکل امروزی تکامل یافته از روش عشایری است که تعداد زیادی سنگ و سنگ ریزه را بر روی اتش می ریختند و خمیر را بشکل نازک تر از تافتون روی آن پهن می کردند تا پخته شود.

نان سنگک به صورت کاملاً تازه یا به صورت کاملاً خشک شده خوشمزه است اما اگر در سفره باقی بماند بد طعم می‌شودو برای تازه ماندن می‌شود ان را فریز نمود و سپس با مایکروفر ان را گرم نمود بدون اینکه طعم ان عوض گردد از نان سنگگ جهت خوردن دیزی و کله پاچه و کباب بیشترین  استفاده می‌شود.

Sanggak
سنگک یکی از انواع نان سنتی است که می‌توان از دانه‌هایی مثل کنجد، سیاهدانه یا مخلوطی از هردو برای خوش طعم کردنش به روی آن پاشید. در گذشته برای این کار از خشخاش استفاده می‌شد که امروزه منع مصرف دارد. همچنین از سنگک به عنوان نان سفره عقد نیز استفاده می‌شود که به صورت بزرگ پخته می‌شود و روی آن را با عسل و کنجد تزئین می‌کنند. امروزه نان سنگک با دستگاه خمیر گرفته می‌شود. پیش‌تر کار هیزمی بود و خمیر را در تشتک می‌گرفتند. چند بار نان سنگک ماشینی تولید شد ولی با استقبال روبه‌رو نشده‌است

منبع : مجله دریای پارس ۳۰ بهمن ۱۳۹۲

ایسنا-

parssea.org

Comments are closed.