Archive for: شهریور ۱۳۹۲

این پدیده هر 823 سال یک بارتكرار میشود.

امسال سال جالبی است،

دو رقم آخر سال تولد خود  را با سن  خود  جمع بزنید میشود 92، این در مورد همه یکسان است،  

این قضیه هر 823 سال تكرار میشود.

البته  این پدیده  برای هر سال ایرانی صادق است یعنی سال  آینده   93  هم همین فرمول درست درمی آید

 

44+

48

—————–

92

 

قتل یک نویسنده زن هندی که فیلم “فرار از طالبان” را نوشته بود.

پلیس افغانستان از قتل یک نویسنده زن هندی خبر داد که فیلم “فرار از طالبان” اقتباسی سینمایی از داستان اتوبیوگرافیک اوست. این نویسنده پس از بازگشت از هند به افغانستان برای تهیه فیلم مستندی در مورد زنان این کشور کشته شد.

قتل سوشمیتا بنرجی ۴۹ ساله که در روز چهارشنبه (۱۳ شهریور / ۴ سپتامبر) صورت گرفت، همراه با سلسله حملاتی دیگر به زنان در کشور محافظه‌کار اسلامی افغانستان، موجب نگرانی نسبت به وخیم‌تر شدن وضعیت حقوقی زنان در این کشور شده است. سال آینده (۲۰۱۴) بخش اعظم نیروهای بین‌المللی این کشور جنگ‌زده را ترک می‌‌گویند و از هم‌اکنون و با توجه به رویدادهای اخیر ناظران سیاسی و اجتماعی افغانستان نگران آینده اجتماعی و سیاسی این کشورند.

طالبان افغانستان دست داشتن در این قتل را رد کرده‌اند. به گفته پلیس، سوشمیتا بنرجی که داستان زندگی خود را در زمان حاکمیت طالبان در کتابی با عنوان “زن بنگالی کابلی والا” نوشته است، در ولایت پکتیکا از خانه‌اش ربوده شده و بیش از ۲۰ گلوله به وی شلیک شده است.

ژنرال دولت خان زدران، فرمانده پلیس پکتیکا، گفت که جسد نویسنده هندی روز پنجشنبه نزدیک یک مدرسه دینی در سه کیلومتری خانه‌اش پیدا شد.

فرمانده پلیس پکتیکا اشاره کرد به اینکه در این رابطه به طالبان مشکوک است. او افزود: «افراد مسلح ساعت ۱۱ بعد از ظهر چهارشنبه داخل خانه‌اش شدند، او را بیرون کشیدند و با گلوله به قتل رساندند.»

جانباز خان، همسر خانم بنرجی که از مقر فرماندهی پلیس پکتیکا با خبرگزاری رویترز صحبت کرد، گفت که او چهارشنبه شب صدای زدن در پشتی خانه‌شان را شنید. او افزود: «من در را باز کردم، دو فرد مسلح که به روی‌شان دستار پیچیده بودند، مرا با شدت پس زدند.»

او اضافه کرد: «آنها مرا کتک زدند، چشمانم را و نیز دست و پایم را بستند و در اتاق را به رویم قفل کردند. آنها همسرم را با خود بردند. در اوایل روز بعد، هنگامی که برخی اعضای خانواده به خانه آمدند و مرا پیدا کردند، آزاد شدم.»

برخلاف برخی گزارش‌های رسانه‌ای، جانباز خان گفته است که بعد از برگشتن همسرش به افغانستان از جانب طالبان تهدید نشده بودند. ذبیح‌الله مجاهد، یک سخنگوی طالبان، دست داشتن این گروه در این قتل را رد کرده است.

خانم بنرجی که اصلا اهل کلکته بود، پس از آنکه با جانباز خان در هند ازدواج کرد، در سال ۱۹۸۹به افغانستان رفت. او به دین اسلام گرایید و نامش را صاحب کمال گذاشتند.

رحیم خان، یکی از کسانی که در یک قریه با جانباز خان و صاحب کمال زندگی می‌کرده، این نویسنده را زنی آرام توصیف می‌کند که با مردم برخوردی خوب داشت.

رحیم خان می‌گوید، او برخی اوقات برای دیدار خانواده‌اش به هند سفر می‌کرد و همراه با همسرش به تازگی از هند برگشته بود. وی می‌افزاید: «این خانم بعد از اینکه دو سال را در افغانستان گذرانده بود، به هند رفت و فیلمی را بنام “جانباز” تهیه کرد. گفته می‌شود که در این فیلم به طالبان توهین شده بود و آنها را انتحاری و بعضی نام‌های دیگر داده بودند.»

تجربه‌های زنی هندی از زن‌ستیزی طالبان

 

بنرجی در کتاب اتوبیوگرافیک پرفروش خود “زن بنگالی کابلی والا” درباره روی کار آمدن طالبان در آغاز دهه ۱۹۹۰ نوشته است. بنرجی پس از آمدن به افغانستان در سال ۱۹۸۹ مجبور می‌شود به تنهایی در این کشور به سر برد، چون همسرش به دلایل شغلی به هند بازمی‌گردد. در نتیجه این زن هندی حاکمیت استبدادی طالبان را تجربه می‌کند.

زندگی او که اقدام به گشایش یک کلینیک کرده بود تا به بیماران دارو برساند، در سال ۱۹۹۳ به طور دراماتیکی تغییر می‌کند. این مصادف با زمانی است که پس از سال‌ها جنگ، طالبان در جنوب افغانستان به حیث یک نیرو ظهور می‌کنند. از ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ که طالبان بر افغانستان حاکمیت داشتند زنان از درس خواندن، رای دادن و بسیاری کارهای دیگر منع شده بودند، همچنین به آنها اجازه داده نمی‌شد که بدون اجازه و همراهی مرد محرم از خانه بیرون بروند.

او در کتاب‌اش نوشته است: «به دلیل آنکه او از پوشیدن چادر یا برقع خودداری می‌کرد، او را بداخلاق خواندند و مجبورش گردانیدند تا کلینیک‌اش را ببندد.»

بنرجی به پاکستان فرار می‌کند اما توسط خانواده همسرش به خانه بازگردانده و در حبس خانگی قرار داده می‌شود. چنانکه در کتابش نوشته است، او در سال ۱۹۹۴ با ایجاد تونلی در دیوار گلی خانه‌شان فرار می‌کند.

او فرار می‌کند، اما به زودی در نزدیک کابل بازداشت می‌شود. با وجود خطر اعدام، طالبان را متقاعد می‌سازد تا او را به سفارت هندوستان بفرستند و می‌خواهد دوباره در هند زندگی کند. از روی داستان او در سال ۲۰۰۳ فیلمی با عنوان “فرار از طالبان” در بولیود هندوستان ساخته شد.

فهیم دشتی، رئیس اتحادیه ژورنالیست‌های افغانستان، گفت که خانم بنرجی می‌خواست فیلم مستندی در مورد وضعیت زنان درولایت پکتیکا تهیه کند. سواپان بیسواس، ناشر هندی کتاب‌های او، به رویترز گفته است که او تصمیم داشت کتاب دیگری در مورد افغانستان بنویسد.

این ناشر گفت: «او از اینکه چیزی برای ارائه در نمایشگاه کتاب کلکته در اوایل سال جاری نداشت، غمگین بود و به من گفت که می‌خواهد به افغانستان برود تا برای کتاب جدیدش مواد تهیه کند.»

شیر شیندومخوپادهایای، نویسنده بنگالی، می گوید: «این حادثه بسیار غم‌انگیز و بسیار تکان‌دهنده است. من او را همچون شهید می بینم. او زن شجاعی بود و در آنجا برای زنان کار می‌کرد.»

۴ تا ۶ میلیون پیردختردر کشور وجود دارند

یک آسیب شناس اجتماعی با اعلام اینکه ۱۱ میلیون دختر آماده ازدواج داریم؛از شیوع پدیده پیر دختری در ایران خبر داد و گفت: ۴ تا ۶ میلیون پیردختردر کشور وجود دارند که این می تواند تبعات اجتماعی بدی را برای جامعه رقم زند.

دکتر مجید ابهری با بیان اینکه این دختران به این نتیجه رسیده اند که ازدواج به درد آن ها نمی خورد افزود: ۴۰ درصد دختران مجرد ایرانی به مرحله تجرد کامل رسیده اند که عوامل زیادی دراین زمینه نقش داشته است.
zibaNAser SHAH
وی با تاکید بر افزایش آماردختران مجرد و آماده ازدواج ، دلایل مختلفی مثل مشکلات اقتصادی ، تورم و گرانی ، اشتغال ؛ گرانی مسکن از نظرمادی و حس عدم مسئولیت پذیری پسران از نظر رفتاری را از موانع اصلی ازدواج خواند.
ابهری عبور دختران از سنین مطلوب ازدواج وحتی رسیدن به سن یائسگی را پیر دختری خواند و گفت: این افراد سن مطلوب ازدواج را به دلایلی از دست داده اند اما هنوز مجرد می باشندو اینچنین امروز جامعه مواجه با پدیده به نام ”پیر دختری “شده است.
به هم ریختن یک خانواده و مشکلات زناشویی ارمغان عبور سن مطلوب ازدواج
وی افزود: وقتی دختری از سنین عرفی ازدواج عبورکرد ازترس مجرد ماندن به ازدواج های نامناسب تن می دهند. یعنی به مرد متاهل یا مردانی که دارای اختلاف سنی زیاد می باشند پاسخ مثبت می دهند.
این آسیب شناس عوارض اینگونه ازدواج ها را به هم ریختگی یک خانواده در صورت ازدواج با مردان متاهل و بروز مشکلات زناشویی با مردان سنین بالا عنوان کرد.
وی با اشاره به اینکه تعدادی از این دختران به خاطر مسائل یاد شده قید ازدواج را زده و به زندگی مجردی خو گرفته اند اظهار داشت: در این میان بعضی از خانواده ها دچار مشکلات رفتاری با دخترانشان شده واین تقابل های روزمره ،دختران را به زندگی مجردی و جدایی از خانواده سوق داده اند.
دختران منتظر شهزاده زرین کمر با اسب سفید نباشند
 با توجه به اینکه در روز دختر باید حرف های زد که باعث خوشحالی دختران گردد اما این واقعیت های تلخ باید مورد توجه دولتمردان ، خانواده ها و خود دختران قرار گیرد.
وی در پایان گفت: دولت باید امکانات زیربنایی ازدواج را فراهم کند وخانواده ها از سختگیری های بی مورد و سنگ اندازی ها و بهانه جوئی ها خود داری کنند و دختران نیز منتظر شهزاده زرین کمر با اسب سفید نباشند و با واقعیات زندگی سازش کنند.
 

کنگره آمریکا به احتمال زیاد با حمله به سوریه مخالفت خواهد کردزیرا سقوط اسد منافع آمریکا را تامین نخواهد کرد.

کنگره آمریکا به احتمال زیاد با حمله به سوریه مخالفت خواهد کرد  علت آن واضح است . بنظر بسیاری از کوشندگان و چالاکان سیاسی و نمایندگان کنگره  آمریکا ، ماندن اسد برای منافع آمریکا  بد است اما سقوط او بسیار بدتر.سقوط اسد منافع آمریکا را تامین نخواهد کرد. یلکه منافع آمریکا را بخطر خواهد انداخت.

امروزه اکثر مردم آمریکا معتقد هستند که بشار اسد با وجود دیکتاتور بودنش  امنیت  و رفاه نسبی را در سوریه برقرار کرده بود و علی رغم دوستی و همکاری با حزب الله  اما همواره  در موضوعات بین المللی دولت مسئولی بوده است.

اما در بحران دو سال اخیر، مخالفین بشار اسد، حتا به کردهای سوریه و یا منحدان غرب رحم نکردند و با وجود مخالفت کردهای سوریه با حکومت اسد، اسلامگراهای مخالف اسد آنان را بر نتابیدند و به روستاهای کردستان سوریه یورش برده و با افتخار سر زنان و مردان کرد  و غیر مذهبی ها و یا دگر اندیشان را در برابر دوربین فیلمبرداری می برند.

مخالفین اسد هنوز به قدرت نرسیده با افتخار غیر نظامیان را بی رحمانه می کشند . قلب سربازان را از سینه در می آورند و خام خام میخورند و فیلم میگرند و در میگویند این است سزای یک شیعه!! زمانی که اینان با مسلمانان شیعه اینچنین میکنند با مذاهبی چون مسیحت و ….. چه میکنند؟ ضمن اینکه استفاده از سلاح شیمیایی از طرف اسد اصلا قابل اثبات نیست.

terrorist-attack

 

جنگ‌های ایران و استعمار شوم پرتغال در خلیج فارس

جنگ‌های ایران و پرتغال

 سال ۱۴۹۸ م واسکادوگاما با عبور از جنوب و شرق آفریقا با کمک یک راهنمای ایرانی تبار از بندر موسی بیگ (در شمال موزامبیک) بسوی هند روانه شد و گزارشی مفصلی از اهمیت پارس و هند به دربار پرتغال فرستاد. پرتغالی‌ها اولین استعمارگرانی بودند که از غرب اروپا به خلیج فارس و هندوستان وارد شدند. پرو دی کوویلها ۱۴۸۹ (احتمالاً ۱۴۹۸) از هرمز گزارشی فرستاد و آلبوکرک ۱۵۰۷ هرمز را اشغال نمود. از سال ۱۵۰۷ تا ۱۶۲۲ پرتغالی‌ها در خلیج فارس به تجارت مشغول بودند اما بتدریج آنها بر جمعیت و حوزه کاری خود افزودند و در خلیج فارس استحکامات نظامی ایجاد کردند و بدنبال آن کاتولیکها روانه خلیج فارس شدند. آنها در سال ۱۵۱۵ م. نظر موافق شاه عباس را برای در اختیار گرفتن هرمز کسب کردند و در قرارداد میناب ۱۵۲۳م. این توافق رسمی شدو قرار شد بحرین و قطیف در سواحل شمالی عربستان در اختیار ایران قرار گیرد. در سال ۱۵۲۱ بدلیل مخالفت بحرین با حاکم هرمز، بحرین به تصرف پرتغال درآمد اما ایرانی‌ها آنها را از بحرین بیرون کردند. پرتغالی‌ها از قدرت صفوی‌ها در بصره نگران بودند و علی‌رغم روابط تجاری با بصره جرات ورود و ایجاد پایگاه در بصره را پیدا نکردند و در عوض به هرمز و گمرون توجه نشان دادند.

در سال ۱۵۷۱ حاکم هرمز مجبور شد سندی  استعماری امضا کند و تمام درآمد و عوارض هرمز را به پرتگال واگذار نماید.

”  اکنون قبول کردم که محصول فرضه العماره(بندر) مال پادشاه عالی جاه پرتکال باشد و نواب همایون ما معترف شده که محصول فرضه به نهجی(روشی) که تا نهایت در تصرف پادشاه جم جاه پرتگال بوده همچنان باشد.”

 فرخ شاه حاکم هرمز

basra bahrefars

پادشاه پرتغال مانوئل ۱ خود را امپراتور پرتغال- شرق آفریقا- و پارس می‌دانست. پرتغالی‌ها سراسر شرق آفریقا تا مالاگا را در تصرف داشتند و حتی بخشی از هند و چین را نیز در اختیار داشتند و بزرگترین امپراتوری قرن شانزدهم جهان بودند. پرتغالی ها می خواستند که بر تجارت آفریقا و آسیا سلطه داشته باشند آنها سال ۱۵۰۷ سکوترا را تصرف کردند و سپس هرمز را در اختیار گرفتند.

 بحرین

 تصرف بحرین با کمک امیر هرمز و یک فرمانده بنام دریابیگی رئیس خرافو انجام شد و با کشته شدن مقرن ابن زبیل حاکم بحرین خلافت آل جابر پایان یافت. مقرن که تابع هرمز بود ولی از پرداخت مالیات به امیر هرمز سرباز زد و بدین وسیله مجازات شد. پرتغالی‌ها بوسیله امیر هرمز بحرین را تابع خود نمودند. بحرینی‌ها همگی شیعه بودند در حالیکه هرموز سنی بود و این مایه اختلاف و درد سر بود. بحرین چند بار دست به قیام و شورش زد 

  بر اساس نوشته‌های بلگریو در یک مورد شورشیان فرماندار هرمز را به صلیب کشیدند. 

 

چگونگی فتح هرموز

ظلم و ستم پرتغالی ها مردم چنوب ایران و کرانه های خلیج فارس را بستوه آورده بود علاوه بر استعمار اقتصادی – پرتغالی ها استعمار مذهبی را نیز پیشه کرده بودند.

 تصرف و پس‌گیری جزیره هرمز که به مدت ۱۱۶ سال در اشغال ستم گران امپراتوری پرتغال بود در سال ۱۶۲۲ و با کمک کمپانی هند شرقی صورت گرفت. پرتغالی‌ها نخستین بار در سال ۱۵۰۶ میلادی (۸۸۵ خورشیدی) به سرپرستی ناخدا آلبوکرک Afonso de Albuquerque دریانورد مشهور پرتغالی وارد خلیج فارس شدند و پس از مدتی قشم، جزیره هرمز و گمبرون (بندرعباس فعلی) را کاملاً” تصرف کردند. و رسما حاکمیت ایران را بر خلیج فارس ملغی نمودند البته آنها  بارها با شورش بومیان ایرانی  رو برو شدند اما هر بار شورشها را سرکوب کردند.  پرتغالی ها  به رهبری سوارز  دریا نوردی را فقط حق مسیحیان می دانستند و مسلمانان را از تجارت دریایی منع کردند و  توران شاه حاکم  هرمز شورشی را  علیه پرتغال رهبری نمود  که در آستانه شکست کامل پرتغالی ها  با خیانت شیخ راشد بن احمد مسقطی و بدلیل عدم حمایت عملی حاکم فارس ، توران شاه شکست خورد .

در آن زمان قوای صفوی درگیر نزاع بود و  نتوانست به توران شاه کمک کند.در سال ۱۵۲۳  قرارداد استعماری  میناب  که به مردم هرمز تحمیل شد تحقیر حاکمیت ملی ایران بود.  اما شاه اسماعیل در انتظار فرصت بود . شاه اسماعیل یکم در آن زمان در چند چبهه درگیر بود و قصد مبارزه با آنان رانداشت و همکاری مشترک با این سردار پرتغالی را در دستور کار خود قرار داد. این سیاست شاه اسماعیل یکم باعث شد رفته رفته پرتغالی‌ها در آن نواحی قدرت گرفته و با ساختن یک پایگاه بزرگ دیگری در مسقط (عمان امروزی) کاملاً” بر منطقه مسلط شوند. بنابراین شاهان دیگر صفوی قادر نشدند آنان را از آن ناحیه بتارانند و این در حالی بود که قوای پرتقالی با حکام ایرانی به شکلی تحقیرآمیز رفتار می‌کردند. رقابت  عثمانی – پرتغال و انگلیس در خلیج فارس شروع شد و فرصتی برای ایران ایجاد کرد.  

در سال ۱۶۲۲/ ۱۰۳۱  امام قلی از طرف امپراتوری ایران و ادوارد مانوکس از سوی بریتانیا  قرارداد همکاری منعقد کردند  در ۲۰ فوریه  ارتش دو فرمانده موفق به تصرف  جاسک و قشم شدند و نبرد برای فتح هرمز جدی تر شد. در این نبرد از کشتی‌های بریتانیا و توپخانه آنها نیز استفاده شد. امامقلی خان از سرداران نامدار شاه عباس یکم فرمانده ایرانیان در این رزم بود. سرانجام در سال ۱۶۲۱ میلادی (۱۰۰۰ خورشیدی) برابر با عهدنامه بین بریتانیا و ایران، قرار شد تا ایران با کمک کمپانی هند شرقی به شیئه‌ای متحد بر ضد پرتقالی‌های وارد عمل شوند.پس از تصرف قشم کشتی‌های انگلیسی با تجدید قوا در بندر گمبرون در حالی که دهها هزار سرباز ایرانی بر قایق‌ها سوار بودند، حمله اصلی را به قلعه هرمز که در تصرف پرتغالی‌ها بود آغاز کردند. نیروهای ایرانی به فرماندهی امامقلی خان در جزیره هرمز پیاده شدند و نبرد سختی با پرتغالی‌ها و متحدان محلی آغاز کردند. نیروی دریایی بریتانیا نیز در دریا کشتی‌های پرتغالی را به توپ بستند و بزرگترین کشتی پرتغال‌ها با نام سان پدرو را به آتش کشیدند. کشتی‌های دیگر نیز یکی پس از دیگری به توپ بسته شدند. نبرد فتح قلعه ۷۲ ساعت طول کشید. در پایان مدافعان باقی‌مانده پرتغالی همگی تسلیم شده و قلعه به دست ایرانیان می‌افتد.

unesco_persiangulf_l

۲۱ آوریل سال ۱۶۲۲ سپاه ایران جزیره هرمز را از بزرگترین امپراتور قرن باز پس گرفت و جایگاه خود را در جهان در فهرست ابرقدرتهای قرن شانزدهم ثبت کرد. انگلیسی‌ها نیز چهار کشتی خود را با خدمه فنی در اختیار ارتش امام قلی خان گذاشتند.آلبوکرک (پرتغالی) اعتقاد داشت هرکشوری که سه نقطه مالاگا، عدن و هرمز را در اختیار داشته باشد بر تجارت دنیا حاکم خواهد بود. اهمیت هرمز آنقدر بود که استعمارگران انگلیسی را نیز به طمع انداخته بود. سپاه ایران بدلیل شکایت‌های ایرانیان گمرون قصد تنبیه پرتغالی‌ها در خلیج فارس کرد و نه تنها جزیره هرمز را آزاد ساخت بلکه پرتغالیها را تا مومباسا در کنیا مجبور به عقب‌نشینی کرد. و این مقدمه‌ای برای شکست‌های پی در پی پرتغال در شرق آفریقا. شد و با حمایت شاه ایران، امام مسقط موفق شد قلعه عظیم ممباسا را در جنگ خونینی که به جنگ صلیبی ممباسا معروف است را تصرف کند. ایران تا سال ۱۸۲۰ پرچمدار تمام خلیج فارس و دریای عمان و بحر فارس شد. انگلیس که از شکست پرتغال خرسند بودند و به قدرت ایران اعتراف داشتند و ایران را تنها رقیب قدرتمند عثمانی ها می دانستند.حتی در عهدنامه مجمل ۱۸۰۹ و عهدنامه مفصل ۱۸۱۲ مجمل و مفصل زمانی که انگلیس به عنوان ابرقدرت جهان ظهور می کرد حاکمیت ایران را بر کل خلیج فارس برسمیت شناخت.

 fars korfezi

در کتاب تاریخ عالم آرای عباسی چنین آمده‌است:

 

از فتوحات که درین سنه مبارکه مطابق احدی و ثلثین و الف ۱۰۳۱ ق به نیروی اقبال قرین حال اولیا دولت بیزوال گردید، فتح و تسخیر بلده هرموز است که بسعی امامقلیخان امیر الامرا فارس بوقوع پیوست… و در سال گذشته اشعاری شد که بنابر ظهور بی ادبی‌های فرنگیه پرتکالیه مقیم آنجا… امیر الامرا مذکور لشکر بتادیب ایشان فرستده خود نیز متعاقب رفت… در این وقت که فرنگیه پای از دایره ادب بیرون نهاده به اموری که بتحریر پیوست اقدام نمودند… جماعت انگلیسی را اخبار نموده ایشان نیز بر حسب وعده آماده خدمت شدند. القصه‌امام قلی خان شجاعت شعار با جنود قاهره فارس متوجه آن صوب گشته خود در بندر گمبرو که الیوم به بندر عباسی موسوم است اقامت کردند و افواج قاهره از دریا با کشتی‌ها و سفاین عبور نموده داخل جزیره هرمز شدند… القصه بعد از دو ماه و چند روز امتداد ایام محاصره و جنگ و جدال به نیروی دولت و اقبال که همواره قرین حال این دودمان والاست، قلعه رفیع بنیان هرموز که در متانت و حصانت شهره جهان و از کارنامه‌های نادره فرنگیان است، مسخر اولیای دولت ابد پیوند گردید. ،… چون خبر فتح هرموز رسید، جناب خانی مورد تحسین و آفرین شاه و سپاه گردید و آن خبر بهجت اثر بر مبارزان قلعه گشای رکاب همایون مبارک و میمون امده در همان روز قلعه قندهار نیز بتوفیق کردگار مفتوح گشت.. از هر طرف که چشم گشایی نشان فتح… وز هر طرف که گوش نهی مژده ظفر…

پس از فتح هرمز امپراتوری ایران تا سال ۱۸۲۰ حاکمیت کامل بر تمام  خلیج فارس داشت. اما از سال ۱۸۲۰ به تدریج انگلیسی ها سفره استعماری خود را در خلیج فارس گستراندند.

خلیج فارس و پرتغالی ها

در سال (۹۰۵- ۹۰۴ﻫ .ق/ ۱۴۹۸- ۱۴۹۷م) واسکودوگاما پرتغالی با دور زدن دماغه امید نیک به کالیکوت در سواحل غربی هندوستان دست یافت. به تدریج پرتغالیان، پایگاه­های زنجیره­ای خود را در موزامبیک، گوا در هند، مکلا در ورودی غربی اقیانوس هند، عدن در دریای سرخ و سرانجام سرزمین عمان، جزیره هرمز، دریای عمان و خلیج فارس برپا ساختند و بر تمامی آبراهه­ های عمده­ی مشرق زمین مسلط گشتند.  با عبور از جزایر کوریا و موریا و منطقه جلفار مناطق عمده عمان از جمله رأس الحد، قلهات، قوریات، بندر مسقط، صحار و خور فکان را تصرف نمودند، بنادر مسقط و قلهات به آتش کشیده شد، مردم قتل­عام و اجساد آن­ها مثله گردید. از روزگار آلبوکرک تا زمان اخراج آنان در عصر شاه عباس اول صفوی (۱۰۳۸- ۹۹۶ ﻫ .ق) با وجود برخی قیام­های مردمی که با هدایت عناصر ایرانی در هرمز، مسقط و قلهات انجام می­گرفت، پرتغالیان حاکم مقتدر و مطلق سواحل شمالی و جنوبی خلیج فارس و خلیج عمان و دریای عرب امروزی (مکران و بحر العجم سابق)  بودند و امیران هرمز نیز در اشکال دست نشاندگان آنان عمل می­کردند.

با ظهور شاه عباس اول و عصر طلایی صفویان، حاکمیت ایران بر حوزهﻯ مذکور اعاده گردید. تمرکز قدرت سیاسی، توانمندی نظامی، دیپلماسی شناور در استفاده از امکانات دولتهای اروپایی به ویژه کمپانی هند شرقی، زوال تدریجی دولت پرتغال پس از الحاق به اسپانیا و عدم پایگاه اجتماعی آنان در منطقه خلیج فارس و دریای عمان به علت پیروی از سیاست­های خشن نظامی سرکوب­گرانه و بهره کشی مستمر از منابع اقتصادی محلی، عوامل موثر در انجام تدریجی این فرآیند بود.در اواسط رمضان (۱۰۱۰ﻫ .ق/ ۱۶۰۲م)، رکن­الدین مسعود حاکم بحرین که در قلمرو حکومت امیر هرمز و پرتغال قرار داشت، با شورش و اعلام استقلال از سپاه ایران درخواست کمک نمود. امام قلی بیگ بیگلر بیگی سردار شاه عباس و امیرالامرا فارس با ارسال سپاهی به فرماندهی خواجه معین­ الدین فالی، بحرین را تسخیر کرده و آنان را ضمیمه حکومت فارس نمود . پس از فتح بحرین، شیخ غیث خان آلﻤذکور حاکم آن منطقه به وسیله ایران تعیین گردید.  در ۱۰۲۳ﻫ .ق، امام قلی خان به حکومت فارس رسید و به فرمان شاه عباس بندر گمبرون را تسخیر نمود و در جوار آن بندر عباس فعلی شکل گرفت  در ۲۸ دسامبر (۱۶۲۰م)، پرتغال با پذیرش شکست از ناوگان قدرتمند انگلستان که هندی ها و ایرانی آنرا حمایت می کردند، بندر جاسک را نیز از دست داد و این منطقه به حاکمیت ایران بازگشت .پس از آزادی بحرین، گمبرون، جاسک، روابط دولت ایران با پرتغال به شدت تیره گشت و ناوگان نظامی پرتغال با حملات متعدد به بنادر و جزایر، به قتل و غارت پرداختند. شاه عباس در جواب اعتراضات دون­گارسیا دوسیلوا فیگورا سفیر اسپانیا، بر تملک تاریخی ایران بر مناطق متصرفی مذکور٬ تأکید ورزید:

«ما جزیره بحرین را از امیرهرمز گرفته ­ایم و مربوط به پرتغالیان نبوده است و اگر پرتغالیان بیش از این در جزیره بحرین با امیرهرمز که مسلمان بوده است سروکار داشته­ اند، امروزه با ما که مسلمان هستیم سروکار خواهند داشت. در مورد بندر گمبرون باید صریحا بگویم که این بندر در خاک ایران و کاملا از قلمروی حکومت پرتغالی هرمز خارج است و من با تصرف این بندر به حقوق کسی تجاوز نکرده­ ام»  شاه عباس به ادوارد مانوکس نماینده کمپانی هند شرقی انگلیس پیشنهاد نمود برای در هم شکستن قوای اسپانیا و پرتغال، قرارداد اتحادی میان طرفین منعقد گردد. در۲۴ صفر(۱۰۳۱ﻫ .ق/ ۸ ژانویه ۱۶۲۲م) قرارداد میناب که متضمن کمک ناوگان انگلستان در رسانیدن سربازان ایران به جزیره هرمز مرکز فعالیت پرتغال در منطقه بود، به امضا رسید. در ۶ ربیع­ الاول(۱۰۳۱ﻫ .ق)، امام قلی خان و ۳هزار سپاهی در بندر گمبرون سوار بر کشتی شده و به سوی جزیره هرمز حرکت نمودند. نیروی دریایی پرتغال مرکب از ۵ کشتی جنگی، ۲ کشتی کوچک و زورق­هایی با بادبان­های متعدد بود. در جزء این بحریه ۲ کشتی بزرگ با توان هر کدام ۳۰ توپ جایگاه ویژه­ای داشت. پرتغالیان به جزیره قشم عقب نشینی نمودند، اما در نتیجه آتش شدید توپخانه انگلستان و فرماندهی زمینی شاه­قلی بیگ، سردار ایرانی، روی فریرا داندارا امیر پرتغالی به اسارت در آمده و این جزیره تصرف گردید. پس از فتح جزیره قشم، جزیره هرمز در ۹ فوریه (۱۶۲۲م) محاصره و در ۲۳ آوریل(۱۶۲۲م) تسخیر گشت و پس از یکصد سال پرچم استعمار پرتغال با نقش افرینی ایرانیان سرنگون گردید  .در این جنگ ۵۰ هزار نفر از سپاهیان ایران به فرماندهی شخص امامقلی خان شرکت داشتند بازماندگان پرتغالی جزیره که نزدیک به سه هزار نفر بودند با امر و اجازۀ امام قلی‌خان به هندوستان و سواحل عمان برده شدند و خزائن و اسلحه و آذوقه و وجوه نقد آنان که به ارزش قریب دو میلیون اکوی اسپانیولی آن زمان بود به تصرف ایرانیان درآمد و هفتاد عراده از توپهای متصرفی ایرانیان در هرمز تا زمان شاه سلیمان صفوی زینت‌بخش میدان نقش جهان اصفهان بود، و از این توپها به لار و شیراز و حتی بغداد هم فرستاده شد.شاه عباس پس از تصرف و آزادی جزایر هرمز، بر آن شد که بندر مسقط و عمان را نیز تسخیر نموده و پایگاه­های پرتغالیان را در آن منطقه نیز نابود سازد. سپاهیان ایران به سواحل عمان اعزام گشته و مناطق صحار و خورفکان را تصرف نمودند. عصر شاه عباس اول صفوی از دیدگاه سیاست خارجی، حاکمیت بر جزایر و بنادر، بخشی از ادوار تابناک نقش­ آفرینی ایران در خلیج فارس و دریای عمان می­باشد.

کمپانی هند شرقی سالیانه بیش از ۲۰ هزار تومان کالا به اصفهان صادر می­کردند. راه ارتباطی شمال و شمال غرب به جنوب، دستیابی مناطق مرکزی ایران را به سواحل خلیج فارس و دریای عمان تسهیل می­نمود. حلب در کنار دریای مدیترانه دومین ایستگاه تجار صفویان با اروپا بود که از طریق ایالات مرکزی و غربی ایران با مراکز اقتصادی در جنوب ایران ارتباط برقرار می­ساخت. این شهر از طریق دیاربکر، وان با تبریز و از طریق موصل، بغداد و بصره با جزیره هرمز و از مسیر دیاربکر، اورفا، موصل به سنندج و همدان می­رسید و از آنجا به اصفهان و سپس کرانه­ های دریایی جنوب منتهی می­گشت.  راه­هایی  نیز هرمز را به فارس، کرمان و خراسان متصل می­ساخت.  کاروان­هایی نیز از هرمز به بندر بصره در حرکت بودند.

روز شمار تحولات  مهم  تاثیر گذار در خلیج فارس در دوره  استعمار  انگلیس

  • ۱۱۱۴ه. ش/۱۷۳۵م: نادر شاه افشار بوشهر را به عنوان مرکز نیروی دریایی خود برگزید. از این زمان تاریخ جدید بوشهر آغاز گشت و با حاکمیت خاندان آل مذکور مبدل به مهمترین بندر تجاری ایران گردید.
  • ۱۱۳۶ه. ش/۱۷۵۷م: آغاز پادشاهی مستقل کریم خان زند. در دوره کریم خان زند خوانین و جنگویان دشتی، دشتستانی و تنگستانی به یاری او شتافتند. لذا از این زمان در حیات سیاسی کشور نقش مهمی پیدا کردند. تأسیس نمایندگی بریتانیا در بوشهر (۱۱۴۱ه. ش/۱۷۶۲م)
  • ۱۱۷۴ه. ش/۱۷۹۵م: تأسیس سلسله قاجاریه به وسیله آغا محمد خان، گشایش اولین کنسولگری بریتانیا در بوشهر (۱۱۹۰ه. ش/۱۸۱۲م)، در پی شکست فتحعلی شاه قاجار در برابر روسیه عهد نامه ننگین گلستان منعقد شد (۱۱۹۱ه. ش/۱۸۱۳م)
  • ۱۲۰۶ه. ش/۱۸۲۸م: انعقاد عهدنامه ننگین ترکمانچای-از دست رفتن اراضی شمال رود ارس۰آغاز مداخلات وسیع بیگانه و کسب امتیازات توسط آنان
  • ۱۲۱۱ه. ش/۱۸۳۲م: یاغیگری کامران میرزا حاکم هرات.
  • ۱۲۱۶ه. ش/۱۸۳۷م: محمد شاه برای دومین بار اقدام به لشکرکشی به هرات و محاصره این شهر نمود. واکنش نظامی دولت انگلیس در بوشهر و مقابله مردمی و شکست انگلیس.
  • ۱۲۱۶ه. ش/۱۸۳۷م: تصرف جزیره خارک توسط انگلیس
  • ۱۲۱۷ه. ش/۱۸۳۸م: هیأت سیاسی نظامی انگلیس از ایران خارج شدند
  • ۱۲۲۱ه. ش/۱۸۴۲م: تخلیه جزیره خارک توسط انگلیسی‌ها، گشایش مجدد قنسولگری بریتانیا در بوشهر
  • ۱۲۲۷ه. ش/۱۸۴۸م: محمد شاه درگذشت و جانشینی ناصرالدین شاه
  • ۱۲۳۲ه. ش/۱۸۵۳م: طرفداری ناصرالدین شاه از روسیه در جنگهای کریمه با عثمانی
  • ۱۲۳۴ه. ش/۱۸۵۵م: تحدید تصرف هرات و اعزام نیرو از مرکز به خراسان.
  • ۱۲۳۵ه. ش/۱۸۵۶م: دسامبر: تصرف خارک بدون مقاومت و سپس بوشهر توسط انگلیس، با شکستن مقاومت تنگستانی‌ها به رهبری باقرخان. و تحدید به تصرف دیگر نواحی ایران (خرمشهر – اصفهان) درصورت ادامه تصرف هرات توسط ایران.
  • ۱۸۵۷: فوریه – تخلیه برازجان پس از تصرف برازجان و تخلیه زودهنگام آن توسط انگلیسی‌ها با مشاهده اقتدار مجاهدین
  • ۱۸۵۷: ۴ مارس – پذیرش عهدنامه پاریس توسط ناصرالدن شاه، که براساس آن افغانستان برای همیشه از ایران جدا می‌شد.
  • ۱۸۵۷: ۲۶ مارس – هجوم انگلیس به خرمشهر
  • ۱۸۵۷: سپتامبر – ناصرالدین شاه فراخوانی نیروهای ایران را از هرات توسط ناصرالدین شاه
  • ۱۸۵۸م فوریه – پایان دادن به اشغال خارک
  • ۱۲۷۴ه. ش/۱۸۹۵م: قتل ناصرالدین شاه و جانشینی مظفرالدین شاه
  • ۱۲۸۵ه. ش/۱۹۰۶م: به دنبال مبارزات خونین مردم ایران مظفرالدین شاه با استقرار مشروطیت موافقت نمود. او ده روز بعد از امضای قانون اساسی از دنیا رفت و محمدعلی شاه به سلطنت رسید. احمدخان دریابیگی حکمران بنادر شد. آغاز حکمرانی غضنفرالسلطنه در برازجان – آغاز به قدرت رسیدن زائرخضرخان در اهرم
  • ۱۲۸۶ه. ش/۱۹۰۷م: طی قراردادی بین متحدین جنوب ایران از آن انگلیس شد. پس از انعقاد قرارداد ۱۹۰۷م فیما بین دولتین روسیه و بریتانیا، انگلیس‌ها، یک عده نظامی در بوشهر پیاده کرده، عازم شیراز شدند. عده‌ای از اهالی بوشهر که محرک و پیشوای آن‌ها میرزا علی کازرونی بود چند تلگراف به ناصر دیوان کازرونی مخابره و از او تقاضا کردند که از عبور قشون اجنبی جلوگیری نماید. ناصردیوان در محلی به نام تنگ ترکان با عده‌ای تفنگچی با اردوی انگلیسی مصادف داده ضربات مهلکی بر آن‌ها وارد کرده و آن‌ها را مجبور به عقب نشینی نمود.
  • ۱۲۸۷ه. ش/۱۹۰۸م: در زمان استبداد صغیر محمدعلی شاه، مرحوم آیت الله سید عبدالحسین لاری که از علما و مجتهدین اعلم جنوب و از طرفداران جدی مشروطه و حکومت دموکراسی بود به مرحوم سید مرتضی علم الهدی دستور داد که بوشهر را از تصرف مستبدین و طرفداران محمد علی شاه خارج کنند. سید مرتضی مجتهد اهرمی با کمک رئیس علی دلواری و مرحوم میرزا علی کازرونی گمرک و سایر ادارات دولتی بوشهر را به تصرف درآورد و محافظت مال التجاره آن را که بالغ بر دو میلیون تومان بود به رئیس علی با یکصد نفر تفنگچی همراه او سپرد. رئیس علی دلواری در تمام مدتی که در بوشهر بودند (قریب ۹ماه) با مردم این شهر با حسن سلوک رفتار نموده، به نحوی که این معنی موجب تعجب و تحیّر دوست و دشمن گردید.
  • ۱۲۸۸ه. ش/۱۹۰۹م (۵ فروردین ۱۲۸۸ه. ش): اهالی بندر لنکه اعم از شیعه و سنی به تبعیت از نهضت مردم بوشهر به رهبری شیخ شبر، ادارات دولتی را تصرف و نایب الحکومه را وادار به تسلیم نمودند.
  • ۱۲۸۸ه. ش/۱۹۰۹م: محمد علی شاه قاجار بعد از سه سال حکومت مستبدانه و قتل و کشتار آزاد ی خواهان از حکومت معزول شد و فرزند خردسالش احمد شاه به جانشینی وی تعیین گردید.
  • ۱۲۸۹ه. ش/۱۹۱۰م: واسموس به عنوان کنسول آلمان وارد بوشهر شد.
  • ۱۲۹۴ه. ش/اوت۱۹۱۴م: در اوایل ماه اوت جنگ جهانی اول شروع شد و کشورهای آلمان، اتریش، روسیه، فرانسه، و انگستان درگیر شدند. دولت مستوفی الممالک در غیاب مجلس شورای ملی با صواب دید جمعی از رجال برجسته کشور تصمیم گرفت، ایران را رسماً بی طرف اعلام دارد تا بدین وسیله کشور را از مهلکه جنگ دور کند.
  • ۱۲۹۴ه ش/۸اوت ۱۹۱۵م: تصرف بوشهر توسط انگلیسی‌ها و مقاومت تنگستانی‌ها برهبری رئیسعلی دلواری۱۹۱۵م: مستوفی الممالک از مقام نخست وزیری استعفا داد و مشیرالدوله به جای وی به نخست وزیری رسید.
    • ۱۸اکتبر: احمد خان دریابیگی به حکمرانی بنادر منصوب شد.
  • نیمه اوت ۱۹۱۵م: حمله انگلیسی‌ها به دلوار و مقاومت مجاهدین تنگستان برهبری رئیسعلی و دشتی برهبری خالوحسین بردخونی و شبیخون به دشمن توسط مجاهدین.
  • سپتامبر ۱۹۱۵م: تبلیغات گسترده مجاهدین در شیراز علیه انگلیس
  • ۱۲شهریور ۱۲۹۴/ ۳ سپتامبر۱۹۱۵: قتل رئیسعلی دلواری در تنگک صفر در یک شبیخون به اردوگاه انگلیسی‌ها
  • سپتامبر۱۹۱۵: جنگ کوکزی و اسارت خالوحسین
  • مهر/ اکتبر ۱۹۱۵م: مخبرالسلطنه والی فارس برکنار و قوام الملک از طرفداران انگلیسی‌ها والی شد.
  • آبان ۱۲۹۴/ ۱۰ نوامبر۱۹۱۵: مجاهدان شیراز کنسول انگلیس را تصرف کردند و اسرا را به بوشهر فرستادند که در پایان با اسرای مجاهدین مبادله شدند.
  • بهمن ۱۲۹۴/ژانویه ۱۹۱۶: تشکیل پلیس جنوب
  • ۷اردیبهشت ۱۲۹۵/ ۱۷آوریل ۱۹۱۶: جنگ چغادک
  • مرداد۱۲۹۵/زوئیه و اوت ۱۹۱۶: مذاکره و مبادله اسراء
  • ۲۶آذر ۱۲۹۵/ ۱۷دسامبر۱۹۱۶: یک واحد پلیس جنوب که در کازرون مستقر بود از جانب ناصرالدیوان کازرونی کلانتر آن جا مورد حمله قرار گرفت و پس از خلع سلاح از شهر بیرون رانده شدند. حاکم شهر کازرون نیز که گرایشات انگلیسی داشت به وسیله ناصرالدیوان زندانی گردید.
  • اردیبهشت ۱۲۹۶/آوریل۱۹۱۷: حمایت انگلیسی‌ها از احمد خان دریابیگی در اعزام قوایی بر ضد رهبران قیام چاه کوتاه، تنگستان و برازجان
  • ۳۰آذر۱۲۹۵/ ۲۱دسامبر۱۹۱۶: پاسگاه پلیس جنوب در دشت ارژن توسط مخالفان انگلیس
  • ۴خرداد ۱۲۹۷/ ۲۵مه ۱۹۱۸: حمله مجاهدان فارس به فرماندهی صولت الدوله و همکاری ناصر دیوان کازرونی علیه انگلیسی‌ها
  • ۱۴مرداد۱۲۹۷/ ۵اوت۱۹۱۸: صمصام السلطنه استعفاء داد و کابینه جدیدی به ریاست وثوق الدوله تشکیل گردید.
  • شهریور ۱۲۹۷/سپتامبر۱۹۱۸: جنگ سردار احتشام با رقیب خود صولت الدوله
  • ۳۰شهریور ۱۲۹۷/ ۲۱سپتامبر۱۹۱۸: نیروهای مجاهدین در چاهکوتاه جمع آمده و در چغادک موضع گرفتند. با حمله انگلیسی‌ها یکهفته بعد عقب نشستند.
  • مهر ۱۲۹۷/اکتبر۱۹۱۸: غضنفرالسلطنه با تمام افرادش به ارتفاعات اطراف کوه گیسکان پناه برده، شیخ حسین خان، چاه کوتاه را ترک گفته و به بوشکان پناه برد و زائرخضرخان در شب‌های ۱۴و۱۵مهر همراه افرادش به اردوی انگلیسی‌ها در عالی چنگی شبیخون زد.
  • ۱آبان ۱۲۹۷/ ۲۳اکتبر۱۹۱۸: تصرف برازجان
  • ۱۷دی ۱۲۹۷/ ۳۱دسامبر۱۹۱۸م: نیروهای انگلیسی برای حمایت از نیروهای تحت فرمان دریابیگی به اهرم رفتند
  • ۱۲۹۸ه. ش/۱۹۱۸م: واسموس دستگیر و به آلمان فرستاده شد –
  • ۱۲۹۸ه. ش/۱۹۱۸م: شیخ حسین خان در هجوم به چاهکوتاه همراه با فرزندش کشته شد.
  • ۱۲۹۹ه. ش/۱۹۱۹م: غضنفرالسلطنه که از طرف انگلیسی‌ها به شیراز تبعید شده بود با انتخاب مصدق السلطنه به سمت والی فارس مجدداً به عنوان ضابط خطه برازجان تعیین و زمام امور آن ناحیه را به عهده گرفت.
  • ۱۳۰۱ه. ش/۱۲۹۱م: مراجعت احمد شاه قاجار از اروپا به ایران از طریق بوشهر
  • فروردین ۱۳۰۱ه. ش/۱۹۲۱م: زایر خضر خان همراه با پسرش بدست انگلیسی‌ها کشته شد.
  • ۱۳۰۸ه. ش/۱۹۲۷م: غضنفرالسلطنه که سال‌ها بر علیه استعمارگران مبارزه نموده با توطئه‌ای حساب شده با همیاری اولیاء دولت موقت (رضاخان) کشته شد.

 Charles Belgrave, The Pirate Coast, G. Bell & Sons, 1966 p6

سمینار بین‌المللی ایران و آفریقا ۱۳۸۱دانشگاه تربیت مدرس- یونسکو- جلد دوم مقاله ایرانیان بلوچ در جنگ ممباسا، دکتر عجم چاپ ۱۳۸۳ دانشگاه تربیت مدرس.

و کتاباسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان . محمد عجم صفحه ۸۴-۸۵-۲۰۴-۲۰۵

خلیج فارس در عصر افشاریه و زند. حمید اسد پور

– جهانگیر قائم مقامی – هرمز در روابط ایران و پرتغال.

– فایل پی دی اف «سال شمار وقایع جنوب ایران (از ۱۱۱۴ش/ ۱۷۳۵م تا ۱۳۰۸ش/ ۱۹۲۷م)» پرتال جامع علوم انسانی

– ویکی پدیا انگلیسی

By the order of Abbas I, in 1602, the Persian army under the command of Imam-Quli Khan, managed to expel the Portuguese from Bahrain. 

In 1612, the Portuguese Empire took the city of Gamrūn and transliterated the name to Comorão. Almost two years later (in 1615), Comorão was taken by ‘Abbās the Great after a naval battle with the Portuguese and renamed Bandar-e ‘Abbās, or “Port of ‘Abbās”. In 1622, with the help of four English ships, Abbas retook Hormuz from the Portuguese in the Capture of Ormuz (1622).[12]

 In 1622 when the Persians retook Hormuz, the Portuguese Empire was the one of the largest and one of the most powerful empires in the world. The defeat of the Portuguese had many consequences including defeat in the Mombasa war and the capture of Fort Jesus by the Imam of Muscat, supported by the Persian king.

 

With the Arab/Baluchi seizure of Portugal’s key foothold at Fort Jesus on Mombasa Island (now in Kenya) in 1698, the Portuguese Empire declined and lost most of its land in east Africa to the British. The British recognised the Persian empire as only sovereign of the entire Persian Gulf and it was mentioned in the article 5 of the Preliminary Treaty of Friendship and Alliance in 1809. This recognition would be modified in subsequent negotiations including the Definitive Treaty of Friendship and Alliance, 1812, and the Treaty of Tehran, 1814, and remained the framework of Anglo–Persian relations over the next half century. [13]

  1. ^ سمینار بین المللی ایران و آفریقا ۱۳۸۱دانشگاه تربیت مدرس- یونسکو- جلد دوم مقاله ایرانیان بلوچ در جنگ ممباسا دکتر عجم چاپ ۱۳۸۳ دانشگاه تربیت مدرس. Documents on the Persian Gulf’s name : the eternal heritage of ancient time pp. 84-85-204-205